1
00:00:12,578 --> 00:00:16,903
<i><b>2008 yılında çıkan global ekonomik
kriz on milyonlarca insanın...</b></i>

2
00:00:16,958 --> 00:00:20,994
<i><b>...tasarruflarını, işlerini
ve evlerini kaybetmesine neden oldu.</b></i>

3
00:00:21,816 --> 00:00:27,199
<i><b>Bu şöyle gerçekleşti.</b></i>

4
00:00:43,075 --> 00:00:47,281
<i><b>İZLANDA</b></i>

5
00:00:50,186 --> 00:00:53,185
<i><b>NÜFUS: 320.000</b></i>

6
00:00:54,475 --> 00:00:58,356
<i><b>GAYRISAFİ YURTİÇİ HASILA:
13 MİLYAR DOLAR</b></i>

7
00:00:58,956 --> 00:01:02,531
<i><b>BANKALARIN KAYBI:
100 MİLYAR DOLAR</b></i>

8
00:01:08,717 --> 00:01:12,029
İzlanda istikrarlı bir demokrasisi olan
yüksek bir yaşam standardına sahip...

9
00:01:12,540 --> 00:01:13,915
...ve yakın zamana kadar...

10
00:01:14,122 --> 00:01:16,647
...çok az işsizlik oranı
ve borcu olan bir ülkeydi.

11
00:01:19,419 --> 00:01:22,638
Modern toplumların sahip olduğu
altyapıya sahiptik.

12
00:01:23,465 --> 00:01:25,893
Temiz enerji ve yiyecek üretimi vardı.

13
00:01:25,993 --> 00:01:28,754
Balıkçılık şirketleri kota sistemiyle
bunları idare ediyordu.

14
00:01:28,954 --> 00:01:32,139
İyi sağlık hizmetleri, eğitim
ve temiz hava vardı.

15
00:01:32,140 --> 00:01:33,688
<i><b>İktisat Profesörü
İzlanda Üniversitesi</b></i>

16
00:01:33,689 --> 00:01:35,100
Suç oranı yüksek değildi.

17
00:01:35,135 --> 00:01:37,329
Ailelerin yaşaması için
iyi bir yerdi.

18
00:01:37,654 --> 00:01:39,762
Sanki tarihin sonunda
yaşıyor gibiydik.

19
00:01:39,763 --> 00:01:41,150
<i><b>Yazar ve Film Yapımcısı</b></i>

20
00:01:42,108 --> 00:01:46,806
Ama 2000 yılında İzlanda hükümeti
önce çevre, sonra da ekonomi için...

21
00:01:47,072 --> 00:01:49,260
...çok kötü sonuçlara yol açacak olan...

22
00:01:49,908 --> 00:01:53,265
...bir deregülasyon politikasını
benimsedi.

23
00:01:54,079 --> 00:01:57,513
Alcoa gibi çok uluslu şirketlerin...

24
00:01:58,041 --> 00:02:00,219
...devasa alüminyum fabrikaları
kurmalarına...

25
00:02:00,585 --> 00:02:04,703
...ve jeotermal ve hidroelektrik
kaynaklarını sömürmesine izin verdi.

26
00:02:05,924 --> 00:02:08,471
Yüksek tepelerde
en harika renklere sahip,...

27
00:02:09,052 --> 00:02:13,415
...en güzel bölgeler jeotermaldir.

28
00:02:14,266 --> 00:02:16,233
Her şeyin bir etkisi olur.

29
00:02:54,973 --> 00:02:56,326
Aynı zamanda...

30
00:02:56,391 --> 00:02:59,576
...hükümet İzlanda'nın
en büyük üç bankasını özelleştirdi.

31
00:03:00,228 --> 00:03:04,162
Sonuç gelmiş geçmiş en büyük
finansal deregülasyon...

32
00:03:04,163 --> 00:03:05,633
...deneylerinden biriydi.

33
00:03:06,318 --> 00:03:10,711
<i><b>Eylül 2008</b></i>

34
00:03:11,197 --> 00:03:13,821
Bıktık artık.
Bütün bunlar nasıl olabilir?

35
00:03:15,744 --> 00:03:20,293
Finans başa geçmişti
ve her şeyi tarumar etmişti.

36
00:03:21,416 --> 00:03:24,554
Beş yılda, İzlanda dışında
hiç faaliyet...

37
00:03:24,654 --> 00:03:27,119
...göstermemiş olan
bu üç küçük banka...

38
00:03:27,154 --> 00:03:29,591
...120 milyar dolar borç aldı.

39
00:03:30,091 --> 00:03:32,654
Bu miktar İzlanda ekonomisinin
on katı büyüklüğündeydi.

40
00:03:33,455 --> 00:03:35,466
Bankacılar kendilerini,
birbirlerini...

41
00:03:35,746 --> 00:03:37,655
...ve arkadaşlarını paraya boğdular.

42
00:03:37,922 --> 00:03:39,091
Dev bir balon oluştu.

43
00:03:39,584 --> 00:03:42,123
Hisse senedi fiyatları
dokuz kat arttı.

44
00:03:43,188 --> 00:03:44,973
Ev fiyatları iki kat arttı.

45
00:03:47,484 --> 00:03:51,411
Balon, Jön Asgeir Johannesson gibi
insanların ortaya çıkmasına yol açtı.

46
00:03:51,905 --> 00:03:56,155
Londra'da lüks perakende mağazaları
almak için milyarlarca dolar borç aldı.

47
00:03:56,868 --> 00:03:58,586
Ayrıca özel bir jet...

48
00:03:59,245 --> 00:04:01,171
...40 milyon dolarlık bir yat...

49
00:04:01,206 --> 00:04:02,636
...ve Manhattan'da bir daire satın aldı.

50
00:04:03,657 --> 00:04:05,425
Gazetelerde hep şu manşetler vardı:

51
00:04:05,460 --> 00:04:08,281
Milyoner İngiltere'de
veya Finlandiya'da...

52
00:04:08,672 --> 00:04:13,337
...Fransa'da veya başka bir yerde
bir şirket satın aldığını yazıyordu.

53
00:04:14,010 --> 00:04:15,435
Oysa şöyle yazmalıydılar:

54
00:04:15,470 --> 00:04:19,343
"Bu milyoner
bu şirketi satın almak için...

55
00:04:19,543 --> 00:04:23,680
...yerel bankanızdan
bir milyar dolar borç aldı."

56
00:04:23,995 --> 00:04:25,883
Bankalar para piyasası
fonları kurdular...

57
00:04:26,308 --> 00:04:29,162
...ve mevduat sahiplerine
para çekmelerini...

58
00:04:29,262 --> 00:04:31,013
...ve para piyasası fonlarına
yatırmalarını önerdiler.

59
00:04:31,669 --> 00:04:33,914
Saadet zinciri kusursuz işliyordu.

60
00:04:34,506 --> 00:04:37,357
KPMG gibi Amerikan
derecelendirme firmaları...

61
00:04:37,701 --> 00:04:40,300
...İzlanda bankalarını denetledi...

62
00:04:40,328 --> 00:04:41,751
...ve hiçbir ölümsüzlük bulmadı.

63
00:04:42,288 --> 00:04:46,056
Amerikan derecelendirme kuruluşları
İzlanda'da her şey harika diyorlardı.

64
00:04:46,281 --> 00:04:47,994
Şubat 2007'de...

65
00:04:47,995 --> 00:04:49,535
<i><b>İzlanda Parlamentosu
Özel Araştırma Komitesi</b></i>

66
00:04:49,536 --> 00:04:54,565
...derecelendirme kuruluşu
bankalara üç A derecesi verdi.

67
00:04:54,898 --> 00:04:59,225
İş, hükümet üyelerinin
bir halkla ilişkiler gösterisi olarak...

68
00:04:59,973 --> 00:05:02,279
...bankacılarla birlikte
dolaşmalarına kadar vardı.

69
00:05:05,061 --> 00:05:08,178
2008 yılının sonunda
İzlanda bankaları batınca...

70
00:05:08,815 --> 00:05:11,170
...işsizlik altı ayda üç kat arttı.

71
00:05:15,196 --> 00:05:18,149
İzlanda'da bu olaydan etkilenmeyen
kimse yoktu.

72
00:05:24,289 --> 00:05:26,206
Birçok insan tasarruflarını kaybettiler.

73
00:05:26,436 --> 00:05:28,010
Evet, böyle oldu.

74
00:05:28,626 --> 00:05:31,759
İzlanda halkını koruması gereken
hükümet denetçileri...

75
00:05:31,760 --> 00:05:33,002
<i><b>Malî Denetim Başkanlığı</b></i>

76
00:05:33,003 --> 00:05:35,152
...hiçbir şey yapmamıştı.

77
00:05:35,467 --> 00:05:38,926
Malî denetimden iki avukat
bir konu hakkında...

78
00:05:39,179 --> 00:05:41,245
...görüşmek için bankaya gidiyor.

79
00:05:41,466 --> 00:05:43,023
Bankaya gittiklerinde...

80
00:05:43,058 --> 00:05:48,185
...19 SUV'nin park etmiş olduğunu
görüyorlar.

81
00:05:48,521 --> 00:05:49,821
Bankaya giriyorlar...

82
00:05:49,856 --> 00:05:53,272
...karşılarında 19 avukat oturuyor...

83
00:05:54,235 --> 00:05:59,116
...hepsi de öne sürdüğünüz tezleri
çürütmeye hazır.

84
00:05:59,783 --> 00:06:02,536
Eğer dişli çıkarsanız
size iş teklif ediyorlar.

85
00:06:03,328 --> 00:06:05,842
İzlanda'daki denetçilerin üçte biri...

86
00:06:06,498 --> 00:06:08,716
...bankalarda çalışmaya başladı.

87
00:06:10,168 --> 00:06:12,578
Ama aynı sorun bütün dünyada var,
değil mi?

88
00:06:12,613 --> 00:06:14,988
New York’ta da aynı sorun var,
değil mi?

89
00:06:46,287 --> 00:06:49,123
Wall Street'te çalışanların
gelirleri hakkında ne düşünüyorsunuz?

90
00:06:49,223 --> 00:06:50,365
Çok fazla.

91
00:06:50,817 --> 00:06:52,844
<i><b>Federal Banka Eski Başkanı</b></i>

92
00:06:52,944 --> 00:06:55,148
IMF'nin Birleşik Devletleri'ni
eleştirmesinin...

93
00:06:55,149 --> 00:06:57,902
...çok zor olduğunu söylüyorlar.

94
00:06:58,450 --> 00:06:59,555
Ben öyle düşünmüyorum.

95
00:06:59,755 --> 00:07:02,898
<i><b>Uluslararası Para Fonu Direktörü</b></i>

96
00:07:06,432 --> 00:07:09,485
ABD kanunlarını çiğnediğimiz için
çok üzgünüz.

97
00:07:13,940 --> 00:07:18,092
Wall Street çalışanlarının aşırı
miktarda kokain kullandıktan sonra...

98
00:07:18,127 --> 00:07:20,373
...kalkıp işe gitmeleri
onları şaşırtmıştı.

99
00:07:23,116 --> 00:07:26,454
Kredi temerrüt swapının
ne olduğunu bilmem.

100
00:07:27,328 --> 00:07:28,867
Biraz demode kaldım.

101
00:07:28,967 --> 00:07:31,971
<i><b>Milyarder, Yatırımcı, Hayırsever</b></i>

102
00:07:34,335 --> 00:07:36,728
Larry Summers
üzgün olduğunu belirtti mi?

103
00:07:37,089 --> 00:07:38,770
Günah çıkarmaları dinlemem.

104
00:07:38,771 --> 00:07:41,726
<i><b>Başkan, Finansal Hizmetler Komitesi
A.B.D. Temsilciler Meclisi</b></i>

105
00:07:53,538 --> 00:07:55,382
Hükümet sadece çek yazıyor.

106
00:07:55,482 --> 00:07:58,720
Bu plan A, bu plan B,
bu da Plan C.

107
00:07:58,820 --> 00:08:02,066
Yönetici maaşlarının yasal olarak
denetlenmesini destekler misiniz?

108
00:08:03,489 --> 00:08:04,703
Desteklemem.

109
00:08:04,803 --> 00:08:07,667
<i><b>Bush yönetimi
Hazine Müsteşarı</b></i>

110
00:08:07,794 --> 00:08:08,686
<i><b>Hazine Müsteşarlığı</b></i>

111
00:08:08,687 --> 00:08:12,270
Finans kuruluşlarındaki
maaşları onaylıyor musunuz?

112
00:08:12,290 --> 00:08:14,182
Hak ettilerse, evet.
Onaylıyorum.

113
00:08:14,183 --> 00:08:16,285
- Hak ettiklerini düşünüyor musunuz?
- Evet.

114
00:08:16,286 --> 00:08:19,187
<i><b>Finansal Hizmetler Masası
Baş Lobicisi</b></i>

115
00:08:19,464 --> 00:08:22,177
Bu insanların dünyayı mahvetmelerine
yardımcı oldunuz.

116
00:08:22,618 --> 00:08:23,672
Öyle de diyebilirsiniz.

117
00:08:32,977 --> 00:08:36,628
Kamunun zararına karşılık
korkunç kârlar sağlıyorlardı.

118
00:08:36,728 --> 00:08:39,912
<i><b>Baş Danışman
Çin Banka Düzenleme Komisyonu</b></i>

119
00:08:45,281 --> 00:08:48,281
Hiçbir şeyden bir şey
yaratabileceğinizi düşünürseniz...

120
00:08:48,381 --> 00:08:50,139
...buna karşı koymanız zordur.

121
00:08:50,140 --> 00:08:52,895
<i><b>Singapur Başbakanı</b></i>

122
00:09:04,926 --> 00:09:07,913
İnsanların eski sisteme,
kriz öncesi sisteme...

123
00:09:08,013 --> 00:09:10,775
...dönmek istediklerinden
endişeleniyorum.

124
00:09:10,776 --> 00:09:14,260
<i><b>Fransa Maliye Bakanı</b></i>

125
00:09:14,360 --> 00:09:15,897
<i><b>Londra Borsa Grubu</b></i>

126
00:09:21,693 --> 00:09:25,182
Bankacılardan bir sürü isimsiz e-posta
alıyordum. Şöyle diyorlardı:

127
00:09:25,183 --> 00:09:28,004
"Çok kaygılıyım
ama adımı vermezsiniz. "

128
00:09:28,005 --> 00:09:30,713
<i><b>The Financial Times
Editör</b></i>

129
00:09:34,038 --> 00:09:36,588
Sizce neden daha sistematik...

130
00:09:36,589 --> 00:09:38,419
...bir araştırma yapılmıyor?

131
00:09:38,793 --> 00:09:41,343
Çünkü o zaman suçluları bulursunuz.

132
00:09:41,378 --> 00:09:43,893
<i><b>Profesör, NYU İşletme Fakültesi</b></i>

133
00:09:44,090 --> 00:09:47,724
Sizce Columbia işletme Fakültesinde
bir çıkar çatışması var mı?

134
00:09:49,053 --> 00:09:50,555
Bence yok.

135
00:09:50,556 --> 00:09:53,268
<i><b>Bush Yönetimi Ekonomi Danışmanı
Columbia işletme Fakültesi Dekanı</b></i>

136
00:09:58,087 --> 00:10:00,112
<i><b>Eski New York Valisi
Eski New York Başsavcısı</b></i>

137
00:10:00,113 --> 00:10:02,013
Denetçiler görevlerini yapmadılar.

138
00:10:02,659 --> 00:10:06,904
Her şeyi yapacak yetkileri vardı.
Ama yapmak istemediler.

139
00:10:23,504 --> 00:10:24,823
<i><b>15 Eylül 2008</b></i>

140
00:10:24,906 --> 00:10:27,307
En saygın ve büyük
yatırım bankalarından...

141
00:10:27,342 --> 00:10:31,199
...Lehman Brothers iflasını
ilan etmek mecburiyetinde bırakıldı.

142
00:10:31,234 --> 00:10:33,532
Merrill Lynch, bugün satılmaya
mecbur bırakıldı.

143
00:10:34,340 --> 00:10:37,394
Dramatik gelişmeler sonunda
dünya borsaları düştü.--

144
00:10:46,694 --> 00:10:48,558
2008 Eylül'ünde...

145
00:10:48,758 --> 00:10:51,487
...Amerikan yatırım bankası
Lehman Brothers'in iflası...

146
00:10:51,522 --> 00:10:52,560
<i><b>Lehman Brothers Merkezi</b></i>

147
00:10:52,561 --> 00:10:55,624
...ve dünyanın en büyük sigorta şirketi
AIG'nin batısı...

148
00:10:56,124 --> 00:10:57,780
...global bir krize yol açtı.

149
00:10:57,781 --> 00:10:59,439
Bir gecede borsaları
büyük bir korku aldı.--

150
00:11:00,812 --> 00:11:02,396
Hisse senetleri dibe vurdu.

151
00:11:02,397 --> 00:11:05,140
Tarihteki en büyük düşüş.

152
00:11:05,141 --> 00:11:06,911
Lehman'ın batısından sonra...

153
00:11:06,912 --> 00:11:09,463
...hisse fiyatları düşmeye devam etti.

154
00:11:09,464 --> 00:11:12,387
<i><b>Bütün paramızı istiyoruz!
Uzlaşma yok!</b></i>

155
00:11:12,487 --> 00:11:14,420
Sonuç, dünyaya trilyonlarca dolara...

156
00:11:14,649 --> 00:11:17,392
...30 milyon kişinin
işini kaybetmesine...

157
00:11:17,767 --> 00:11:20,109
...Birleşik Devletler'in borcunun...

158
00:11:20,144 --> 00:11:22,830
...iki katına çıkmasına yol açan
global bir ekonomik durgunluktu.

159
00:11:23,504 --> 00:11:24,638
<i><b>Ekonomi Uzmanı</b></i>

160
00:11:24,639 --> 00:11:26,056
<i><b>Ekonomi Danışmanları konseyi '98-'00
Profesör, NYU İşletme Fakültesi</b></i>

161
00:11:26,057 --> 00:11:28,420
Hakkaniyetin, ev sahipliğinin...

162
00:11:28,455 --> 00:11:31,229
...gelirin, işlerin yok olmasıyla...

163
00:11:31,264 --> 00:11:35,989
...dünyada 50 milyon insan yeniden
yoksulluk sınırının altına düşebilir.

164
00:11:37,912 --> 00:11:42,154
Bu bedeli çok ama çok yüksek bir kriz.

165
00:11:42,625 --> 00:11:44,638
Bu kriz bir tesadüf değildi.

166
00:11:45,336 --> 00:11:48,191
Ona denetimden çıkmış
bir sanayi sebep oldu.

167
00:11:48,714 --> 00:11:50,056
1980'lerden bu yana...

168
00:11:50,091 --> 00:11:52,019
...Amerikan finans sektörünün
yükselişi...

169
00:11:52,119 --> 00:11:55,619
...giderek ciddileşen mali krizlere
neden oluyordu.

170
00:11:56,681 --> 00:11:59,502
Bu sanayi giderek daha fazla
kâr ederken...

171
00:11:59,851 --> 00:12:02,968
...krizlerin her birinin
verdiği zarar büyüyordu.

172
00:12:05,490 --> 00:12:11,336
<i><b>BÖLÜM 1: BURAYA NASIL GELDİK</b></i>

173
00:12:11,863 --> 00:12:13,496
Büyük Buhran'dan sonra...

174
00:12:13,531 --> 00:12:16,410
...Birleşik Devletler tek bir
malî kriz yaşamadan...

175
00:12:16,510 --> 00:12:18,294
...40 yıl ekonomik olarak büyüdü.

176
00:12:19,036 --> 00:12:21,373
Finans sektörü
sıkı bir şekilde denetleniyordu.

177
00:12:22,081 --> 00:12:24,656
Normal bankaların çoğu,
mudilerin tasarruflarıyla...

178
00:12:24,847 --> 00:12:27,710
...spekülasyon yapmaları yasaklanan
yerel işletmelerdi.

179
00:12:29,297 --> 00:12:32,060
Hisse senedi ve tahvil satan
yatırımcı bankalar...

180
00:12:32,483 --> 00:12:34,188
...küçük, özel ortaklıklardı.

181
00:12:35,428 --> 00:12:38,717
Geleneksel yatırım bankacılığı
modelinde...

182
00:12:39,132 --> 00:12:40,930
...hissedarlar para koyarlar...

183
00:12:40,931 --> 00:12:42,449
<i><b>Yatırım Bankacılığı Profesörü,
Harvard İşletme Fakültesi</b></i>

184
00:12:42,450 --> 00:12:44,773
...ve koydukları parayı
sıkı bir şekilde takip ederlerdi.

185
00:12:44,916 --> 00:12:46,779
İyi yaşamak isterlerdi...

186
00:12:46,814 --> 00:12:49,806
...ama her şeylerini
riske atmak istemezlerdi.

187
00:12:49,901 --> 00:12:52,222
Paul Volcker, Hazine'de çalıştı...

188
00:12:52,570 --> 00:12:57,076
...ve 1979-1987 arasında
Merkez Bankası'nın başkanıydı.

189
00:12:57,658 --> 00:12:59,417
Devlet memuru olmadan önce...

190
00:12:59,452 --> 00:13:02,706
...Chase Manhattan Bankası'nda
finans ekonomistiydi.

191
00:13:02,730 --> 00:13:04,036
<i><b>Merkez Bankası Başkanı
(1979-1987)</b></i>

192
00:13:04,037 --> 00:13:07,569
1969'da Chase'den ayrılıp
Hazine'ye geçtiğimde...

193
00:13:08,299 --> 00:13:11,576
...gelirim yaklaşık
yılda 45.000 dolar kadardı.

194
00:13:11,672 --> 00:13:13,526
Yılda kırk beş bin dolar.

195
00:13:13,758 --> 00:13:15,874
1972'de Morgan Stanley'nin...

196
00:13:17,094 --> 00:13:21,501
...toplamda yaklaşık 110 personeli...

197
00:13:21,933 --> 00:13:25,890
...bir ofisi ve 12 milyon dolarlık
bir sermayesi vardı.

198
00:13:26,479 --> 00:13:31,118
Şu anda Morgan Stanley'nin
50.000 çalışanı...

199
00:13:31,218 --> 00:13:34,795
...milyarlarca dolarlık sermayesi...

200
00:13:35,279 --> 00:13:37,895
...ve dünyanın her yerinde ofisleri var.

201
00:13:38,032 --> 00:13:40,990
1980'lerde finans sektörü patladı.

202
00:13:41,650 --> 00:13:43,216
Yatırım bankaları halka açıldı...

203
00:13:43,217 --> 00:13:44,057
<i><b>Ortaklık 'Demode'</b></i>

204
00:13:44,058 --> 00:13:45,807
...bu sayede yatırımcılardan
büyük paralar topladılar.

205
00:13:47,083 --> 00:13:49,467
Wall Street'tekiler
zenginleşmeye başladı.

206
00:13:49,502 --> 00:13:51,392
<i><b>ÇALIŞAN BAŞINA ÖDEME
BANKACILIK - DİĞER SEKTÖRLER</b></i>

207
00:13:51,492 --> 00:13:53,570
1970'lerde Merrill Lynch'te...

208
00:13:53,589 --> 00:13:56,137
<i><b>Yazar
İki Trilyon Dolar Erimesi</b></i>

209
00:13:56,717 --> 00:13:59,145
...hisse senedi satan
bir arkadaşım vardı.

210
00:13:59,180 --> 00:14:02,085
Geceleri tren kondüktörü
olarak çalışırdı...

211
00:14:02,640 --> 00:14:05,253
...çünkü üç çocuğu vardı
ve hisse senedi satarak...

212
00:14:05,933 --> 00:14:07,619
...onları geçindiremiyordu.

213
00:14:07,812 --> 00:14:11,344
1986'da ise milyonlar kazanıyor...

214
00:14:11,649 --> 00:14:14,106
...ve bunu kendi zekâsına bağlıyordu.

215
00:14:15,111 --> 00:14:17,727
Milletimizin önündeki
en büyük sorun...

216
00:14:17,863 --> 00:14:20,373
...ekonomik refahımıza
yeniden kavuşmaktır.

217
00:14:20,408 --> 00:14:25,012
1981'de, Başkan Ronald Reagan
Hazine bakanlığına...

218
00:14:25,079 --> 00:14:28,624
...yatırım bankası Merrill Lynch'in
CEO'su Donald Regan'i getirdi.

219
00:14:29,107 --> 00:14:31,741
Wall Street ile başkan
tam bir anlaşma içinde.

220
00:14:31,776 --> 00:14:32,677
<i><b>Hazine Bakanı (1981-1985)</b></i>

221
00:14:32,712 --> 00:14:34,804
Wall Street'teki önderlerle görüştüm.

222
00:14:34,839 --> 00:14:37,639
"Başkanın yüzde yüz
arkasındayız" diyorlar.

223
00:14:37,798 --> 00:14:39,271
Reagan hükümeti...

224
00:14:39,385 --> 00:14:41,840
...ekonomistler ve malî lobiciler
tarafından desteklendi...

225
00:14:42,140 --> 00:14:45,415
...ve 30 yıllık bir finansal deregülasyon
programı başlattı.

226
00:14:47,602 --> 00:14:50,215
1982'de,
Reagan hükümeti...

227
00:14:50,354 --> 00:14:52,634
...tasarruf ve kredi şirketlerinden
denetimi kaldırıp...

228
00:14:52,824 --> 00:14:56,033
...tasarruf sahiplerinin paralarıyla riskli
yatırımlar yapabilmelerini sağladı.

229
00:14:56,902 --> 00:14:58,236
Seksenlerin sonunda...

230
00:14:58,362 --> 00:15:01,039
...yüzlerce tasarruf
ve kredi şirketi batmıştı.

231
00:15:01,616 --> 00:15:05,468
Bu kriz vergi mükelleflerine
124 milyar dolara patladı...

232
00:15:06,017 --> 00:15:08,390
...ve birçok kişiyi ömür boyu yaptığı
tasarruftan etti.

233
00:15:08,790 --> 00:15:11,774
Bu tarihimizdeki en büyük
banka soygunculuğu olabilir.

234
00:15:12,230 --> 00:15:14,243
Binlerce tasarruf ve kredi yöneticisi...

235
00:15:14,244 --> 00:15:16,312
...şirketlerini hortumladığı için
cezaevine girdi.

236
00:15:16,631 --> 00:15:19,384
En uç örneklerden biri
Charles Keating'di.

237
00:15:19,419 --> 00:15:20,850
Bay Keating, bir diyeceğiniz var mı?

238
00:15:20,885 --> 00:15:24,343
1985'te federal denetçiler
onu incelemeye başlayınca...

239
00:15:25,348 --> 00:15:28,897
...Keating, Alan Greenspan adında
bir ekonomisti ise aldı.

240
00:15:29,143 --> 00:15:30,943
Greenspan denetçilere
yazdığı mektupta...

241
00:15:30,978 --> 00:15:34,493
...Keating'in sağlam iş planlarını
ve uzmanlığını övdü...

242
00:15:34,732 --> 00:15:38,629
...ve hissedarların parasıyla yatırım
yapmasının bir riski olmadığını söyledi.

243
00:15:38,630 --> 00:15:40,661
<i><b>"beklenen bir risk yoktur"</b></i>

244
00:15:40,696 --> 00:15:44,245
Söylenene göre, Keating
Greenspan'e 40.000 dolar ödemişti.

245
00:15:46,410 --> 00:15:48,833
Kısa süre sonra Keating hapse girdi.

246
00:15:49,455 --> 00:15:51,446
Alan Greenspan'e gelince...

247
00:15:51,582 --> 00:15:54,437
...Reagan onu
Amerikan Merkez Bankası'nın...

248
00:15:55,169 --> 00:15:57,006
...başkanlığına getirdi.

249
00:15:57,041 --> 00:15:58,554
Greenspan'i aynı göreve...

250
00:15:58,589 --> 00:16:02,309
...sonraki başkanlar olan Clinton
ve George W. Bush da atadı.

251
00:16:03,135 --> 00:16:04,853
Clinton hükümetinde...

252
00:16:05,221 --> 00:16:07,547
...finansal deregülasyon Greenspan ile
iki Hazine bakanı eliyle sürdürüldü.

253
00:16:07,647 --> 00:16:13,058
Bunlar yatırım bankası Goldman Sachs'in
eski CEO'su Robert Rubin ile...

254
00:16:13,823 --> 00:16:16,930
...Harvard ekonomi profesörü
Larry Summers'dı.

255
00:16:17,608 --> 00:16:22,679
Wall Street'in gücü, lobileri,
çok parası olduğu için...

256
00:16:23,201 --> 00:16:26,311
...finans sektörü adım adım
siyasal sistemi ele geçirdi.

257
00:16:26,617 --> 00:16:29,336
Hem Demokratları
hem de Cumhuriyetçileri.

258
00:16:30,454 --> 00:16:34,115
1990'ların sonunda,
finans sektörü birleşmiş...

259
00:16:34,166 --> 00:16:36,027
...birkaç dev şirkete dönüşmüştü.

260
00:16:36,626 --> 00:16:37,807
Her biri o kadar büyüktü ki...

261
00:16:37,808 --> 00:16:40,761
...çökmeleri bütün sistemi
tehdit edebilirdi.

262
00:16:41,048 --> 00:16:44,063
Clinton hükümeti ise
daha büyümelerini sağladı.

263
00:16:45,219 --> 00:16:48,211
1998'de,
Citicorp ile Travelers birleşerek...

264
00:16:48,764 --> 00:16:50,272
...dünyadaki en büyük...

265
00:16:50,307 --> 00:16:53,346
...finans hizmetleri şirketi olan
Citigroup'u oluşturdular.

266
00:16:53,560 --> 00:16:55,829
Bu birleşme Glass-Steagall
Yasasının ihlaliydi.

267
00:16:56,227 --> 00:16:58,333
Bu, Büyük Buhran'dan
sonra çıkarılmış...

268
00:16:58,566 --> 00:17:01,024
...ve bankaların
mudilerin tasarruflarıyla...

269
00:17:01,068 --> 00:17:03,429
...riskli yatırımlar yapmalarını
engelleyen bir yasaydı.

270
00:17:04,561 --> 00:17:06,670
Travelers'ı satın almaları yasa dışıydı.

271
00:17:06,705 --> 00:17:07,830
<i><b>Eski Yönetici,
Greenlining Institute</b></i>

272
00:17:07,831 --> 00:17:09,375
Greenspan sesini çıkarmadı.

273
00:17:09,410 --> 00:17:12,868
Merkez Bankası onlara
bir yıllık dokunulmazlık tanıdı...

274
00:17:12,903 --> 00:17:14,544
...sonra da yasa çıkarttılar.

275
00:17:14,623 --> 00:17:17,740
1999'da, Summers
ile Rubin'in teklifi üzerine...

276
00:17:18,502 --> 00:17:21,262
...Kongre Gramm-Leach-Bliley
Yasasını çıkarttı.

277
00:17:21,297 --> 00:17:24,551
Bazıları bu yasaya
Citigroup'u Kurtarma Yasası dedi.

278
00:17:24,586 --> 00:17:27,261
Bu yasa Glass-Steagall'i
hükümsüz kıldı...

279
00:17:27,296 --> 00:17:29,316
...ve başka birleşmelerin yolunu açtı.

280
00:17:31,265 --> 00:17:35,217
Rubin, Citigroup başkan yardımcısı
oldu ve 126 milyon dolar kazandı.

281
00:17:35,617 --> 00:17:38,061
Bu film için
röportaj vermeyi kabul etmedi.

282
00:17:38,078 --> 00:17:39,246
Niye büyük bankalarınız olur?

283
00:17:39,446 --> 00:17:43,539
Çünkü bankalar tekel gücünü,
lobiciliği sever.

284
00:17:43,540 --> 00:17:44,618
<i><b>Baş Ekonomist, Citigroup</b></i>

285
00:17:45,591 --> 00:17:47,452
Çünkü bankalar bilir ki,
çok büyürlerse...

286
00:17:48,616 --> 00:17:49,793
...onlara teminat verilir.

287
00:17:50,034 --> 00:17:52,404
Pazarlar doğal olarak istikrarsızdır.

288
00:17:52,405 --> 00:17:53,502
<i><b>Başkan,
Soros Fon Yönetimi</b></i>

289
00:17:53,537 --> 00:17:55,670
Veya istikrarsızlık potansiyeli taşır.

290
00:17:55,705 --> 00:17:59,095
Petrol tankeri benzetmesi yapabiliriz.

291
00:17:59,293 --> 00:18:00,950
Tankerler çok büyüktür...

292
00:18:00,985 --> 00:18:03,626
...o yüzden petrolün hareket edip...

293
00:18:04,089 --> 00:18:07,383
...gemiyi batırmasını önlemek için...

294
00:18:07,468 --> 00:18:09,435
...bölmeler yapılması gerekir.

295
00:18:09,470 --> 00:18:12,488
Geminin tasarımında
bu düşünülmelidir.

296
00:18:12,973 --> 00:18:14,827
Büyük buhran'dan sonra...

297
00:18:16,101 --> 00:18:19,355
...konulan kurallarla
çok sağlam bölmeler getirildi.

298
00:18:22,441 --> 00:18:28,037
Deregülasyon
bu bölmeleri sona erdirdi.

299
00:18:29,073 --> 00:18:32,065
Bir sonraki kriz 90'ların sonunda
gerçekleşti.

300
00:18:32,409 --> 00:18:35,761
Yatırım bankaları internet hisselerinde
büyük bir balon yarattılar...

301
00:18:36,108 --> 00:18:38,071
...ve bunu takiben 2001 'de...

302
00:18:38,833 --> 00:18:41,555
...beş trilyon dolarlık bir yatırım kaybına
yol açan bir kriz meydana geldi.

303
00:18:42,414 --> 00:18:44,532
Büyük Buhran sırasında yatırım
bankacılığını...

304
00:18:44,534 --> 00:18:48,842
...düzenlemek için oluşturulan Menkul
Kıymetler ve Borsalar Komisyonu...

305
00:18:49,105 --> 00:18:50,314
...hiçbir şey yapmadı.

306
00:18:51,036 --> 00:18:52,014
<i><b>New York Başsavcısı</b></i>

307
00:18:52,015 --> 00:18:54,421
Etkin federal önlemlerin olmaması...

308
00:18:54,932 --> 00:18:57,449
...ve öz denetlemenin başarısız
kalması nedeniyle...

309
00:18:57,715 --> 00:19:00,221
...başkalarının müdahale etmesi...

310
00:19:00,222 --> 00:19:02,288
...ve gerekli önlemleri
alması gerekmiştir.

311
00:19:02,439 --> 00:19:05,804
Eliot Spitzer'in incelemesi yatırım
bankalarının başarısız olacaklarını...

312
00:19:05,805 --> 00:19:08,114
...bildikleri internet şirketlerini teşvik
ettiklerini ortaya çıkardı.

313
00:19:08,243 --> 00:19:09,230
<i><b>INFOSPACE HİSSE SENEDİ FİYATI</b></i>

314
00:19:09,231 --> 00:19:12,624
Analistler getirdikleri iş bazında
para alıyorlardı.

315
00:19:13,117 --> 00:19:16,915
Özel konuşmalarında çok farklı
şeyler söylüyorlardı.

316
00:19:17,621 --> 00:19:20,078
En yüksek derece verilen Infospace,...

317
00:19:20,249 --> 00:19:22,890
...bir analist tarafından
"beş para etmez" olarak adlandırıldı.

318
00:19:23,126 --> 00:19:26,951
Aynı şekilde derecelendirilen Excite
için de "işe yaramaz" denildi.

319
00:19:27,414 --> 00:19:29,177
<i><b>Vali, New York Eyaleti (2007-2008)
Başsavcı, New York Eyaleti (1999-2007)</b></i>

320
00:19:29,178 --> 00:19:33,566
Birçok yatırım bankasının
savunması...

321
00:19:33,963 --> 00:19:36,093
...'yanlışsınız" olmadı.

322
00:19:36,599 --> 00:19:39,648
"Herkes yapıyor,
herkes bunun olduğunu biliyor...

323
00:19:40,227 --> 00:19:42,878
...kimse bu analistlere
güvenmemeli" oldu.

324
00:19:42,913 --> 00:19:44,269
Aralık 2002'de...

325
00:19:45,024 --> 00:19:49,040
...on yatırım bankası, 1.4 milyar dolar
ödeyerek davayı kapattı...

326
00:19:49,737 --> 00:19:51,527
...ve uygulamalarını değiştirecekleri
sözünü verdiler.

327
00:19:52,979 --> 00:19:56,414
Scott Talbott, Washington'ın
en güçlü gruplarından olan...

328
00:19:56,911 --> 00:20:01,132
...ve dünyanın neredeyse bütün büyük
finans şirketlerini temsil eden...

329
00:20:01,167 --> 00:20:03,019
...Finansal Hizmetler
Masasının baş lobicisidir.

330
00:20:03,500 --> 00:20:07,118
Üye şirketlerden bazılarının
suç oluşturan büyük ölçekli...

331
00:20:07,588 --> 00:20:10,593
...faaliyetlere karışması
sizi rahatsız etmiyor mu?

332
00:20:10,842 --> 00:20:12,975
- Ben... Biraz daha açık konuşun.
- Peki.

333
00:20:13,010 --> 00:20:16,247
Öncelikle suç oluşturulan faaliyetler
kabul edilemez, nokta.

334
00:20:22,837 --> 00:20:24,371
<i><b>Wall Street Şirketleri
Bir Milyar Dolar Cezaya Hazır</b></i>

335
00:20:25,356 --> 00:20:29,349
Deregülasyon başladıktan sonra
dünyanın büyük finans şirketleri...

336
00:20:29,384 --> 00:20:31,908
...para aklarken,
müşterilerini dolandırırken...

337
00:20:32,237 --> 00:20:35,991
...muhasebe defterlerin tahrif
ederken defalarca yakalandılar.

338
00:20:36,269 --> 00:20:38,136
<i><b>JP MORGAN
Hükümet yetkililerine Rüşvet Verdi</b></i>

339
00:20:38,456 --> 00:20:40,328
<i><b>J.P. Morgan
Alabama Rüşvet Davasında Anlaştı</b></i>

340
00:20:40,573 --> 00:20:42,056
<i><b>RIGGS BANKASI</b></i>

341
00:20:42,091 --> 00:20:45,787
<i><b>Şili Diktatörü Augusto Pinochet
için Para Akladı</b></i>

342
00:20:45,844 --> 00:20:47,040
<i><b>CREDIT SUISSE
İran için Para Akladı</b></i>

343
00:20:47,041 --> 00:20:50,366
Credit Suisse İran’ın
nükleer programına...

344
00:20:50,466 --> 00:20:53,445
...ve balistik füzeler yapan
Havacılık Sanayi Kurumuna...

345
00:20:53,478 --> 00:20:54,938
...para aktardı.

346
00:20:55,038 --> 00:20:59,087
Paranın İran’a gittiğini gösteren
bütün bilgiler çıkarıldı.

347
00:20:59,890 --> 00:21:02,438
Bankaya 536 milyon dolar
ceza verildi.

348
00:21:03,102 --> 00:21:07,027
Citibank Meksika'dan 100 milyon
dolar uyuşturucu parası çıkardı.

349
00:21:07,231 --> 00:21:09,153
Ona şunları söylediniz mi?:

350
00:21:09,942 --> 00:21:12,695
"Hesapla ilgili bütün
belgeleri yok et."

351
00:21:13,001 --> 00:21:16,107
'Citibank Başkan Yardımcısı'
Henüz her şeyin başıydı ve...

352
00:21:16,207 --> 00:21:17,736
...bunu şaka olarak söylemiştim.
Ciddi değildim.

353
00:21:18,742 --> 00:21:20,058
<i><b>Mevduat Dolandırıcılığı
125 milyon dolar ceza</b></i>

354
00:21:20,158 --> 00:21:21,347
<i><b>Mevduat Dolandırıcılığı
400 milyon dolar ceza</b></i>

355
00:21:21,348 --> 00:21:22,959
1998 ile 2003 arasında...

356
00:21:23,288 --> 00:21:26,654
...Fannie Mae kazancını
on milyar dolar daha fazla gösterdi.

357
00:21:26,754 --> 00:21:29,002
Bu muhasebe standartları karmaşıktır...

358
00:21:29,086 --> 00:21:32,846
...ve uzmanlar bunların üzerinde
çoğunlukla anlaşamazlar.

359
00:21:33,090 --> 00:21:36,810
Başkan Clinton'ın bütçe danışmanı
olan CEO Franklin Raines...

360
00:21:37,428 --> 00:21:40,443
...52 milyon dolardan daha fazla
ikramiye aldı.

361
00:21:45,185 --> 00:21:49,110
UBS varlıklı Amerikalıların vergi
kaçırmalarına yardım ederken...

362
00:21:49,145 --> 00:21:51,452
...yakalanınca hükümetle işbirliği
yapmayı reddetti.

363
00:21:51,453 --> 00:21:53,424
İsim verecek misiniz?

364
00:21:54,236 --> 00:21:56,989
- Bir anlaşma olacaksa.
- Anlaşma olmayacak.

365
00:21:57,489 --> 00:21:59,366
Bir dolandırıcılığa karıştığınızı
kabul ettiniz.

366
00:22:00,242 --> 00:22:04,235
<i><b>A.I.G.'nin Anlaşma İçin 1.6 Milyar Dolar
Teklif Etmesi Bekleniyor</b></i>

367
00:22:04,621 --> 00:22:06,721
<i><b>Bankalar Enron'un Sahtekarlığına
Nasıl Yardımcı Oldu</b></i>

368
00:22:06,882 --> 00:22:09,037
<i><b>Enron'un dolandırıcılığını
gizlemesine yardım etti:</b></i>

369
00:22:09,137 --> 00:22:10,839
<i><b>385 milyon dolar cezaya çarptırıldı</b></i>

370
00:22:10,939 --> 00:22:13,762
Şirketler inanılmaz cezalara
çarptırılırken...

371
00:22:13,797 --> 00:22:17,611
...yatırım firmaları yanlış yaptıklarını
kabullenmek zorunda değiller.

372
00:22:17,984 --> 00:22:22,143
Bu kadar çok ürünle ve müşteriyle
uğraşırsanız hatalar olur.

373
00:22:22,181 --> 00:22:24,660
Finansal hizmetler sektörünün...

374
00:22:24,760 --> 00:22:29,166
...belirgin bir suç düzeyi olduğu
görülüyor.

375
00:22:29,313 --> 00:22:32,911
En son ne zaman Cisco...

376
00:22:33,192 --> 00:22:36,513
...veya Intel veya Google veya Apple
veya IBM...

377
00:22:37,488 --> 00:22:40,364
Yüksek teknoloji ile finansal hizmetler
konusuna katılıyorum--

378
00:22:40,464 --> 00:22:43,789
- Öyleyse neden?
- Yüksek teknoloji yaratıcı sanayidir...

379
00:22:43,952 --> 00:22:45,499
...değer üretimi...

380
00:22:45,996 --> 00:22:49,011
...ve kâr yeni bir şey yaratmaktan
kaynaklanır.

381
00:22:50,000 --> 00:22:51,922
1990'lardan başlayarak...

382
00:22:52,086 --> 00:22:54,928
...deregülasyon ve teknolojideki
gelişmeler...

383
00:22:54,963 --> 00:22:58,828
...türev adı verilen karmaşık bir
finansal ürün patlamasına yol açtı.

384
00:22:59,301 --> 00:23:02,769
İktisatçılar ve bankacılar pazarı
daha güvenli yaptıklarını söylediler.

385
00:23:02,969 --> 00:23:05,422
Ama aslında istikrarsız yaptılar.

386
00:23:06,313 --> 00:23:08,387
Soğuk Savaş’ın
sona ermesinden bu yana...

387
00:23:09,271 --> 00:23:11,374
...birçok fizikçi ve matematikçi...

388
00:23:12,189 --> 00:23:15,010
...yeteneklerini
Soğuk Savaş teknolojisi...

389
00:23:15,045 --> 00:23:16,140
...alanında değil...

390
00:23:17,402 --> 00:23:18,951
...finans pazarlarında
uygulamaya başladılar.

391
00:23:19,496 --> 00:23:21,705
Ve yatırım bankacılarıyla birlikte...

392
00:23:21,740 --> 00:23:24,083
- Farklı silahlar yarattılar.
- Kesinlikle.

393
00:23:24,118 --> 00:23:27,372
Warren Buffett'in dediği gibi,
kitle imha silahları.

394
00:23:27,538 --> 00:23:29,918
Denetçiler, politikacılar,
iş adamları...

395
00:23:29,919 --> 00:23:31,717
<i><b>Profesör ve Direktör,
MIT Finansal Mühendislik Laboratuarı</b></i>

396
00:23:31,718 --> 00:23:36,058
...yeniliklerin finansal sistemin
istikrarı üzerindeki...

397
00:23:36,093 --> 00:23:37,362
...tehdidini ciddiye almadılar.

398
00:23:38,132 --> 00:23:39,698
Türev ürünler kullanarak...

399
00:23:39,983 --> 00:23:42,385
...bankacılar neredeyse her şey üzerine
kumar oynayabilirler.

400
00:23:42,553 --> 00:23:44,894
Petrol fiyatlarının
yükselmesi ve düşmesi...

401
00:23:45,389 --> 00:23:48,078
...bir şirketin iflası, hatta hava
üzerinde bahis oynayabiliyorlardı.

402
00:23:49,002 --> 00:23:50,734
1990'ların sonuna gelindiğinde...

403
00:23:50,894 --> 00:23:55,065
...türev ürünler 50 trilyon dolarlık
denetilmeyen bir pazar oluşturmuştu.

404
00:23:56,233 --> 00:23:59,817
Bir kişi 1998 yılında
onları denetlemek istedi.

405
00:24:00,946 --> 00:24:05,167
Brooksley Born, Stanford Hukuk
Fakültesinden birincilikle mezun oldu...

406
00:24:05,202 --> 00:24:08,502
...önemli bir hukuk dergisinin
editörlüğünü yapan ilk kadındı.

407
00:24:08,537 --> 00:24:12,587
Born, Arnold & Porter'da türev ürünler
alanında çalıştıktan sonra...

408
00:24:12,622 --> 00:24:13,652
...Clinton tarafından...

409
00:24:13,876 --> 00:24:16,424
...türev ürünler pazarını denetleyen...

410
00:24:16,920 --> 00:24:19,022
...Vadeli Emtia Ticaret Komisyonu
Başkanlığına getirildi.

411
00:24:19,489 --> 00:24:23,079
Brooksley Born
kendisiyle çalışmamı istedi.

412
00:24:23,370 --> 00:24:25,149
<i><b>Eski Başkan Yardımcısı (1997-2000)
Vadeli Emtia Ticaret Komisyonu</b></i>

413
00:24:25,150 --> 00:24:30,929
Ciddi ve istikrarsızlığa yol açabilecek
bir pazar olduğuna karar verdik.

414
00:24:31,087 --> 00:24:36,181
1998 Mayıs'ında, CFTC türev ürünleri
düzenlemek için bir öneride bulundu.

415
00:24:36,857 --> 00:24:39,915
Clinton'ın Hazine Bakanlığı
derhal tepki gösterdi.

416
00:24:40,235 --> 00:24:44,307
Brooksley'nin odasına gitmiştim...

417
00:24:44,948 --> 00:24:48,704
...ve telefonu kapatmak üzereydi...

418
00:24:49,161 --> 00:24:52,301
...yüzü bembeyaz kesilmişti.

419
00:24:53,081 --> 00:24:56,435
Bana baktı,
"Telefondaki Larry Summers'dı" dedi.

420
00:24:56,500 --> 00:24:59,185
Odasında 13 bankacı var.

421
00:25:00,214 --> 00:25:03,722
Onunla emir verir gibi konuşmuş...

422
00:25:04,134 --> 00:25:06,582
...bu işe karışmamasını söylemiş.

423
00:25:07,746 --> 00:25:10,949
Bankalar bu faaliyetlerden gelen
kârlara bel bağlamışlardı.

424
00:25:10,950 --> 00:25:13,676
<i><b>Türev Ürünler Danışmanı
Yazar, Traders, Guns & Money</b></i>

425
00:25:13,677 --> 00:25:17,945
Bu da pazarın denetlenmesini
engellemeye çalışan bir savaşa yol açtı.

426
00:25:18,297 --> 00:25:20,574
Summers'in telefonundan
kısa bir süre sonra...

427
00:25:20,609 --> 00:25:24,767
...Greenspan, Rubin
ve SEC başkanı Arthur Levitt...

428
00:25:24,988 --> 00:25:27,446
...ortak bir bildiri yayınlayarak
Born'u eleştirdiler...

429
00:25:27,546 --> 00:25:31,308
...ve türev ürünlerin denetlenmemesi
için yasa çıkarılmasını tavsiye ettiler.

430
00:25:31,325 --> 00:25:32,751
<i><b>CFTC'nin bu alandaki yetkisini
şiddetle sorguluyoruz</b></i>

431
00:25:32,851 --> 00:25:37,291
Profesyonellerin özel pazarlıklarla
gerçekleştirdikleri...

432
00:25:37,292 --> 00:25:39,851
...türev ürünlerin alım satımının
denetlenmesi gereksizdir.

433
00:25:39,852 --> 00:25:40,677
<i><b>24 Temmuz 1998</b></i>

434
00:25:40,712 --> 00:25:44,432
Maalesef Born'un önerisi reddedildi.
Önce Clinton yönetimi...

435
00:25:45,509 --> 00:25:47,309
...sonra da kongre tarafından.

436
00:25:47,344 --> 00:25:51,599
2000 yılında, Senatör Phil Gramm
türev ürünleri denetimden muaf tutan...

437
00:25:51,634 --> 00:25:54,507
...tasarının yasalaşmasında
önemli rol oynadı.

438
00:25:54,768 --> 00:25:57,192
Bunlar düzenleme yükünü azaltan
birleştirici pazarlardır.

439
00:25:57,193 --> 00:25:58,649
<i><b>SENATÖR PHIL GRAMM (R-TX)
Başkan, Senato Bankacılık Komitesi</b></i>

440
00:25:58,650 --> 00:26:00,642
Bunu yapmamız gerektiğine
inanıyorum.

441
00:26:00,742 --> 00:26:04,098
<i><b>Phil Gramm, Senato'dan sonra
UBS'nin başkan yardımcısı oldu.</b></i>

442
00:26:04,298 --> 00:26:08,118
<i><b>1993'ten beri karısı Wendy
Enron'un yönetim kurulundaydı.</b></i>

443
00:26:08,153 --> 00:26:09,806
Umuyoruz ki...

444
00:26:10,142 --> 00:26:11,493
<i><b>Hazine Bakanı (1999-2001)</b></i>

445
00:26:11,494 --> 00:26:14,235
...bu yıl uygun bir biçimde...

446
00:26:14,621 --> 00:26:17,169
...tezgah üstü piyasa türevleri için...

447
00:26:17,874 --> 00:26:24,625
...yasal kesinlik sağlayacak
yasaları çıkartabileceğiz.

448
00:26:24,781 --> 00:26:26,619
<i><b>Larry Summers daha sonra
türevlere bel bağlayan...</b></i>

449
00:26:26,620 --> 00:26:30,824
<i><b>...riskli bir fon danışmanlığından
20 milyon dolar kazandı.</b></i>

450
00:26:30,924 --> 00:26:32,739
Bakan Summers'in bütün sözlerine...

451
00:26:32,740 --> 00:26:34,272
<i><b>Başkan
Merkez Bankası Yönetim Kurulu</b></i>

452
00:26:34,273 --> 00:26:36,328
...katıldığımı ifade etmek isterim.

453
00:26:36,518 --> 00:26:39,405
Aralık 2000'de,
Kongre'den...

454
00:26:39,521 --> 00:26:42,342
...Vadeli Emtia Modernizasyon
Yasası geçti.

455
00:26:42,482 --> 00:26:45,023
Finans sektörü lobicileriyle
birlikte yazılan bu yasa...

456
00:26:45,223 --> 00:26:47,921
...türevlerin denetlenmesini yasakladı.

457
00:26:47,922 --> 00:26:49,447
<i><b>KANUN TEKLİFİ</b></i>

458
00:26:49,573 --> 00:26:51,429
Asıl olay ondan sonra başladı.

459
00:26:51,430 --> 00:26:53,101
<i><b>Hukuk ve Maliye Profesörü
California üniversitesi, San Diego</b></i>

460
00:26:53,102 --> 00:26:55,760
Türev kullanımı ve malî yenilikler...

461
00:26:56,175 --> 00:26:58,931
...2000'den sonra
büyük patlama yaptı.

462
00:26:58,932 --> 00:27:01,429
- Tanrı yardımcım olsun.
- Tanrı yardımcım olsun.

463
00:27:01,430 --> 00:27:02,201
<i><b>20 Ocak 2001</b></i>

464
00:27:02,202 --> 00:27:04,998
2001 'de George W. Bush
göreve geldiğinde...

465
00:27:05,298 --> 00:27:09,452
...Birleşik Devletler'deki
finans sektörü hiç olmadığı kadar...

466
00:27:09,487 --> 00:27:11,879
...kârlı, yoğunlaşmış ve güçlüydü.

467
00:27:12,888 --> 00:27:15,812
Bu sektöre egemen olan
beş yatırım bankası...

468
00:27:16,850 --> 00:27:18,704
...iki finans holdingi...

469
00:27:19,269 --> 00:27:21,920
...üç menkul kıymetler sigorta şirketi...

470
00:27:22,105 --> 00:27:24,721
...ve üç derecelendirme
kuruluşu vardı.

471
00:27:25,150 --> 00:27:28,885
Bunlar menkul kıymetleştirme
besin zinciriyle birbirine bağlıydı.

472
00:27:28,920 --> 00:27:32,620
Bu, mortgage ve diğer krediler yoluyla
dünyadaki yatırımcıları...

473
00:27:32,655 --> 00:27:35,255
...trilyonlarca dolarla ilişkilendiren
yeni bir sistemdi.

474
00:27:36,411 --> 00:27:39,490
Otuz yıl önce, bir ev kredisi
almaya gittiğinizde...

475
00:27:39,525 --> 00:27:42,569
...size para veren kişi
borcunuzu ödemenizi beklerdi.

476
00:27:43,126 --> 00:27:46,178
Borcunuzu ödemenizi
isteyen birinden borç alırdınız.

477
00:27:46,213 --> 00:27:50,536
Sonradan menkul kıymetleştirmeyi
bulduk. Buna göre artık borç verenler...

478
00:27:50,571 --> 00:27:52,970
...paraları geri ödenmese de
risk almıyor.

479
00:27:53,136 --> 00:27:56,651
Eski sistemde, ev alan biri
her ay mortgage ödediğinde...

480
00:27:57,182 --> 00:27:59,775
...para borçlu oldukları
bankaya giderdi.

481
00:27:59,810 --> 00:28:03,667
Mortgage ödemeleri çok uzun
sürdüğünden, krediler zor verilirdi.

482
00:28:03,730 --> 00:28:05,614
<i><b>MORTGAGE ÖDEMELERİ
EV ALANLAR - KREDİ VERENLER</b></i>

483
00:28:05,649 --> 00:28:08,939
Yeni sistemde alacaklılar
mortgage'leri yatırım bankalarına sattı.

484
00:28:09,677 --> 00:28:10,452
<i><b>YATIRIM BANKALARI - YATIRIMCILAR</b></i>

485
00:28:10,487 --> 00:28:14,480
Bu bankalar binlerce mortgage ile
araba ve eğitim kredileri ile...

486
00:28:14,515 --> 00:28:17,397
...kredi kartı borçları dahil
diğer kredileri birleştirip...

487
00:28:17,619 --> 00:28:21,771
...teminatlı borç yükümlülükleri
veya CDO denilen karmaşık türevler...

488
00:28:21,957 --> 00:28:23,379
...oluşturdular.

489
00:28:23,834 --> 00:28:27,349
Yatırım bankaları daha sonra bunları
yatırımcılara sattı.

490
00:28:28,880 --> 00:28:31,306
Artık ev sahipleri
mortgage ödediğinde...

491
00:28:31,341 --> 00:28:34,657
...para dünyanın her yerindeki
yatırımcılara gidiyordu.

492
00:28:34,692 --> 00:28:37,256
Yatırım bankaları
CDO'ları değerlendirmeleri için...

493
00:28:37,356 --> 00:28:38,981
...derecelendirme kuruluşlarını
tuttular...

494
00:28:39,388 --> 00:28:41,801
...bunlar da çoğunu
üç A olarak derecelendirdi.

495
00:28:41,901 --> 00:28:44,176
Bu en üst yatırım derecesiydi.

496
00:28:44,855 --> 00:28:48,031
Bu durum CDO'ları emeklilik
fonları için çekici kıldı...

497
00:28:48,066 --> 00:28:51,037
...çünkü fonlar sadece yüksek dereceli
menkul kıymetler satın alıyordu.

498
00:28:52,068 --> 00:28:53,205
<i><b>MORTGAGE
YENİDEN YAPILANDIRMASI</b></i>

499
00:28:53,405 --> 00:28:55,646
Bu sistem saatli bir bombaydı.

500
00:28:56,533 --> 00:29:00,048
Kredi verenler borcun ödenip
ödenmeyeceğine aldırmadan...

501
00:29:00,370 --> 00:29:02,361
...riskli krediler açtılar.

502
00:29:03,206 --> 00:29:05,507
Bu, yatırım bankacılarının da
umurunda değildi.

503
00:29:05,542 --> 00:29:08,898
Ne kadar CDO satarlarsa,
kârları o kadar yükseliyordu.

504
00:29:09,463 --> 00:29:13,364
Yatırım bankalarından para alan
derecelendirme kuruluşlarının ise...

505
00:29:13,399 --> 00:29:17,179
...yaptıkları değerlendirme yanlış
çıksa bile bir sorumluluğu yoktu.

506
00:29:17,279 --> 00:29:18,770
<i><b>İCRA SATIŞLARI
PEŞİNATSIZ</b></i>

507
00:29:18,805 --> 00:29:22,525
Yakanıza kimse yapışmayacaktı,
denetimin kısıtlamaları yoktu.

508
00:29:23,226 --> 00:29:26,426
Bu da çok daha fazla kredi
verilmesi için yeşil ışık yaktı.

509
00:29:26,526 --> 00:29:27,915
<i><b>MORTGAGELAR
(MİLYAR OLARAK)</b></i>

510
00:29:27,916 --> 00:29:29,752
2000 ile 2003 arasında...

511
00:29:29,900 --> 00:29:33,889
...mortgage kredileri
neredeyse dört katına çıktı.

512
00:29:34,821 --> 00:29:40,182
Bu zincirin en başından
en sonuna kadar hiç kimse...

513
00:29:40,310 --> 00:29:42,689
...mortgage'in kalitesini
önemsemiyordu.

514
00:29:43,005 --> 00:29:45,576
Hacimlerini artırmayı
ve bu işten...

515
00:29:45,978 --> 00:29:47,664
...kâr sağlamayı önemsiyorlardı.

516
00:29:47,743 --> 00:29:49,384
2000'lerin başlarında...

517
00:29:49,419 --> 00:29:53,513
...subprime adı verilen riskli kredilerde
büyük bir artış meydana geldi.

518
00:29:54,299 --> 00:29:58,520
Ama binlerce subprime kredisi
birleştirilerek CDO'lar yaratıldığında...

519
00:29:59,054 --> 00:30:02,376
...bunların birçoğuna hâlâ
üç A derecesi veriliyordu.

520
00:30:04,893 --> 00:30:09,335
Bu riskleri değil de,
eşdeğer mahsupları taşıyan...

521
00:30:09,564 --> 00:30:12,112
...üstlenilebilecek riskler üzerinde...

522
00:30:12,147 --> 00:30:14,058
...sınır olan türev ürünler...

523
00:30:14,528 --> 00:30:18,129
...yaratmak mümkündü.

524
00:30:19,491 --> 00:30:22,142
- Bunu yapmadılar, değil mi?
- Yapmadılar.

525
00:30:22,177 --> 00:30:24,085
Geriye bakınca,
yapmaları lazımdı.

526
00:30:24,120 --> 00:30:26,582
Bu insanlar tehlikeli bir şey yaptıklarını
biliyorlar mıydı?

527
00:30:26,865 --> 00:30:27,978
Sanırım biliyorlardı.

528
00:30:28,888 --> 00:30:31,036
<i><b>Yatırım bankaları subprime kredileri
tercih ediyordu...</b></i>

529
00:30:31,037 --> 00:30:33,608
<i><b>...çünkü faiz oranları daha yüksekti.</b></i>

530
00:30:34,114 --> 00:30:37,921
<i><b>Bu da yıkıcı kredilendirmenin
çok artmasına yol açtı.</b></i>

531
00:30:38,710 --> 00:30:42,164
<i><b>Kredi isteyenlere gereksiz yere
pahalı subprime krediler verildi...</b></i>

532
00:30:42,165 --> 00:30:45,889
<i><b>...ve kredilerin çoğu onları
ödeyemeyecek olanlara verildi.</b></i>

533
00:30:46,091 --> 00:30:50,912
Finans kurumlarının mortgage
simsarlarına sundukları teşvikler...

534
00:30:51,314 --> 00:30:54,921
...en kârlı ürünleri satmak
üzerine kuruluydu...

535
00:30:55,021 --> 00:30:56,826
...ki bunlar yıkıcı kredilerdi.

536
00:30:56,861 --> 00:30:58,201
<i><b>Başkan,
Sorumlu Kredi Verme Merkezi</b></i>

537
00:30:58,202 --> 00:30:59,527
Bankacılar suprime kredilerden
daha fazla kâr ediyorlardı.

538
00:30:59,528 --> 00:31:01,255
Bu yüzden insanları ona
yönlendirdiler.

539
00:31:01,455 --> 00:31:05,300
<i><b>BÖLÜM 2: BALON
(2001-2007)</b></i>

540
00:31:07,080 --> 00:31:10,197
Aniden menkul kıymetleştirme zinciri
kanalıyla...

541
00:31:10,250 --> 00:31:13,105
...her yıl milyarlarca dolar
akmaya başladı.

542
00:31:13,211 --> 00:31:15,220
Herkes bir mortgage alabileceği için...

543
00:31:15,255 --> 00:31:18,304
...ev satın almalar ve ev fiyatları
tavan yaptı.

544
00:31:18,466 --> 00:31:22,214
Bunun sonucu tarihteki en büyük
finans balonuydu.

545
00:31:22,996 --> 00:31:25,766
Gayrimenkul gerçektir.
İnsanlar varlıklarını görebilirler.

546
00:31:25,866 --> 00:31:28,536
Varlıklarında yaşayabilirler.
Varlıklarını kiraya verebilirler.

547
00:31:28,736 --> 00:31:32,375
Ev sektöründe çok mantıksız
bir patlama meydana geldi.

548
00:31:32,606 --> 00:31:35,803
Finans sektörünün iştahı...

549
00:31:36,367 --> 00:31:41,270
...herkesi yönlendiriyordu.

550
00:31:42,365 --> 00:31:45,687
Ev sektöründe en son balon 80'lerin
sonunda oluşmuştu.

551
00:31:46,536 --> 00:31:47,362
<i><b>ABD EV FİYATLARI</b></i>

552
00:31:47,462 --> 00:31:51,008
O zaman ev fiyatlarındaki artış
göreceli olarak azdı.

553
00:31:51,875 --> 00:31:55,545
O zamanki balonda göreceli
bir ciddi bir krize yol açtı.

554
00:31:55,546 --> 00:31:56,578
<i><b>1970'lerin PATLAMASI
1980'lerin PATLAMASI</b></i>

555
00:31:56,778 --> 00:32:00,192
1996'dan 2006'ya kadar...

556
00:32:01,051 --> 00:32:03,026
...ev fiyatları iki katına çıktı.

557
00:32:04,687 --> 00:32:08,231
<i><b>2007 EV FİYATLARI
YÜZDE 194 ARTTI</b></i>

558
00:32:08,808 --> 00:32:12,781
500 dolardan bilet alarak
kendi Amerikan rüyalarını...

559
00:32:12,782 --> 00:32:14,708
...nasıl satın alacaklarını
öğrenmeye gittiler.

560
00:32:15,730 --> 00:32:19,816
Goldman Sachs, Bear Stearns,
Lehman Brothers...

561
00:32:20,153 --> 00:32:22,678
...Merrill Lynch, hepsi bu işin içindeydi.

562
00:32:23,114 --> 00:32:28,825
On yıl içinde sadece subprime krediler
yılda 30 milyardan...

563
00:32:29,162 --> 00:32:31,517
...600 milyara çıktı.

564
00:32:33,449 --> 00:32:34,965
Olanların farkındaydılar.

565
00:32:35,168 --> 00:32:38,508
En fazla subprime kredi veren
Countrywide Financial...

566
00:32:38,713 --> 00:32:41,526
...97 milyar dolarlık kredi verdi.

567
00:32:42,626 --> 00:32:46,279
Bunun karşılığında 11 milyar dolar
kâr etti.

568
00:32:46,280 --> 00:32:47,722
<i><b>COUNTRYWIDE
ŞİRKET KÂRLARI</b></i>

569
00:32:47,822 --> 00:32:49,010
<i><b>WALL STREET PRİMLERİ</b></i>

570
00:32:49,011 --> 00:32:51,456
Wall Street'te,
yıllık nakit primleri tavan yaptı.

571
00:32:51,729 --> 00:32:53,187
Simsarlar ve CEO'lar...

572
00:32:53,395 --> 00:32:55,629
...balon sırasında çok fazla
zenginleştiler.

573
00:32:56,272 --> 00:32:59,982
Lehman Brothers subprime kredilerin
en büyük aracılık yüklenicisiydi...

574
00:33:00,415 --> 00:33:02,582
...ve CEO'su Richard Fuld...

575
00:33:02,946 --> 00:33:05,814
...485 milyon dolar kazandı.

576
00:33:06,866 --> 00:33:09,482
Bu ev ve kredi balonu
Wall Street'te...

577
00:33:10,286 --> 00:33:13,522
...yüz milyarlarca dolar kâr sağlıyordu.

578
00:33:13,795 --> 00:33:19,533
2006'da, en büyük 500 şirketin
kârının yüzde 40'i...

579
00:33:19,633 --> 00:33:21,852
...finans kurumlarından geliyordu.

580
00:33:21,881 --> 00:33:23,848
Gerçek kâr veya gelir değildi.

581
00:33:23,883 --> 00:33:25,107
<i><b>Baş Ekonomi Yorumcusu
The Financial Times</b></i>

582
00:33:25,108 --> 00:33:29,125
Sistem tarafından yaratılan
ve gelir olarak kayda geçen bir paraydı.

583
00:33:29,126 --> 00:33:32,770
İki, üç yıl sonra temerrüde düşüldü
ve her şey sıfırlandı.

584
00:33:33,017 --> 00:33:35,838
Geçmişe bakınca,
bu çok büyük bir ulusal,--

585
00:33:37,147 --> 00:33:39,630
Sadece ulusal değil,
global bir saadet zinciriydi.

586
00:33:40,667 --> 00:33:43,299
Gayrimenkul Sahiplerinin Haklarını
Koruma Yasası sayesinde...

587
00:33:43,847 --> 00:33:47,694
...Merkez Bankası’nın,
mortgage'leri denetleme yetkisi vardı.

588
00:33:48,475 --> 00:33:51,794
Ama başkan Alan Greenspan
bunu kullanmayı reddetti.

589
00:33:52,370 --> 00:33:53,898
Alan Greenspan, reddetti.

590
00:33:54,098 --> 00:33:56,548
"Bu denetleme demektir.
Ben denetlemeye karşıyım," dedi.

591
00:33:56,583 --> 00:34:00,559
Robert Gnaizda 20 yıldır güçlü bir
tüketiciyi koruma örgütü olan...

592
00:34:00,634 --> 00:34:03,229
...Greenlining'in başkanlığını
yapıyordu.

593
00:34:03,264 --> 00:34:05,824
Düzenli olarak
Greenspan’le görüşüyordu.

594
00:34:06,134 --> 00:34:08,469
Ona Countrywide örneğini verdik,...

595
00:34:08,569 --> 00:34:13,367
...ve ipotek faiz oranlarının 150 değişik
şekilde hesaplanabileceğini gösterdik.

596
00:34:14,017 --> 00:34:17,271
Bize şöyle dedi,
"Matematik doktoranız olsa bile...

597
00:34:17,306 --> 00:34:19,272
...sizin için hangisinin uygun...

598
00:34:19,856 --> 00:34:22,848
...hangisinin uygun olmadığını
bilemezsiniz. "

599
00:34:23,610 --> 00:34:25,658
Bir şeyler yapacağını sandık.

600
00:34:26,613 --> 00:34:28,984
Ama konuşma sürdükçe...

601
00:34:29,032 --> 00:34:31,656
...ideolojisinden vazgeçmeyeceği
açıkça belli oldu.

602
00:34:31,856 --> 00:34:34,429
2005'te Greenspan'le bir daha
görüştük.

603
00:34:35,288 --> 00:34:38,797
Genellikle yılda iki kez,
en az bir kez görüşüyorduk.

604
00:34:39,375 --> 00:34:41,091
Fikrini hiç değiştirmedi.

605
00:34:41,878 --> 00:34:46,079
<i><b>Alan Greenspan
bu filmde konuşmayı reddetti.</b></i>

606
00:34:46,449 --> 00:34:47,979
<i><b>2 Haziran 2005
CHRISTOPHER COX - SEC Başkanı</b></i>

607
00:34:47,980 --> 00:34:49,850
Bu küresel iletişim dünyasında...

608
00:34:49,950 --> 00:34:52,207
...sermayenin etkili bir biçimde
hareket etmesi...

609
00:34:52,307 --> 00:34:56,086
...tarihin en büyük zenginliğinin
yaratılmasına yardımcı oluyor.

610
00:34:56,643 --> 00:35:00,158
<i><b>Menkul Kıymetler ve Borsalar
komisyonu balon sırasında...</b></i>

611
00:35:00,193 --> 00:35:02,484
...yatırım bankalarını ciddi bir biçimde
incelemedi.

612
00:35:02,632 --> 00:35:06,567
SEC'in Denetleme Bölümünden
146 kişi mi çıkarıldı?

613
00:35:06,568 --> 00:35:08,779
Buna da tanıklık ediyor musunuz?

614
00:35:08,879 --> 00:35:09,816
Evet.

615
00:35:09,817 --> 00:35:11,862
<i><b>Eski Muhasebe Başkanı - Menkul
Kıymetler ve Borsalar komisyonu</b></i>

616
00:35:11,863 --> 00:35:16,148
Bence çalışanların sayısını azaltarak...

617
00:35:17,072 --> 00:35:21,636
...başkanlık sistematik bir kesintiye
gidiyordu.

618
00:35:21,718 --> 00:35:24,479
SEC Risk Yönetimi Başkanlığı'nda...

619
00:35:24,480 --> 00:35:28,153
...çalışanların sayısının
bire düşürüldüğünü mu söylediniz?

620
00:35:28,925 --> 00:35:33,003
Evet. O da, o şahıs akşam eve giderken
ışıkları söndürsün diye.

621
00:35:35,056 --> 00:35:38,399
Balon sırasında yatırım bankaları
daha fazla kredi satın almak...

622
00:35:38,434 --> 00:35:41,330
...ve daha fazla CDL yaratmak için
sürekli olarak mevduat topluyorlardı.

623
00:35:42,822 --> 00:35:46,674
Toplanan mevduat ile bankanın
öz kaynağı arasındaki orana...

624
00:35:46,709 --> 00:35:47,788
...kaldıraç denir.

625
00:35:47,789 --> 00:35:48,952
<i><b>KALDIRAÇ ORANI</b></i>

626
00:35:48,987 --> 00:35:51,745
Bankalar ne kadar çok mevduat
toplarsa kaldıraçları yüksek olur.

627
00:35:53,783 --> 00:35:57,977
2004'te, Goldman Sachs'in CEO’su
Henry Paulson...

628
00:35:58,454 --> 00:36:03,243
...SEC'in kaldıraç üzerine koyduğu
sınırı kaldırması...

629
00:36:03,278 --> 00:36:06,423
...ve bankaların borçlanmalarını
artırmaları için lobide bulundu.

630
00:36:07,130 --> 00:36:08,821
SEC bir nedenden dolayı...

631
00:36:08,856 --> 00:36:09,806
<i><b>İktisat Profesörü, Harvard</b></i>

632
00:36:09,841 --> 00:36:12,857
...yatırım bankalarının daha fazla
kumar oynamalarına izin verdi.

633
00:36:13,157 --> 00:36:16,459
Bu çılgınlıktı. Neden yaptıklarını
bilmiyorum ama yaptılar.

634
00:36:16,759 --> 00:36:19,937
28 Nisan 2004'te,
SEC yatırım bankaları üzerindeki...

635
00:36:19,972 --> 00:36:22,844
...kaldıraç sınırlamasını
kaldırmak için toplandı.

636
00:36:23,229 --> 00:36:25,877
Bunlar büyük oyuncular dedik,
bu çok açık.

637
00:36:25,878 --> 00:36:27,172
<i><b>KOMİSYON ÜYESİ</b></i>

638
00:36:27,173 --> 00:36:31,424
Ama bu, bir şey kötü giderse, felaketin
çok büyük olacağı anlamına da geliyor.

639
00:36:33,489 --> 00:36:34,421
<i><b>BAŞKAN</b></i>

640
00:36:35,074 --> 00:36:38,293
En gelişmiş finans kurumlarıyla
karşı karşıyasınız.

641
00:36:39,162 --> 00:36:42,054
Türev ürünlerin çoğunu
bu şirketler satıyor.

642
00:36:42,055 --> 00:36:43,621
<i><b>KOMİSYON ÜYESİ</b></i>

643
00:36:43,622 --> 00:36:46,688
Normal düzeyin ne olduğu
konusunda konuştuk.

644
00:36:46,753 --> 00:36:51,519
Şirketler oranın uygun olduğunu
düşünüyordu.

645
00:36:51,907 --> 00:36:55,091
Komisyon üyeleri tavsiye edilen yeni
kuralların konulmasını kararlaştırıyor.

646
00:36:55,092 --> 00:36:56,272
BAŞKAN

647
00:36:56,273 --> 00:36:57,630
- Evet.
- Evet.

648
00:36:57,773 --> 00:37:01,192
Karar verildi. Oy birliğiyle.
Toplantı bitmiştir.

649
00:37:01,792 --> 00:37:04,579
<i><b>YATIRIM BANKASI KALDIRAÇ ORANI
2003, 2007 KARŞILAŞTIRMASI</b></i>

650
00:37:04,679 --> 00:37:07,061
Finans sistemindeki kaldıraç oranı...

651
00:37:08,024 --> 00:37:09,946
...ürkütücü boyutlardaydı.

652
00:37:10,593 --> 00:37:11,963
<i><b>Direktör, Westwood Capital</b></i>

653
00:37:11,964 --> 00:37:14,313
Yatırım bankalarının
kaldıraç oranı 33'te 1'e kadar çıktı.

654
00:37:15,371 --> 00:37:19,790
Bu da, varlıklarındaki
yüzde üçlük bir azalma ile...

655
00:37:20,010 --> 00:37:21,356
...iflas ettikleri anlamına gelmektedir.

656
00:37:23,873 --> 00:37:26,865
Finans sisteminde
bir saatli bomba daha vardı.

657
00:37:27,293 --> 00:37:30,383
Dünyanın en büyük
sigorta şirketi olan AIG...

658
00:37:30,583 --> 00:37:33,210
...kredi temerrüt swapları denilen
türev ürünlerden...

659
00:37:33,325 --> 00:37:35,127
...çok miktarlarda satıyordu.

660
00:37:35,278 --> 00:37:37,263
<i><b>KREDİ TEMERRÜT SWAPLARI
YATIRIMCILARI - CDO</b></i>

661
00:37:37,264 --> 00:37:39,347
Ellerinde CDL olan yatırımcılar için...

662
00:37:39,544 --> 00:37:42,811
...kredi temerrüt swapları
sigorta poliçesi işlevi görüyordu.

663
00:37:43,200 --> 00:37:45,894
Bir kredi temerrüt swapı
satın almış olan bir yatırımcı...

664
00:37:46,094 --> 00:37:48,431
...AIG'ye 3 ayda bir prim ödüyordu.

665
00:37:49,232 --> 00:37:50,779
Eğer CDO batarsa...

666
00:37:51,150 --> 00:37:55,007
...AIG yatırımcıya zararını telafi
edeceğine dair söz veriyordu.

667
00:37:56,322 --> 00:37:58,373
Ama normal sigortanın tersine...

668
00:37:58,408 --> 00:38:02,333
...spekülatörler sahip olmadıkları
CDO'lara karşı oynamak için...

669
00:38:02,368 --> 00:38:05,855
...AIG'den kredi temerrüt swapları da
satın alabiliyorlardı.

670
00:38:06,249 --> 00:38:09,183
Sigortada sadece sahip olduğunuz
bir şeyi sigortalayabilirsiniz.

671
00:38:09,583 --> 00:38:12,078
Diyelim ki bir evim var.

672
00:38:12,755 --> 00:38:14,991
O evi sadece bir kez sigortalayabilirim.

673
00:38:15,406 --> 00:38:18,261
Türev ürünler evreni herkese...

674
00:38:18,428 --> 00:38:20,485
...bu evi sigortalama
izni vermektedir.

675
00:38:20,585 --> 00:38:22,910
Siz ya da başkası sigortalayabilir.

676
00:38:23,057 --> 00:38:24,995
Yani, benim evimi
50 kişi sigortalayabilir.

677
00:38:25,195 --> 00:38:27,931
Yani, eğer evim yanarsa...

678
00:38:28,187 --> 00:38:31,925
...sistemde kaybeden sayısı
çok fazla olur.

679
00:38:32,608 --> 00:38:35,493
Kredi temerrüt swapları
denetlenmediği için...

680
00:38:35,528 --> 00:38:39,453
...AIG olası kayıpları karşılamak
amacıyla bir yana para koymadı.

681
00:38:40,033 --> 00:38:42,780
Tersine, sözleşmeler imzalandığında...

682
00:38:42,781 --> 00:38:46,275
...çalışanlarına
çok büyük ikramiyeler verdi.

683
00:38:46,949 --> 00:38:49,542
Ama CDO'lar daha sonra
değersiz çıkarsa...

684
00:38:49,577 --> 00:38:51,211
...AIG hesap verecekti.

685
00:38:52,253 --> 00:38:56,075
Aslında insanlar dev riskler
aldıkları için ödüllendiriliyordu.

686
00:38:56,591 --> 00:39:00,140
İyi zamanlarda kısa
vadeli gelirler ve kârlar getiriyor...

687
00:39:00,595 --> 00:39:02,145
...yani prim yapıyorlardı.

688
00:39:02,180 --> 00:39:05,331
Ama bu uzun vadede
şirketi iflasa sürükleyecektir.

689
00:39:05,725 --> 00:39:08,774
Bu kesinlikle yozlaşmış
bir ikramiye sistemidir.

690
00:39:08,978 --> 00:39:12,440
AIG'nin Londra'daki Finans Ürünleri
bölümü balon sırasında...

691
00:39:12,475 --> 00:39:15,902
...500 milyon dolar değerinde kredi
temerrüt swapı çıkarttı.

692
00:39:17,236 --> 00:39:21,229
Bunların çoğu subprime mortgage'ler
tarafından destekleniyordu.

693
00:39:21,866 --> 00:39:26,544
2000 ile 2007 arasında
AIGFP'nin 400 çalışanı...

694
00:39:26,644 --> 00:39:28,718
...3.5 milyar dolar kazandı.

695
00:39:29,290 --> 00:39:31,713
AIGFP'nin başkanı
Joseph Cassano...

696
00:39:32,168 --> 00:39:35,092
...315 milyon dolarlık
kişisel servet yaptı.

697
00:39:35,546 --> 00:39:36,763
Küstahlaşmak istemeyiz ama...

698
00:39:36,798 --> 00:39:38,677
<i><b>Yatırımcılarla konuşan Joseph Cassano
AIG Toplantısı, Ağustos 2007.</b></i>

699
00:39:38,678 --> 00:39:41,519
...bu işlemlerde herhangi bir sebeple...

700
00:39:41,520 --> 00:39:43,605
...tek bir dolar
kaybetmemize neden olacak...

701
00:39:44,587 --> 00:39:47,055
...bir senaryoyu...

702
00:39:47,529 --> 00:39:49,291
...mantık sınırları içinde görmemiz zor.

703
00:39:49,685 --> 00:39:52,700
2007'de, AIG denetçileri
uyarılarda bulundular.

704
00:39:54,023 --> 00:39:56,240
Bunlardan biri olan
Joseph St. Denis...

705
00:39:56,275 --> 00:39:59,790
...Cassano'nun sürekli olarak
hesapların incelenmesini...

706
00:40:00,071 --> 00:40:02,995
...engellemesini
protesto ederek istifa etti.

707
00:40:03,199 --> 00:40:05,212
Prim almayan tek biri vardı.

708
00:40:05,247 --> 00:40:06,399
<i><b>CEO, AIG (2005-2008)</b></i>

709
00:40:06,828 --> 00:40:08,127
<i><b>Başkan, Devlet Denetleme Kurulu</b></i>

710
00:40:08,162 --> 00:40:11,175
O da St. Denis.
Bay St. Denis ikinizi de...

711
00:40:11,457 --> 00:40:14,436
...karşılaşacağınız sorunlar konusunda
uyarmaya çalıştı.

712
00:40:14,950 --> 00:40:17,593
Engellendiği için istifa etti
ve prim almadı.

713
00:40:18,297 --> 00:40:19,946
2005'te, o sıralar...

714
00:40:20,117 --> 00:40:24,266
...IMF'nin baş ekonomisti olan
Raghuram Rajan...

715
00:40:24,687 --> 00:40:27,642
...dünyanın en seçkin
bankacılık konferansı olan...

716
00:40:27,864 --> 00:40:30,387
...Jackson Hole sempozyumunda
bir bildiri sundu.

717
00:40:30,807 --> 00:40:31,662
Salonda kimler vardı?

718
00:40:31,663 --> 00:40:34,064
<i><b>Baş Ekonomist (2003-2007)
Uluslararası Para Fonu (IMF)</b></i>

719
00:40:34,164 --> 00:40:37,180
Dünyadaki merkez bankacılar...

720
00:40:37,233 --> 00:40:39,554
...bay Greenspan'in kendisinden...

721
00:40:40,736 --> 00:40:42,078
...Ben Bernanke'ye...

722
00:40:42,113 --> 00:40:43,322
...Larry Summers'a kadar birçok kişi.

723
00:40:43,522 --> 00:40:44,779
Tim Geithner de oradaydı.

724
00:40:45,575 --> 00:40:47,588
Bildirinin başlığı şöyleydi:

725
00:40:47,827 --> 00:40:51,547
"Malî Gelişmeler Dünyayı
Daha Tehlikeli Hale mi Getiriyor?"

726
00:40:51,581 --> 00:40:54,830
Varılan sonuç öyle olduğuydu.

727
00:40:57,003 --> 00:40:59,780
Rajan'in bildirisinin konusu...

728
00:40:59,880 --> 00:41:01,961
...kısa vadeli
kârlara dayanarak...

729
00:41:01,996 --> 00:41:03,925
...büyük nakit primler sağlayan...

730
00:41:04,302 --> 00:41:07,728
...ama sonraki kayıpları
hiç cezalandırmayan teşviklerdi.

731
00:41:07,763 --> 00:41:09,655
Rajan bu teşviklerin,...

732
00:41:09,787 --> 00:41:13,814
...bankacıları, sonunda kendi şirketlerini
hatta malî sistemin tamamını batıracak...

733
00:41:14,604 --> 00:41:16,617
...riskler almaya yönelttiğini ileri sürdü.

734
00:41:18,284 --> 00:41:20,229
<i><b>felakete götüren çöküş</b></i>

735
00:41:20,443 --> 00:41:24,054
Riski artırarak performansı
artırmak çok kolaydır.

736
00:41:24,822 --> 00:41:28,790
Önemli olan performansı
risk almadan artırmaktır.

737
00:41:29,535 --> 00:41:31,787
İşte yapması zor olan asıl budur.

738
00:41:31,954 --> 00:41:35,192
Rajan, taşı gediğine koymuştu.

739
00:41:35,291 --> 00:41:37,043
Özellikle şunu diyordu:

740
00:41:37,460 --> 00:41:40,611
"Siz daha az risk alarak
daha çok kâr yapmanın...

741
00:41:40,646 --> 00:41:42,017
...yolunu bulduk diyorsunuz.

742
00:41:42,632 --> 00:41:46,250
Ben ise daha çok risk alarak
daha çok kâr yaptınız diyorum.

743
00:41:46,285 --> 00:41:47,513
Arada büyük fark var. "

744
00:41:47,514 --> 00:41:49,168
Summers çok konuştu.

745
00:41:50,473 --> 00:41:53,083
Benim finansal dünyadaki...

746
00:41:53,309 --> 00:41:57,839
...değişimi eleştirdiğimi düşünüyor...

747
00:41:58,114 --> 00:42:01,238
...ve bu değişimi geri çevirecek
denetimlerin...

748
00:42:01,776 --> 00:42:03,698
...gelmesinden korkuyordu.

749
00:42:03,986 --> 00:42:06,349
Temelde beni bir
Luddite olmakla suçladı.

750
00:42:07,568 --> 00:42:12,787
Finansal sektöre
yeni kurallar getirmemizi...

751
00:42:13,191 --> 00:42:15,420
...engellemeye çalışıyordu.

752
00:42:15,915 --> 00:42:19,430
Larry Summers bu film için
röportaj vermeyi kabul etmedi.

753
00:42:19,752 --> 00:42:22,074
Malî kurumunuzu riske atarak
yılda fazladan...

754
00:42:22,174 --> 00:42:26,312
...iki milyon, hatta
on milyon dolar kazanacaksınız.

755
00:42:26,737 --> 00:42:28,854
Bedelini başkası ödeyecek, siz değil.

756
00:42:29,334 --> 00:42:30,411
Bu işe girer misiniz?

757
00:42:59,792 --> 00:43:03,644
<i><b>THE HAMPTONS
New York’a İki Saat Uzaklıkta</b></i>

758
00:43:17,310 --> 00:43:18,663
Hiç yetmiyordu.

759
00:43:18,978 --> 00:43:21,833
Tek ev değil,
beş evleri olsun istiyorlardı.

760
00:43:22,398 --> 00:43:24,218
Bir de Park Avenue'da...

761
00:43:25,401 --> 00:43:27,255
...pahalı bir garsoniyer.

762
00:43:28,070 --> 00:43:30,288
Kendi özel jetleri de olmalıydı.

763
00:43:31,115 --> 00:43:33,163
Sizce bu sektördeki yüksek.--

764
00:43:34,160 --> 00:43:36,544
Çok yüksek ikramiyeler
olması adil mi?

765
00:43:36,579 --> 00:43:39,380
Bence kullandığınız
o "çok yüksek" ifadesi...

766
00:43:39,415 --> 00:43:42,388
...daha dikkatli, daha özenli
kullanılmalı. Bu görecelidir.

767
00:43:42,488 --> 00:43:45,717
Florida'da 14 milyon dolarlık
bir eviniz var.

768
00:43:45,752 --> 00:43:47,954
Sun Valley, Idaho'da bir yazlığınız var.

769
00:43:47,989 --> 00:43:49,205
<i><b>CEO, Lehman Brothers</b></i>

770
00:43:49,258 --> 00:43:51,929
Milyon dolarlık tablolardan
oluşan bir koleksiyonunuz var.

771
00:43:52,029 --> 00:43:54,625
Richard Fuld takas salonunda
asla görülmezdi.

772
00:43:54,805 --> 00:43:56,984
Her zaman ortalıkta
sanat danışmanları dolaşıyordu.

773
00:43:57,201 --> 00:43:58,559
Özel asansörü vardı.

774
00:43:58,594 --> 00:43:59,896
<i><b>Eski Başkan yardımcısı,
Lehman Brothers</b></i>

775
00:43:59,897 --> 00:44:01,761
Kimseyle ilişkisinin
olmamasını istiyordu.

776
00:44:01,861 --> 00:44:03,921
Asansörünü programlamışlardı...

777
00:44:04,774 --> 00:44:06,696
...şoförü sabah gelirdi...

778
00:44:07,735 --> 00:44:09,726
...güvenlik kapıyı tutardı.

779
00:44:10,029 --> 00:44:14,364
İnsanları gördüğü
üç saniyelik bir süre vardı.

780
00:44:14,658 --> 00:44:17,341
Asansörüne biner ve doğruca
31. kata giderdi.

781
00:44:17,870 --> 00:44:20,258
[Lehman’ın İflas Avukatı]
Lehman’ın şirket jetleri vardı.

782
00:44:20,345 --> 00:44:21,842
- Bunu biliyor musunuz?
- Evet.

783
00:44:22,548 --> 00:44:23,644
Kaç taneydi?

784
00:44:23,876 --> 00:44:25,696
767'ler dahil altı tane.

785
00:44:26,796 --> 00:44:28,616
Helikopterleri de vardı.

786
00:44:29,440 --> 00:44:31,192
Uçak sayısı biraz fazla değil mi?

787
00:44:34,011 --> 00:44:35,529
Karşımızda A tipi kişilikler var.

788
00:44:35,530 --> 00:44:38,352
<i><b>Başkan Yardımcısı
Lehman Brothers (2003-2007)</b></i>

789
00:44:38,552 --> 00:44:40,233
Bankacılık sidik yarışına dönüştü.

790
00:44:41,102 --> 00:44:43,739
"Benimki seninkinde büyük."
Bu tür şeyler.

791
00:44:43,774 --> 00:44:45,821
Bu arada,
işin başındakilerin hepsi erkekti.

792
00:44:45,856 --> 00:44:49,776
Elli milyar dolarlık anlaşma yetmez,
bize yüz milyar dolarlık lazım.

793
00:44:49,876 --> 00:44:53,096
Bu insanlar riske giriyorlardı.
Güdüleriyle hareket ediyorlardı.

794
00:44:53,516 --> 00:44:55,839
<i><b>Jonathan Alpert müşterileri arasında
birçok yüksek düzey...</b></i>

795
00:44:55,840 --> 00:44:57,759
<i><b>...Wall Street yöneticisi olan
bir terapisttir.</b></i>

796
00:44:58,327 --> 00:45:01,523
Bu onların davranışlarının,
kişiliklerinin bir parçası.

797
00:45:01,623 --> 00:45:04,331
Bu iş dışında da böyledir..

798
00:45:04,875 --> 00:45:07,303
Bu insanlar için
striptiz barlara gitmek...

799
00:45:07,338 --> 00:45:09,732
...uyuşturucu kullanmak
çok sıradan bir şey.

800
00:45:09,832 --> 00:45:12,508
Kokain ve fahişe
çok sık gördüğüm bir şey.

801
00:45:14,343 --> 00:45:16,394
<i><b>Chelsea'deki V.I.P. kulübünün sahibi...</b></i>

802
00:45:16,429 --> 00:45:19,449
<i><b>...müşterilerinin yüzde 80'inin
Wall Street'ten olduğunu söylüyor.</b></i>

803
00:45:19,649 --> 00:45:22,105
Nörologlar yaptıkları bir deneyde...

804
00:45:22,184 --> 00:45:27,115
...bir bireyi alıyorlar
ve MR'a sokuyorlar...

805
00:45:27,314 --> 00:45:31,375
...ve onlara, ödülün para olduğu
bir oyun oynatıyorlar.

806
00:45:31,735 --> 00:45:35,150
Denekler para kazanmaya
başladıklarında...

807
00:45:36,144 --> 00:45:37,833
...uyarılan beyin bölgesiyle...

808
00:45:38,082 --> 00:45:40,266
...kokain kullandıklarında uyarılan
bölge aynı.

809
00:45:40,536 --> 00:45:43,731
Çoğu terfi almak ve tanınmak için...

810
00:45:44,373 --> 00:45:46,740
...böyle davranmak zorunda olduklarını
düşünüyor.

811
00:45:47,001 --> 00:45:49,938
Bir Bloomberg makalesine göre,
iş eğlenceleri...

812
00:45:49,939 --> 00:45:53,516
...türev ürünler simsarlarının
gelirlerinin yüzde beşi düzeyinde...

813
00:45:53,682 --> 00:45:57,569
...ve bunlar arasında striptiz kulüpler,
fahişeler ve uyuşturucu var.

814
00:45:58,220 --> 00:46:01,974
2007'de, New Yorklu bir simsar,
simsarları eğlendirmek için...

815
00:46:02,433 --> 00:46:06,255
...fahişe bulması gerektiğinden
şirketi aleyhine bir dava açtı.

816
00:46:07,396 --> 00:46:11,160
Davranışlarının
toplum ve aile üzerindeki...

817
00:46:11,161 --> 00:46:14,044
...olası etkisini
açıkça göz ardı ediyorlardı.

818
00:46:14,278 --> 00:46:16,894
Bir fahişeyle birlikte olduktan sonra...

819
00:46:17,698 --> 00:46:19,468
...karılarına gitmek
onlar için sorun değildi.

820
00:46:22,019 --> 00:46:24,624
<i><b>Kristin Davis seçkin bir fahişelik
hizmeti sunuyordu.</b></i>

821
00:46:24,824 --> 00:46:28,743
<i><b>Şirketinin merkezi New York
borsanın birkaç blok ötesindeydi.</b></i>

822
00:46:28,843 --> 00:46:30,353
Kaç müşteriniz vardı?

823
00:46:31,003 --> 00:46:33,119
Bir aralar 10.000 kadar oldu.

824
00:46:35,574 --> 00:46:37,325
<i><b>Fiyatlar saati 1.000 dolardan başlıyor</b></i>

825
00:46:37,425 --> 00:46:39,444
Yüzde kaçı Wall Street'tendi?

826
00:46:39,544 --> 00:46:44,286
Üst düzey müşterilerin
yüzde 40-50 kadarı.

827
00:46:44,433 --> 00:46:47,009
Bütün büyük Wall Street
şirketleri temsil ediliyor muydu?

828
00:46:47,109 --> 00:46:50,701
- Mesela Goldman Sachs?
- Lehman Brothers. Hepsinden vardı.

829
00:46:51,315 --> 00:46:53,328
Morgan Stanley'den az vardı.

830
00:46:55,277 --> 00:46:57,529
Sanırım en çok Goldman'dan vardı.

831
00:46:58,614 --> 00:47:00,206
Müşteriler arıyor ve şöyle diyorlardı:

832
00:47:00,241 --> 00:47:03,060
"Kız için
bir Lamborghini bulabilir misin?"

833
00:47:03,095 --> 00:47:05,586
Bu insanlar
şirketin parasını harcıyordu.

834
00:47:05,621 --> 00:47:10,092
Birçok finans şirketinin
siyah kredi kartı kullanılıyordu.

835
00:47:10,501 --> 00:47:13,364
Alınan hizmetin karşılığı...

836
00:47:13,663 --> 00:47:15,880
...bilgisayar tamiratı olarak
gösteriliyordu.

837
00:47:15,980 --> 00:47:20,297
Simsarlık
veya pazar araştırması olarak.

838
00:47:20,397 --> 00:47:23,713
Onlara antetli kâğıdı veriyor,
"Kendi faturanızı doldurun" diyorlardı.

839
00:47:23,813 --> 00:47:27,124
Bu davranış türü şirketin tepesine
kadar uzanıyor muydu?

840
00:47:27,324 --> 00:47:28,458
Kesinlikle.

841
00:47:29,103 --> 00:47:30,742
Ulaştığını ben şahsen biliyorum.

842
00:47:31,355 --> 00:47:33,346
En tepeye kadar ulaşıyordu.

843
00:47:37,736 --> 00:47:41,888
Bir finans şirketinde önemli bir görevi
olan bir arkadaşım şöyle dedi:

844
00:47:41,923 --> 00:47:43,189
<i><b>Fortune Dergisi Baş Editörü</b></i>

845
00:47:43,225 --> 00:47:45,700
"Subprime mortgage'leri öğrenmenin
zamanı geldi. '

846
00:47:46,511 --> 00:47:49,720
Beni simsarlarıyla buluşturdu.

847
00:47:50,249 --> 00:47:53,837
Tanıtımı yapan kişi
bir ara çok heyecanlandı...

848
00:47:54,044 --> 00:47:57,302
...bilgisayarına koştu
ve üç saniye içinde...

849
00:47:57,715 --> 00:48:01,037
...Goldman Sachs'ın menkul değerler
listesini çıkardı.

850
00:48:01,072 --> 00:48:02,439
Felaket bir şeydi.

851
00:48:02,720 --> 00:48:07,972
Kredi alanlar ortalamada evin fiyatının
yüzde 99.3'ünü kredi olarak almışlardı.

852
00:48:08,267 --> 00:48:10,317
Yani, eve hiç para yatırmamışlardı.

853
00:48:10,352 --> 00:48:13,589
Bir şey yanlış gitse,
mortgage'i bırakıp gidebileceklerdi.

854
00:48:13,936 --> 00:48:16,245
Siz böyle kredi vermezsiniz, değil mi?

855
00:48:16,692 --> 00:48:18,242
Çıldırmış olmanız lazım.

856
00:48:18,277 --> 00:48:21,427
Ama bu kredilerin
8.000'ini alıyorsunuz...

857
00:48:21,572 --> 00:48:24,718
...ve Goldman Sachs'teki
ve derecelendirme kuruluşundaki...

858
00:48:24,719 --> 00:48:26,281
...şahıslar işlerini bitirene kadar...

859
00:48:26,282 --> 00:48:29,176
...kredilerin üçte ikisine
üç A derecesi veriliyor.

860
00:48:29,241 --> 00:48:31,969
Devlet menkul değerleri olarak
değerlendiriliyorlardı.

861
00:48:32,069 --> 00:48:33,827
Bu korkunç bir şey.

862
00:48:34,335 --> 00:48:35,772
<i><b>Goldman Sachs
Eski Genel Merkezi</b></i>

863
00:48:35,773 --> 00:48:38,299
Goldman Sachs
2006'nın ilk yarısında...

864
00:48:38,300 --> 00:48:42,080
...bu zehirli CDO'lardan
en az 3.1 milyar dolarlık sattı.

865
00:48:42,885 --> 00:48:46,529
O sırada Goldman Sachs'in CEO'su
Henry Paulson'di...

866
00:48:46,972 --> 00:48:49,619
...yani Wall Street'te en yüksek
maaş alan CEO.

867
00:48:50,809 --> 00:48:52,060
<i><b>30 Mayıs 2006</b></i>

868
00:48:52,144 --> 00:48:54,528
Günaydın.
Henry Paulson'i Hazine Bakanlığı’na...

869
00:48:54,563 --> 00:48:58,021
...aday göstereceğimi açıklamaktan
memnuniyet duyuyorum.

870
00:48:58,567 --> 00:49:00,436
Yaşam boyu deneyime sahip.

871
00:49:00,471 --> 00:49:02,306
Malî piyasaları tanıyor.

872
00:49:02,821 --> 00:49:05,574
Açık sözlülüğü
ve dürüstlüğüyle tanınıyor.

873
00:49:06,241 --> 00:49:08,419
Paulson'in düşük memur maaşına...

874
00:49:08,454 --> 00:49:10,598
...zor alıştığını düşünebilirsiniz.

875
00:49:10,996 --> 00:49:12,918
Ama Hazine Bakanı olmak...

876
00:49:13,807 --> 00:49:15,855
...hayatının malî açıdan
en önemli kararıydı.

877
00:49:16,585 --> 00:49:19,679
Devlet memuru olunca, Paulson...

878
00:49:19,680 --> 00:49:22,628
...485 milyon dolarlık
Goldman hissesini sattı.

879
00:49:23,125 --> 00:49:26,017
Ama ilk Başkan Bush'un çıkardığı
bir yasa sayesinde...

880
00:49:26,217 --> 00:49:28,378
...bu satışın vergisini
ödemesi gerekmedi.

881
00:49:29,083 --> 00:49:30,926
Bu ona 50 milyon dolar kazandırdı.

882
00:49:32,393 --> 00:49:36,011
<i><b>2007'de, Allan Sloan, CEO olarak
Paulson'in son aylarında...</b></i>

883
00:49:36,046 --> 00:49:38,323
<i><b>...çıkarılan CDO'larla ilgili
bir makale yayınladı.</b></i>

884
00:49:38,774 --> 00:49:41,398
Makale Ekim 2007'de yayınlandı.

885
00:49:42,736 --> 00:49:45,785
O sırada mortgage'lerin çoğu
temerrüde düşmüştü.

886
00:49:46,448 --> 00:49:48,648
Artık hepsi düşüyor.

887
00:49:49,159 --> 00:49:51,085
<i><b>GOLDMAN SACHS
CDO DEĞERLENDİRMESİ</b></i>

888
00:49:51,120 --> 00:49:54,356
Artık değersiz olan bu menkul
değerleri alan gruplardan biri...

889
00:49:54,571 --> 00:49:57,490
...Mississippi Kamu Emeklileri
Sistemiydi.

890
00:49:58,168 --> 00:50:01,619
80.000'den fazla emekli
maaşlarını buradan alıyor.

891
00:50:02,631 --> 00:50:06,827
Milyonlarca dolar kaybettiler ve şu
anda Goldman Sachs'i dava ediyorlar.

892
00:50:08,137 --> 00:50:12,101
<i><b>Bir memurun Mississippi emeklilik
sisteminden aldığı yıllık para: 18.750 dolar</b></i>

893
00:50:12,301 --> 00:50:16,012
<i><b>Bir Goldman Sachs çalışanının
yıllık ikramiyesi: 600.000 dolar</b></i>

894
00:50:16,312 --> 00:50:20,515
<i><b>Hank Paulson'in 2005'teki
ikramiyesi: 31.000.000 dolar</b></i>

895
00:50:21,442 --> 00:50:25,060
2006 sonlarında, Goldman işleri
bir adım daha ilerletmişti.

896
00:50:25,946 --> 00:50:28,267
Sadece zehirli CDO'lar satmıyor...

897
00:50:28,615 --> 00:50:32,637
...müşterilerine bunların yüksek kaliteli
yatırımlar olduğunu söylerken...

898
00:50:32,837 --> 00:50:34,898
...aynı zamanda
onlara karşı oynuyordu.

899
00:50:36,582 --> 00:50:39,597
AIG'den kredi temerrüt swapları
satın alarak...

900
00:50:40,002 --> 00:50:42,936
...Goldman kendisinin olmayan
CDO'lara karşı oynayabiliyor...

901
00:50:43,136 --> 00:50:45,787
...ve CDO'lar batarsa
parasını alabiliyordu.

902
00:50:47,342 --> 00:50:50,338
Kimse müşterileri arayıp
şunu söyledi mi diye sordum:

903
00:50:51,136 --> 00:50:54,577
"Artık bu tür
mortgage'lere güvenmiyoruz,...

904
00:50:54,683 --> 00:50:56,435
...bilmenizi istedik. "

905
00:50:57,019 --> 00:51:01,310
Bir şey söylemediler ama telefonda
güldüklerini hissediyordum.

906
00:51:01,732 --> 00:51:03,240
<i><b>Goldman AIG Kumarını Ateşliyor</b></i>

907
00:51:03,275 --> 00:51:06,392
Goldman Sachs AIG'den
en az 22 milyar dolarlık...

908
00:51:06,427 --> 00:51:08,216
...kredi temerrüt swapı satın aldı.

909
00:51:08,655 --> 00:51:13,115
Bu öyle büyük bir miktardı ki, Goldman
AIG'nin iflas edebileceğinden korktu.

910
00:51:13,702 --> 00:51:15,730
AIG'nin çökmesi ihtimaline karşı...

911
00:51:15,830 --> 00:51:18,832
...kendilerini 150 milyon dolara
sigortaladılar.

912
00:51:20,024 --> 00:51:22,996
2007'de Goldman daha da ileri gitti.

913
00:51:23,587 --> 00:51:26,738
Müşteriler kaybettikçe
kendilerine kazandıracak...

914
00:51:26,773 --> 00:51:28,979
...biçimde özel olarak oluşturulmuş...

915
00:51:29,176 --> 00:51:31,244
...CDO'lar satmaya başladılar.

916
00:51:31,720 --> 00:51:33,697
<i><b>Goldman Sachs'in CEO'su ve
bütün üst düzey yöneticileri...</b></i>

917
00:51:33,698 --> 00:51:35,069
<i><b>...bu film için röportaj vermekten
kaçındılar.</b></i>

918
00:51:35,104 --> 00:51:37,957
<i><b>Ama Nisan 2010'da, Kongre'ye
ifade vermek zorunda kaldılar.</b></i>

919
00:51:38,028 --> 00:51:42,111
Timberwolf Securities'i
600 milyon dolara sattınız.

920
00:51:42,112 --> 00:51:43,276
<i><b>Başkan,
Hükümet Araştırmaları Alt komitesi</b></i>

921
00:51:43,277 --> 00:51:45,949
Onları satmadan önce...

922
00:51:45,984 --> 00:51:49,269
...satış ekibiniz birbirine şöyle demiş:

923
00:51:50,113 --> 00:51:53,736
"Vay be, şu Timberwolf
amma boktan işti."

924
00:51:53,992 --> 00:51:57,222
Bu, işlemlerden sonra
bana gönderilen bir e-postaydı.

925
00:51:57,223 --> 00:51:59,182
<i><b>Mortgage Bölümü Eski Başkanı
Goldman Sachs (2006-2008)</b></i>

926
00:51:59,218 --> 00:52:02,271
Hayır, hayır. Daha sonra da
Timberwolf sattınız.

927
00:52:03,099 --> 00:52:05,197
- Sonra da satış yaptık.
- Evet. Tamam.

928
00:52:05,254 --> 00:52:08,109
Bir sonraki e-posta...
Bakın. 1 Temmuz 2007.

929
00:52:08,632 --> 00:52:11,741
Satış ekibine
"Birinci önceliğiniz Timberwolf' diyor.

930
00:52:12,016 --> 00:52:15,007
Birinci önceliğiniz
o boktan şeyi satmak.

931
00:52:15,597 --> 00:52:17,242
Müşterilerle çıkarlarınız
birbirine ters ise...

932
00:52:17,243 --> 00:52:19,220
...bunu açıklamak göreviniz midir?

933
00:52:20,003 --> 00:52:22,270
Müşteriye bu ters çıkarları söylemek?

934
00:52:22,470 --> 00:52:25,126
- Sorum bu.
- Anlamaya çalışıyorum...

935
00:52:25,190 --> 00:52:27,442
Bence anlıyorsunuz.
Cevaplamak istemiyorsunuz.

936
00:52:27,845 --> 00:52:29,548
<i><b>Kıdemli üye,
İç Güvenlik ve Hükümet İşleri Komitesi</b></i>

937
00:52:29,549 --> 00:52:31,964
Müşterilerinizin çıkarlarını korumanın...

938
00:52:31,965 --> 00:52:33,617
...göreviniz olduğuna
inanıyor musunuz?

939
00:52:34,349 --> 00:52:37,901
<i><b>Başkan, Yapılandırılmış Ürünler
Grup Takası - Goldman Sachs</b></i>

940
00:52:38,120 --> 00:52:40,462
Müşterilerimize
fiyatları görmek isterlerse...

941
00:52:40,497 --> 00:52:44,858
...işlem fiyatlarını göstermenin
görevimiz olduğunu düşünüyorum.

942
00:52:45,027 --> 00:52:48,745
Kendi elemanlarınızın değersiz
bulduğu menkul kıymetleri...

943
00:52:48,780 --> 00:52:50,602
...satma konusunda
ne düşünüyorsunuz?

944
00:52:51,383 --> 00:52:53,374
Bu sizi rahatsız ediyor mu?

945
00:52:53,409 --> 00:52:54,575
Sanırım onlar...

946
00:52:54,576 --> 00:52:56,089
<i><b>Başkan ve CEO, Goldman Sachs</b></i>

947
00:52:56,090 --> 00:52:58,587
- Varsayımsal olarak mı?
- Hayır, gerçekten.

948
00:52:58,687 --> 00:53:00,207
- O zaman bilmiyorum.--
- Bugün duyduk.

949
00:53:01,310 --> 00:53:03,845
Bugün duyduk.
"Bu berbat bir anlaşma." "Rezalet."

950
00:53:04,045 --> 00:53:06,044
Ben bugün bir şeylerin yanlış gittiğini...

951
00:53:06,829 --> 00:53:10,290
...düşündürecek bir şey duymadım.

952
00:53:10,652 --> 00:53:14,450
Bir menkul kıymeti
birisine satarsanız...

953
00:53:14,907 --> 00:53:20,119
...ve sonra aynı menkul kıymete
karşı oynarsanız...

954
00:53:20,495 --> 00:53:24,249
...ve bunu müşterinize söylemezseniz,
bunda bir çelişki yok mu?

955
00:53:24,284 --> 00:53:25,212
Bunda bir sorun görmüyor musunuz?

956
00:53:25,312 --> 00:53:28,360
Pazarlama bağlamında
bunda bir çelişki yok.

957
00:53:28,654 --> 00:53:30,098
<i><b>Başkan Yardımcısı ve CFO
Goldman Sachs</b></i>

958
00:53:30,099 --> 00:53:33,165
Çalışanlarınızın e-postalarında,
"Ne boktan bir anlaşma"...

959
00:53:33,166 --> 00:53:34,936
..."Tam bir rezalet"...

960
00:53:34,937 --> 00:53:36,357
...dediklerinde bir şey hissettiniz mi?

961
00:53:37,262 --> 00:53:39,566
E- postada böyle yazmak
çok talihsiz bir şey.

962
00:53:39,666 --> 00:53:40,542
Utandınız mı?

963
00:53:41,224 --> 00:53:43,978
Çok talihsiz...
Ben... Ben...

964
00:53:44,269 --> 00:53:47,154
"E-postada" mı?
Bu konuda nasıl hissediyorsunuz?

965
00:53:47,189 --> 00:53:50,501
Hangi biçimde söylenirse söylensin,
çok talihsiz bir şey.

966
00:53:50,601 --> 00:53:52,161
<i><b>Kongre Üyesi,
Hükümet Araştırmaları Alt komitesi</b></i>

967
00:53:52,162 --> 00:53:54,348
Rakipleriniz de aynı faaliyetlerde
bulunuyor muydu?

968
00:53:55,763 --> 00:53:59,149
Evet, hem de çoğu durumda
çok daha fazla.

969
00:54:00,118 --> 00:54:04,111
Hedge fonu yöneticisi John Paulson
pazarın düşeceğine oynayarak...

970
00:54:04,146 --> 00:54:05,669
...12 milyar dolar yaptı.

971
00:54:05,958 --> 00:54:09,301
Paulson, oynayacağı mortgage
menkul kıymetler bitince...

972
00:54:09,336 --> 00:54:12,959
...yenilerini yaratmak için Goldman
Sachs ve Deutsche Bank ile çalıştı.

973
00:54:14,216 --> 00:54:16,152
Morgan Stanley de
kaybedeceklerine oynadığı...

974
00:54:16,153 --> 00:54:18,360
...mortgage menkul kıymetleri
satıyordu ve şimdi...

975
00:54:18,660 --> 00:54:21,357
...Virgin Adaları Memur
Emekli Sandığı tarafından...

976
00:54:21,358 --> 00:54:23,981
...dolandırıcılıktan mahkemeye verildi.

977
00:54:24,935 --> 00:54:28,257
Davada Morgan Stanley'nin
CDO'ların beş para etmez...

978
00:54:28,292 --> 00:54:29,321
...olduğunu bildiği iddia ediliyor.

979
00:54:29,356 --> 00:54:31,235
Üç A ile derecelendirilmiş
olmalarına rağmen...

980
00:54:31,335 --> 00:54:33,460
...Morgan Stanley onların
kaybedeceğine oynuyordu.

981
00:54:34,236 --> 00:54:38,104
Bir yıl içinde Morgan Stanley
yüz milyonlarca dolar kazanmıştı...

982
00:54:38,615 --> 00:54:41,542
...oysa yatırımcılar
bütün paralarını kaybetmişlerdi.

983
00:54:43,565 --> 00:54:47,082
<i><b>Goldman Sachs, John Paulson,
ve Morgan Stanley yalnız değildi.</b></i>

984
00:54:47,833 --> 00:54:49,894
<i><b>Tricadia ve Magnetar hedge fonları,
kendi çıkardıkları...</b></i>

985
00:54:49,895 --> 00:54:51,984
<i><b>...CDO'ların kaybedeceğine
oynayarak, Merrill Lynch,...</b></i>

986
00:54:51,985 --> 00:54:53,889
<i><b>...J.P. Morgan ve Lehman Brothers'la
birlikte milyarlar kazandılar.</b></i>

987
00:54:54,205 --> 00:54:57,969
<i><b>CDO'lar müşterilere
"güvenli" yatırımlar olarak satıldı.</b></i>

988
00:54:58,474 --> 00:55:01,199
Emekli sandıklarının
şöyle diyeceğini sanırdınız:

989
00:55:01,200 --> 00:55:04,167
"Bunlar subprime.
Neden onları satın alıyorum?"

990
00:55:05,767 --> 00:55:08,782
Moody's ve
Standard and Poor's'dakiler ise...

991
00:55:08,882 --> 00:55:10,431
...'Bunun derecesi üç A" diyordu.

992
00:55:10,814 --> 00:55:12,149
<i><b>Hedge Fonu Müdürü</b></i>

993
00:55:12,150 --> 00:55:16,877
Menkul kıymetler derecelendirme
kuruluşlarının onayıyla çıktı.

994
00:55:16,977 --> 00:55:17,992
<i><b>Moody's'in Merkezi</b></i>

995
00:55:17,993 --> 00:55:21,499
Derecelendirme kuruluşları
Moody's, S&P ve Fitch...

996
00:55:21,950 --> 00:55:25,459
...riskli menkul kıymetlere yüksek
dereceler vererek milyarlar kazandılar.

997
00:55:25,659 --> 00:55:27,004
<i><b>DERECELENDİRME
KURULUŞLARININ KÂRLARI</b></i>

998
00:55:27,039 --> 00:55:30,031
2000-2007 arasında,
en büyük derecelendirme...

999
00:55:30,417 --> 00:55:33,671
...kuruluşu olan
Moody's kârını dört katına çıkardı.

1000
00:55:34,087 --> 00:55:37,909
Moody's ve S&P derecelendirme
raporları karşılığında para alır.

1001
00:55:37,944 --> 00:55:40,958
Ve ne kadar çok yapılandırılmış
menkul kıymete...

1002
00:55:41,636 --> 00:55:43,384
...üç A derecesi verirlerse
o kadar çok kazanıyorlardı.

1003
00:55:43,484 --> 00:55:45,564
The Times'a şöyle dediğinizi düşünün:

1004
00:55:45,599 --> 00:55:47,232
"Olumlu bir yazı yazarsan
500.000 dolar veririm.

1005
00:55:47,979 --> 00:55:49,534
Yoksa, hiçbir şey vermem."

1006
00:55:49,634 --> 00:55:52,211
Derecelendirme kuruluşları
şöyle diyerek partiye son verebilirlerdi:

1007
00:55:52,424 --> 00:55:55,067
"Kusura bakmayın.
Standartlarımızı yükseltiyoruz"...

1008
00:55:55,068 --> 00:55:57,051
<i><b>Eski Direktör
Moody's Derecelendirme Kuruluşu</b></i>

1009
00:55:57,053 --> 00:56:01,134
...ve hemen riskli alıcılara
fon satımını durdurabilirlerdi.

1010
00:56:01,234 --> 00:56:03,758
Üç A derecesi verilmiş...

1011
00:56:03,825 --> 00:56:05,208
<i><b>YENİ AAA DERECELERİ</b></i>

1012
00:56:05,243 --> 00:56:09,950
...enstrümanların sayısı
birkaç tane iken binlerce oldu.

1013
00:56:10,949 --> 00:56:14,298
Yüz milyarlarca dolar
derecelendiriliyordu ve...

1014
00:56:15,837 --> 00:56:17,620
- Yılda mı?
- Evet. Yılda.

1015
00:56:17,720 --> 00:56:20,506
Kongrede ve Temsilciler Meclisi'nde...

1016
00:56:20,507 --> 00:56:23,290
...derecelendirme kuruluşları
konusunda tanıklık ettim.

1017
00:56:23,490 --> 00:56:27,603
İki defasında da
çok iyi avukatlarla geldiler...

1018
00:56:29,184 --> 00:56:33,006
...ve şöyle dediler, "Bir şeye bunun
derecesi üç A demişsek...

1019
00:56:33,522 --> 00:56:37,037
...bu sadece bizim 'görüşümüzdür. '
Buna güvenmemelisiniz. "

1020
00:56:37,137 --> 00:56:39,659
S&P'un dereceleri
görüşümüzü gösterir.

1021
00:56:39,694 --> 00:56:42,845
Verdiğimiz dereceler görüşümüzdür.
Onlar görüştür.

1022
00:56:43,156 --> 00:56:45,374
Onlar görüştür. Sadece görüştür.

1023
00:56:45,534 --> 00:56:49,857
Derecelerimizin görüşümüz olduğunu
vurguladığımızı düşünüyorum.

1024
00:56:50,247 --> 00:56:52,093
<i><b>Görüşlerini bizimle paylaşmadılar.</b></i>

1025
00:56:52,493 --> 00:56:56,016
<i><b>Bu filmde konuşmayı reddettiler.</b></i>

1026
00:56:56,053 --> 00:56:59,074
Onlar bir menkul kıymetin
pazar değerini...

1027
00:56:59,214 --> 00:57:03,435
...fiyatının oynaklığını veya bir yatırım
olarak uygunluğunu göstermez.

1028
00:57:04,613 --> 00:57:10,167
<i><b>BÖLÜM 3: KRİZ</b></i>

1029
00:57:22,346 --> 00:57:23,516
<i><b>Temmuz 2005</b></i>

1030
00:57:23,517 --> 00:57:25,265
Çoğu ekonomist diyor ki:

1031
00:57:25,300 --> 00:57:26,978
"Bu bir balon, patlayacak.

1032
00:57:27,013 --> 00:57:29,915
Bu, ekonomide bir sorun yaratacak."

1033
00:57:30,078 --> 00:57:32,987
Kimileri bir noktada ekonomik
durgunluk bile yaratabilir diyor.

1034
00:57:33,087 --> 00:57:36,539
Fiyatların gerçekten de çok düştüğünü
görecek olursak...

1035
00:57:37,210 --> 00:57:39,201
...en kötü senaryo ne olur?

1036
00:57:40,130 --> 00:57:43,281
Bu söylediğinize katılmıyorum.
Öyle bir şey olmaz.

1037
00:57:43,425 --> 00:57:46,940
Ülke çapında ev fiyatlarının düşmesi
diye bir şey olmadı.

1038
00:57:47,571 --> 00:57:52,201
Ben Bernanke Şubat 2006'da
Merkez Bankası başkanı oldu...

1039
00:57:52,642 --> 00:57:54,585
...bu subprime kredilerin
en yüksek olduğu yıldı.

1040
00:57:54,586 --> 00:57:56,134
<i><b>SUBPRIME KREDİLERİN
DİĞER KREDİLERE GÖRE YÜZDESİ</b></i>

1041
00:57:56,135 --> 00:57:57,657
Fakat pek çok uyarıya rağmen...

1042
00:57:57,954 --> 00:58:00,950
...Bernanke ile Merkez Bankası Kurulu
hiçbir şey yapmadı.

1043
00:58:02,027 --> 00:58:05,787
<i><b>Ben Bernanke bu film için
röportaj vermeyi kabul etmedi.</b></i>

1044
00:58:06,031 --> 00:58:09,148
Robert Gnaizda,
Bernanke başkan olduktan sonra...

1045
00:58:09,576 --> 00:58:12,283
...onunla ve Merkez Bankası
Kurulu ile üç kez görüştü.

1046
00:58:12,767 --> 00:58:14,407
Sadece son toplantıda
bir sorun olabileceğini...

1047
00:58:14,807 --> 00:58:20,435
...ve hükümetin bununla
ilgilenmesi gerektiğini söyledi.

1048
00:58:20,572 --> 00:58:22,330
Ne zaman? Bu ne zamandı?
Hangi yıl?

1049
00:58:22,730 --> 00:58:24,890
2009'da.
Washington D.C.'de, 11 Mart'ta.

1050
00:58:25,647 --> 00:58:27,684
- Bu yıl mı?
- Bu yıl görüştük, evet.

1051
00:58:27,719 --> 00:58:30,574
Yani daha önceki iki yılda
görüştüğünüzde...

1052
00:58:30,609 --> 00:58:32,284
-2008'de bile mi?
- Evet.

1053
00:58:33,225 --> 00:58:37,026
Merkez Bankası'nda Bernanke'nin
altında çalışan altı yöneticiden biri...

1054
00:58:37,076 --> 00:58:41,404
...2006'da Başkan Bush'un atadığı
Frederic Mishkin'di.

1055
00:58:42,306 --> 00:58:43,128
<i><b>Yönetici,
Merkez Bankası 2006-2008</b></i>

1056
00:58:43,129 --> 00:58:46,450
Robert Gnaizda ile Greenlining'in...

1057
00:58:46,696 --> 00:58:49,295
...Merkez Bankası kurulu ile
yaptığı toplantılara katıldınız mı?

1058
00:58:49,395 --> 00:58:52,775
Evet, katıldım.
Tüketici Hakları Komisyonu ile...

1059
00:58:52,810 --> 00:58:55,023
...çalışan komisyonda görevliydim.

1060
00:58:55,455 --> 00:58:59,258
Sizi çok açık bir biçimde
olanlar konusunda uyarmış.

1061
00:58:59,459 --> 00:59:02,508
Merkez Bankası Kurulu’na
elinde sıkça verilen...

1062
00:59:02,921 --> 00:59:05,845
...kredilere ilişkin
bütün belgelerle gelmiş.

1063
00:59:06,007 --> 00:59:07,988
Onu kibarca dinlemişsiniz
ama hiçbir şey yapılmamış.

1064
00:59:09,010 --> 00:59:12,867
Tekrar söyleyeyim, ben aslında
şeyin ayrıntılarını bilmiyorum...

1065
00:59:15,016 --> 00:59:17,371
Aslında, benim bilgim yok... Ben...

1066
00:59:17,852 --> 00:59:20,400
Ne tür bir bilgi vermiş emin değilim...

1067
00:59:21,982 --> 00:59:25,702
Açık konuşayım, böyle bir şey
konuşulduğunu hatırlamıyorum...

1068
00:59:25,737 --> 00:59:28,625
...ama elbette bazı sorunlardan
söz ediliyordu.

1069
00:59:30,615 --> 00:59:32,936
Mesele şu, bunlar ne kadar yaygın?

1070
00:59:33,076 --> 00:59:35,897
- Niye araştırmadınız?
- Sanırım araştırıldı.

1071
00:59:36,371 --> 00:59:38,088
İlgili çalışanlarımız...

1072
00:59:38,123 --> 00:59:41,547
Affedersiniz. Ciddi olamazsınız.
Bir şeyler bulurdunuz.

1073
00:59:41,582 --> 00:59:44,944
Öyle bulurdunuz demek
her zaman çok kolaydır.

1074
00:59:46,047 --> 00:59:47,400
Daha 2004'te...

1075
00:59:48,001 --> 00:59:51,851
FBI zaten mortgage sahtekârlığı
salgınıyla ilgili bir uyarı yapmıştı.

1076
00:59:52,387 --> 00:59:54,537
Şişirilmiş değerlendirmeleri...

1077
00:59:54,848 --> 00:59:58,736
...üzerinde oynanmış kredi belgelerini
ve diğer sahtekârlıkları rapor ettiler.

1078
00:59:59,602 --> 01:00:03,529
2005'te, IMF'nin baş ekonomisti
Raghuram Rajan...

1079
01:00:04,024 --> 01:00:07,213
...tehlikeli teşviklerin
krize yol açacağı uyarısını yaptı.

1080
01:00:08,194 --> 01:00:10,845
2006'da
Nouriel Roubini'nin uyarıları...

1081
01:00:11,906 --> 01:00:14,264
...2007'de Allan Sloan'un
Fortune dergisindeki...

1082
01:00:14,364 --> 01:00:16,621
...ve The Washington Post'taki
makaleleri...

1083
01:00:17,235 --> 01:00:19,618
...ve IMF'den tekrar tekrar
uyarılar geldi.

1084
01:00:19,718 --> 01:00:25,301
Kurumum adına önümüzdeki krizin
büyük bir kriz olacağını söyledim.

1085
01:00:25,401 --> 01:00:26,332
Kiminle konuştunuz?

1086
01:00:26,580 --> 01:00:29,174
Hükümetle, Hazine ile,
Merkez Bankası ile, herkesle.

1087
01:00:29,274 --> 01:00:35,073
Mayıs 2007'de, hedge fonu yöneticisi
Bill Ackman "Çanta Kimin Elinde?"...

1088
01:00:35,305 --> 01:00:36,363
...adlı bir sunum dolaştırdı.

1089
01:00:36,863 --> 01:00:39,073
Burada balonun nasıl
patlayacağı anlatılıyordu.

1090
01:00:40,177 --> 01:00:43,992
2008'in başında, Charles Morris
yaklaşan krizle ilgili...

1091
01:00:44,027 --> 01:00:45,356
...kitabını yayınladı.

1092
01:00:48,318 --> 01:00:50,468
Emin değilsiniz. Ne yaparsınız?

1093
01:00:50,737 --> 01:00:54,457
Teminat standartlarının
zayıflatıldığından kuşkunuz olabilir.

1094
01:00:54,875 --> 01:00:57,744
Ama burada sorun, bu konuda
bir şey yapmalı mısınızdır.

1095
01:00:57,746 --> 01:00:59,851
<i><b>A.B.D. iCRA SATIŞLARI</b></i>

1096
01:00:59,951 --> 01:01:03,353
2008 geldiğinde,
icrayla ev satışları fırlamıştı...

1097
01:01:03,792 --> 01:01:06,587
...menkul kıymetleştirme
besin zinciri de patlamıştı.

1098
01:01:07,128 --> 01:01:10,414
Kredi verenler artık kredileri
yatırım bankalarına satamıyordu.

1099
01:01:10,854 --> 01:01:14,232
Borçlar geri ödenmediği için de
onlarca borç veren iflas etti.

1100
01:01:14,246 --> 01:01:15,375
<i><b>SATILIK</b></i>

1101
01:01:15,637 --> 01:01:18,788
Citibank'tan Chuck Prince
şu ünlü sözü söylemişti:

1102
01:01:21,518 --> 01:01:23,839
Müzik durana kadar dans etmeliyiz.

1103
01:01:24,604 --> 01:01:27,755
Aslında o bunu söylediğinde
müzik çoktan durmuştu.

1104
01:01:28,066 --> 01:01:29,784
CDO piyasası çökmüş...

1105
01:01:30,693 --> 01:01:34,686
...yatırım bankalarının elinde
satamadıkları yüzlerce milyarlık...

1106
01:01:34,721 --> 01:01:37,494
...kredi, CDO ve gayrimenkul kalmıştı.

1107
01:01:38,376 --> 01:01:42,106
Kriz başladığında
hem Bush hükümeti...

1108
01:01:42,330 --> 01:01:46,727
...hem de Merkez Bankası
olayların gerisinde kalmıştı.

1109
01:01:46,835 --> 01:01:49,205
Krizin çapını anlayamadılar.

1110
01:01:49,421 --> 01:01:53,176
İlk kez ne zaman
şöyle düşünmeye başladınız?

1111
01:01:53,276 --> 01:01:55,239
"Bu iş tehlikeli, bu iş kötü. "

1112
01:01:56,129 --> 01:02:00,221
Çok iyi hatırlıyorum.
Sanırım bir G7 toplantısıydı...

1113
01:02:00,321 --> 01:02:02,265
...Şubat 2008'de.

1114
01:02:02,600 --> 01:02:06,382
Konuyu Hank Paulson'a açtım.

1115
01:02:06,688 --> 01:02:09,902
Hank'e şunu dediğimi hatırlıyorum:

1116
01:02:09,937 --> 01:02:12,706
"Üzerimize bir tsunami geliyor...

1117
01:02:13,069 --> 01:02:16,892
...oysa siz hangi mayoyu
giymemiz gerektiğini...

1118
01:02:16,893 --> 01:02:19,106
...düşünmemizi istiyorsunuz. "

1119
01:02:19,742 --> 01:02:22,063
Tepkisi ne oldu?
Ne hissediyordu?

1120
01:02:22,245 --> 01:02:23,795
"Her şey kontrol altında.

1121
01:02:23,830 --> 01:02:27,772
Evet, durumu dikkatle izliyoruz...

1122
01:02:27,959 --> 01:02:30,507
...ama evet, her şey kontrol altında."

1123
01:02:31,909 --> 01:02:35,656
Büyümeye devam edeceğiz.
Şu açık gerçeği söyleyeyim:

1124
01:02:35,657 --> 01:02:37,080
<i><b>G7 Toplantısı, Tokio
9 Şubat 2008</b></i>

1125
01:02:37,129 --> 01:02:39,452
Büyüyorsanız,
durgunluk olmaz, değil mi?

1126
01:02:39,554 --> 01:02:41,411
Yani bu hepimizin bildiği bir şey.

1127
01:02:41,848 --> 01:02:43,940
<i><b>Ekonomik durgunluk
çoktan başlamıştı...</b></i>

1128
01:02:43,975 --> 01:02:46,429
<i><b>...Paulson'in bu sözlerinden
tam dört ay önce.</b></i>

1129
01:02:46,529 --> 01:02:48,945
Wall Street'in payandalarından olan...

1130
01:02:48,980 --> 01:02:53,466
Mart 2008'de, yatırım bankası
Bear Stearns'un nakdi bitti...

1131
01:02:53,902 --> 01:02:57,326
...ve hisse başına iki dolara
JP Morgan Chase'e satıldı.

1132
01:02:57,780 --> 01:03:01,598
Anlaşmayı 30 milyar dolarlık
acil garantiyle...

1133
01:03:01,618 --> 01:03:02,855
...Merkez Bankası destekledi.

1134
01:03:02,856 --> 01:03:04,563
<i><b>MERKEZ BANKASI</b></i>

1135
01:03:04,621 --> 01:03:07,302
O anda hükümet işe el atabilir...

1136
01:03:07,303 --> 01:03:09,694
<i><b>Profesör, MIT
IMF Eski Baş Ekonomisti</b></i>

1137
01:03:09,695 --> 01:03:13,196
...ve riski azaltacak
önlemleri alabilirdi.

1138
01:03:13,505 --> 01:03:17,857
Bana gelen bilgilere göre
henüz sonuna gelinmedi...

1139
01:03:18,551 --> 01:03:20,564
...başka iflaslar da olacak.

1140
01:03:20,929 --> 01:03:23,009
Bu yatırım bankalarının...

1141
01:03:23,010 --> 01:03:24,564
<i><b>10 Temmuz 2008</b></i>

1142
01:03:24,599 --> 01:03:27,358
...Merkez Bankası ile
ve SEC'le çalışarak...

1143
01:03:27,393 --> 01:03:33,435
...likidite artırdıklarını,
sermaye artırdıklarını gördüm.

1144
01:03:33,535 --> 01:03:37,550
Bana sürekli raporlar geliyor.
Denetçilerimiz çok uyanık.

1145
01:03:38,363 --> 01:03:39,876
7 Eylül 2008'de...

1146
01:03:40,448 --> 01:03:44,566
...Henry Paulson Merkez Bankası’nın
çöküşün kıyısına gelen iki dev...

1147
01:03:44,601 --> 01:03:47,178
...Fannie Mae ile Freddie Maç'ı
devraldığını açıkladı.

1148
01:03:47,756 --> 01:03:49,088
<i><b>7 Eylül 2008</b></i>

1149
01:03:49,123 --> 01:03:52,329
Bugün yapılan şeylerden hiçbiri
konut politikasının düzeltilmesi...

1150
01:03:52,429 --> 01:03:55,312
...veya diğer finans kurumlarının
gücüyle ilgili...

1151
01:03:55,347 --> 01:03:57,450
...herhangi bir görüş değişikliğini
yansıtmamaktadır.

1152
01:03:57,485 --> 01:03:58,598
İki gün sonra...

1153
01:03:58,633 --> 01:04:02,387
...Lehman Brothers 3.2 milyar dolarlık
rekor zarar açıkladı...

1154
01:04:02,470 --> 01:04:03,809
...ve hisseleri çöktü.

1155
01:04:03,810 --> 01:04:05,322
<i><b>LEHMAN'IN HİSSE FİYATI (2008)</b></i>

1156
01:04:05,323 --> 01:04:09,792
Lehman ve AIG'nin
Eylül'de başına gelenler sürpriz oldu.

1157
01:04:09,971 --> 01:04:13,677
Yani, Temmuz'dan
ve Fannie ile Freddie'den sonra.

1158
01:04:13,777 --> 01:04:18,926
Eylül'de kimsenin hiç bilmediği...

1159
01:04:19,026 --> 01:04:22,297
...önemli şeyler olduğu açıktı.

1160
01:04:22,865 --> 01:04:25,057
Sanırım... Sanırım böyle söylemek
yanlış olmaz.

1161
01:04:25,157 --> 01:04:29,703
Bear Stearns'e iflas etmeden bir ay
önce üç A derecesi verilmişti, değil mi?

1162
01:04:29,789 --> 01:04:31,905
- Büyük olasılıkla A2.
- A2 mi?

1163
01:04:32,000 --> 01:04:33,258
- Evet.
- Peki.

1164
01:04:33,293 --> 01:04:35,176
Yine de A2 iflas demek değil.

1165
01:04:35,211 --> 01:04:38,700
Hayır, yüksek bir yatırım derecesidir.
Yatırımın sağlam olduğunu gösterir.

1166
01:04:38,800 --> 01:04:41,782
Lehman Brothers'a iflasından
birkaç gün önce A2 verildi.

1167
01:04:42,082 --> 01:04:45,877
AIG'ye kurtarılmadan birkaç gün önce
çift A verildi.

1168
01:04:47,807 --> 01:04:51,697
Fannie Mae ile Freddie Maç
kurtarıldıklarında dereceleri üç A idi.

1169
01:04:51,894 --> 01:04:55,944
Citigroup, Merrill, hepsi de
yatırım yapılabilir derecesine sahipti.

1170
01:04:56,024 --> 01:04:58,174
- Bu nasıl olabilir?
- İyi soru.

1171
01:05:00,653 --> 01:05:02,036
Çok iyi bir soru.

1172
01:05:02,071 --> 01:05:06,557
Hükümet hiçbir zaman
önemli kurumlara şöyle demedi:

1173
01:05:07,160 --> 01:05:10,015
"İş ciddi.
Durumunuzun ne olduğunu anlatın.

1174
01:05:11,510 --> 01:05:13,139
Palavra atmayın.
Ne durumdasınız?"

1175
01:05:15,249 --> 01:05:18,139
Öncelikle, denetçiler...
Bu onların görevi, değil mi?

1176
01:05:18,239 --> 01:05:21,455
Onların görevi bu kurumların
durumunu anlamak.

1177
01:05:22,717 --> 01:05:24,935
Ve onlar çok iyi biliyorlardı...

1178
01:05:25,803 --> 01:05:29,784
...ve sanırım daha...
kriz sürdükçe daha farkında oldular.

1179
01:05:29,932 --> 01:05:32,685
- Yani...
- Affedersiniz ama bu doğru değil.

1180
01:05:33,227 --> 01:05:34,945
Ne demek, doğru değil?

1181
01:05:35,229 --> 01:05:36,277
2008 Ağustos'unda...

1182
01:05:36,278 --> 01:05:38,740
<i><b>Yönetici, Merkez Bankası 2006-2008
Profesör, Columbia İşletme Fakültesi</b></i>

1183
01:05:38,741 --> 01:05:41,981
...Lehman Brothers, Merrill Lynch
ve AIG’nin...

1184
01:05:41,982 --> 01:05:44,370
...kredi derecelerini biliyor muydunuz...

1185
01:05:44,405 --> 01:05:46,120
...ve bunların doğru olduğunu
düşünüyor muydunuz?

1186
01:05:49,435 --> 01:05:51,142
O sıralarda daha önceki
derece değerlendirmelerinin...

1187
01:05:51,143 --> 01:05:52,958
...doğru olmadığı belli olmuştu.

1188
01:05:53,247 --> 01:05:56,173
- Dereceleri düşürülmüştü.
- Hayır, düşürülmemişti.

1189
01:05:56,208 --> 01:05:59,709
Sektör bazında derece düşürülmesi
söz konusu...

1190
01:05:59,744 --> 01:06:03,210
Kurtarılmalarından
birkaç gün öncesine kadar...

1191
01:06:03,245 --> 01:06:05,808
...bu şirketlerin hepsinin derecesi
en az A2 idi.

1192
01:06:05,843 --> 01:06:10,329
Öyleyse cevabım, bu konuda sizi
cevaplayabilecek kadar bilgim yok.

1193
01:06:10,598 --> 01:06:14,147
Yönetici Fren Mishkin 31 Ağustos
itibariyle istifa ediyor.

1194
01:06:14,182 --> 01:06:17,857
Columbia İşletme Fakültesine
dönmeyi planlıyor.

1195
01:06:18,272 --> 01:06:21,594
Neden 2008 Ağustos'unda,
malî krizin tam ortasında...

1196
01:06:21,629 --> 01:06:24,283
...Merkez Bankası'ndan ayrıldınız?

1197
01:06:24,483 --> 01:06:28,225
Şey... Bir ders kitabı hazırlıyordum.

1198
01:06:28,325 --> 01:06:32,158
Onun ayrılması ile yedi koltuktan
üçü boşalmış oluyor...

1199
01:06:32,620 --> 01:06:34,386
...hem de tam ekonominin
en zorda olduğu dönemde.

1200
01:06:34,486 --> 01:06:38,726
Eminim kitabınız önemli ve çok
okunuyor ama 2008 Ağustos'unda...

1201
01:06:38,826 --> 01:06:42,357
...dünyada daha önemli
şeyler oluyordu, öyle değil mi?

1202
01:06:43,631 --> 01:06:45,349
12 Eylül Cuma günü...

1203
01:06:45,800 --> 01:06:48,059
...Lehman Brothers'ın
nakit parası bitmişti...

1204
01:06:48,094 --> 01:06:51,450
...ve tüm yatırım bankacılığı sektörü
hızla çöküyordu.

1205
01:06:51,973 --> 01:06:55,090
Küresel finans sisteminin
istikrarı tehlikedeydi.

1206
01:06:56,811 --> 01:06:59,564
O hafta sonu, Henry Paulson
ve New York...

1207
01:06:59,814 --> 01:07:02,365
...Merkez Bankası başkanı
Timothy Geithner...

1208
01:07:02,400 --> 01:07:05,949
...büyük bankaların CEO'larıyla
Lehman'i kurtarmak için...

1209
01:07:06,028 --> 01:07:08,144
...acil bir toplantı yaptılar.

1210
01:07:08,364 --> 01:07:10,286
Ama Lehman yalnız değildi.

1211
01:07:10,458 --> 01:07:11,933
<i><b>Merrill Lynch Merkezi</b></i>

1212
01:07:11,934 --> 01:07:14,715
Merrill Lynch de batmanın eşiğindeydi.

1213
01:07:15,288 --> 01:07:18,746
Ve o Pazar günü Bank of America
tarafından satın alındı.

1214
01:07:19,250 --> 01:07:23,004
Lehman'i satın almayı düşünen
tek banka İngiliz Barclays oldu.

1215
01:07:24,205 --> 01:07:28,226
Ama İngiliz denetçiler
Amerika'dan finans garantisi istediler.

1216
01:07:28,885 --> 01:07:30,341
Paulson reddetti.

1217
01:07:31,579 --> 01:07:35,248
<i><b>Ne Lehman, ne de federal hükümet
iflasa karşı bir önlem almıştı.</b></i>

1218
01:07:35,360 --> 01:07:37,281
<i><b>Lehman’ın İflas Avukatı
Weil, Gotshal & Manges, LLP</b></i>

1219
01:07:37,282 --> 01:07:40,704
Bir taksiye binip
Merkez Bankası'na gittik.

1220
01:07:42,482 --> 01:07:45,531
İflas davasının 14 Eylül
gece yarısından önce...

1221
01:07:45,943 --> 01:07:47,956
...başlamasını istiyorlardı.

1222
01:07:48,112 --> 01:07:53,748
Bunun korkunç bir şey olacağı
konusunda ısrar ettik...

1223
01:07:54,535 --> 01:07:56,760
...hatta bir noktada
kıyamet sözcüğünü kullandım...

1224
01:07:57,330 --> 01:08:01,152
...ve önerdikleri şeyin sonuçlarını
iyi düşünmelerini söyledim.

1225
01:08:02,126 --> 01:08:04,520
Pazar üzerindeki etkisinin
korkunç olacağını söyledim.

1226
01:08:04,720 --> 01:08:06,242
- Bunu siz mi söylediniz?
- Evet.

1227
01:08:06,668 --> 01:08:11,194
Bütün görüşlerimizi dinlediklerini...

1228
01:08:12,053 --> 01:08:16,816
...ve pazarı sakinleştirmek için...

1229
01:08:17,683 --> 01:08:20,800
...Lehman'ın iflas etmesi
gerektiğini söylediler.

1230
01:08:21,562 --> 01:08:23,321
- "Pazarı sakinleştirmek" mi?
- Evet.

1231
01:08:23,356 --> 01:08:27,474
Lehman’ın iflas etmek üzere olduğu
size ilk olarak ne zaman söylendi?

1232
01:08:28,736 --> 01:08:31,091
- Olaydan sonra.
- Olaydan sonra mı?

1233
01:08:33,407 --> 01:08:34,396
Pekala.

1234
01:08:38,596 --> 01:08:40,491
Öğrenince tepkiniz ne oldu?

1235
01:08:41,791 --> 01:08:43,144
"Vay canına!"

1236
01:08:43,584 --> 01:08:46,940
Paulson ve Bernanke
diğer ülkelerle görüşmemişlerdi...

1237
01:08:47,088 --> 01:08:50,732
...ve yabancı ülkelerin iflas hukukunun
sonuçlarını bilmiyorlardı.

1238
01:08:50,767 --> 01:08:53,180
...Lehman Brothers Londra merkezi
masaları boşaltmaya devam ediyor...

1239
01:08:53,181 --> 01:08:54,727
[16 Eylül 2008]
İngiliz yasalarına göre...

1240
01:08:54,762 --> 01:08:57,913
...Lehman’ın Londra merkezi
derhal kapatılmalıydı.

1241
01:08:58,266 --> 01:09:02,684
Bütün işlemler durdu,
oysa binlerce işlem vardı.

1242
01:09:02,719 --> 01:09:06,365
Londra'daki Lehman'da menkul
kıymetleri olan hedge fonları...

1243
01:09:06,400 --> 01:09:08,731
...dehşetle gördüler ki...

1244
01:09:08,951 --> 01:09:10,580
...menkul kıymetlerini
geri alamayacaklardı.

1245
01:09:11,679 --> 01:09:13,385
Zincirin bir halkası kopmuştu.

1246
01:09:13,433 --> 01:09:14,334
Çöktü!

1247
01:09:14,365 --> 01:09:17,289
Ve bunun sisteme
çok olumsuz bir etkisi oldu.

1248
01:09:17,460 --> 01:09:19,797
Ülkedeki en eski para fonu...

1249
01:09:19,798 --> 01:09:21,099
<i><b>17 Eylül 2008</b></i>

1250
01:09:21,100 --> 01:09:23,774
...iflas eden Lehman Brothers'dan
alacaklı olduğu...

1251
01:09:23,874 --> 01:09:26,168
...750 milyon doları zarar gösterdi.

1252
01:09:26,294 --> 01:09:29,597
Lehman’ın batısı tahvil pazarının da
çökmesine yol açtı...

1253
01:09:29,598 --> 01:09:30,562
<i><b>TAHVİL</b></i>

1254
01:09:30,598 --> 01:09:34,351
...birçok şirket maaş gibi giderleri
ödemek için tahvil kullanır.

1255
01:09:35,052 --> 01:09:37,973
Bu işçi çıkartacakları, yedek parça
alamayacakları anlamına gelir.

1256
01:09:37,974 --> 01:09:39,907
Sektör duracak.

1257
01:09:40,107 --> 01:09:43,402
İnsanlar, "Biz neye inanabiliriz?

1258
01:09:43,502 --> 01:09:45,200
Artık hiçbir şeye güvenemiyoruz,"
dediler.

1259
01:09:45,313 --> 01:09:48,635
Aynı hafta AIG'nin kredi temerrüt swap
sahiplerine...

1260
01:09:49,066 --> 01:09:52,581
...13 milyar dolar ödemesi gerekiyordu
ama parası yoktu.

1261
01:09:53,112 --> 01:09:54,932
Bir diğer sorun AIG idi.

1262
01:09:55,239 --> 01:09:59,421
AIG iflas etse uçaklar uçamayabilirdi.

1263
01:09:59,493 --> 01:10:02,990
Hükümet 17 Eylül'de
AIG'yi devraldı.

1264
01:10:03,080 --> 01:10:04,255
<i><b>18 Eylül 2008</b></i>

1265
01:10:04,290 --> 01:10:07,133
Bir gün sonra, Paulson
ve Bernanke Kongre'den...

1266
01:10:07,168 --> 01:10:09,965
...bankaları kurtarmak için
700 milyar dolar istediler.

1267
01:10:10,065 --> 01:10:11,262
Bir araya geliyoruz...

1268
01:10:11,297 --> 01:10:14,949
Alternatifinin korkunç bir çöküş
olacağı uyarısını yaptılar.

1269
01:10:15,843 --> 01:10:18,459
Çok ürkütücüydü.
Bütün sistem dönmüştü.

1270
01:10:18,679 --> 01:10:22,091
Finans sisteminin,
kredi sisteminin tamamı.

1271
01:10:22,642 --> 01:10:24,394
Kimse kredi alamıyordu.

1272
01:10:24,518 --> 01:10:27,402
Sanki küresel finans sistemi
kalp krizi geçirmişti.

1273
01:10:27,502 --> 01:10:29,008
Elimden geleni yapıyorum.

1274
01:10:29,009 --> 01:10:30,210
<i><b>15 Eylül 2008</b></i>

1275
01:10:30,211 --> 01:10:32,299
Yapmaya çalıştığım...

1276
01:10:32,568 --> 01:10:36,839
Yıllar önce yapılmış olan şeylerin
sonuçlarıyla uğraşıyorum.

1277
01:10:37,198 --> 01:10:39,165
Bakan Paulson
sonbahar boyunca konuştu.

1278
01:10:39,200 --> 01:10:42,007
Sorunun kökündeki nedenlerin
hepsine değindi.

1279
01:10:42,403 --> 01:10:46,107
Ki bunlar çok sayıdadır. Emin değilim...
- Ciddi olamazsınız.

1280
01:10:46,207 --> 01:10:48,548
Ciddiyim.
Ne bekliyordunuz?

1281
01:10:49,085 --> 01:10:51,201
Ne arıyordunuz da göremediniz?

1282
01:10:51,671 --> 01:10:57,385
O kredi temerrüt swaplarının
denetlenmesinin engellenmesini...

1283
01:10:57,386 --> 01:11:01,265
...ve yatırım bankalarının kaldıraç
sınırlarının kaldırılmasını...

1284
01:11:01,365 --> 01:11:02,597
...savunanların başındaydı.

1285
01:11:02,932 --> 01:11:04,106
Peki, yani...

1286
01:11:04,141 --> 01:11:07,258
Bunlardan söz etti mi?
Ben söz ettiğini duymadım.

1287
01:11:07,770 --> 01:11:10,091
Şunu bir saniye kapatabilir miyiz?

1288
01:11:10,948 --> 01:11:14,721
Henry Paulson bu film için
röportaj vermeyi reddetti.

1289
01:11:15,277 --> 01:11:18,895
AIG kurtarıldığında,
kredi temerrüt swapları sahiplerine...

1290
01:11:19,240 --> 01:11:21,788
...ertesi gün 61 milyar dolar ödendi...

1291
01:11:22,076 --> 01:11:25,000
...ki bunların en önemlisi
Goldman Sachs idi.

1292
01:11:25,788 --> 01:11:28,047
Paulson, Bernanke
ve Tim Geithner...

1293
01:11:28,082 --> 01:11:31,233
...daha düşük bir fiyat pazarlığı
yapmak yerine...

1294
01:11:31,460 --> 01:11:34,387
...AIG'yi dolar başına 100 sent
ödemeye zorladılar.

1295
01:11:34,422 --> 01:11:39,704
Sonuç olarak AIG'nin kurtarılması vergi
mükelleflerine 150 milyara mal oldu.

1296
01:11:40,761 --> 01:11:43,514
AIG üzerinden
160 milyar dolar aktarıldı.

1297
01:11:44,306 --> 01:11:46,854
14 milyar dolar
Goldman Sachs'e gitti.

1298
01:11:47,268 --> 01:11:50,611
Paulson ve Geithner AIG'yi
Goldman ile diğer bankaları...

1299
01:11:50,646 --> 01:11:54,764
...dolandırıcılıktan mahkemeye verme
hakkından vazgeçmeye zorladılar.

1300
01:11:54,775 --> 01:11:56,655
Bu krizi çözmek için atanan kişinin...

1301
01:11:56,755 --> 01:12:02,384
...Goldman Sachs'in eski CEO'su
olması bir sorun değil mi?

1302
01:12:02,484 --> 01:12:05,342
Krizin başlamasında
önemli rol oynayan bir kişinin.

1303
01:12:06,078 --> 01:12:08,194
Günümüzde finans sektörünün...

1304
01:12:08,956 --> 01:12:10,670
...çok karmaşık olduğunu söyleyebiliriz.

1305
01:12:10,770 --> 01:12:12,340
...acilen gereken parayı sağlamak...

1306
01:12:12,770 --> 01:12:14,956
4 Ekim 2008'de...

1307
01:12:15,254 --> 01:12:18,974
...Başkan Bush 700 milyar dolarlık
kurtarma paketini imzalar.

1308
01:12:19,467 --> 01:12:21,934
Ama dünya borsaları
düşmeye devam eder...

1309
01:12:21,969 --> 01:12:25,985
...artık küresel bir durgunluğun
baş göstereceği korkusu yaygındır.

1310
01:12:30,144 --> 01:12:33,373
Kurtarma yasası işten çıkarmalar ile
icra satışları dalgasını...

1311
01:12:33,374 --> 01:12:34,964
...durdurmak için hiçbir şey yapmaz.

1312
01:12:35,566 --> 01:12:39,494
Amerika ve Avrupa'daki işsizlik
yüzde 10'a çıkar.

1313
01:12:40,821 --> 01:12:44,203
Ekonomik durgunluk hız kazanır
ve bütün dünyayı kaplar.

1314
01:12:47,695 --> 01:12:51,874
Çok korkmaya başladım
çünkü bütün dünyanın...

1315
01:12:52,416 --> 01:12:56,784
...aynı zamanda aynı hızla
çökeceğini öngörmemiştim.

1316
01:12:57,671 --> 01:12:59,320
2008 Aralık ayında...

1317
01:12:59,673 --> 01:13:02,533
...General Motors ve Chrysler
iflasın eşiğindeydiler.

1318
01:13:03,511 --> 01:13:06,398
Amerikalı tüketiciler
harcamalarını kestikçe...

1319
01:13:06,433 --> 01:13:09,152
...Çinli imalatçıların satışları
dibe vurdu.

1320
01:13:11,018 --> 01:13:14,450
Çin'de on milyonu aşkın
göçmen işçi işsiz kaldı.

1321
01:13:16,001 --> 01:13:19,971
Günün sonunda, en yoksullar her zamanki gibi
en fazla zarara uğrayanlar oldular.

1322
01:13:21,262 --> 01:13:24,115
<i><b>Çin Ampul Fabrikası
Guangdong Eyaleti, Çin</b></i>

1323
01:13:26,033 --> 01:13:28,285
Burada çok para kazanabilirsiniz.

1324
01:13:28,320 --> 01:13:31,203
Mesela, ayda 70-80...

1325
01:13:31,238 --> 01:13:32,897
<i><b>Eski Fabrika İşçisi</b></i>

1326
01:13:32,898 --> 01:13:34,125
...Amerikan Doları.

1327
01:13:35,376 --> 01:13:39,316
Köyde çiftçilik yapmak
bu kadar çok para kazandırmaz.

1328
01:13:40,381 --> 01:13:44,115
İşçiler kazandıkları parayı...

1329
01:13:44,635 --> 01:13:46,642
...memleketlerindeki ailelerine yollarlar.

1330
01:13:47,763 --> 01:13:49,583
Kriz Amerika'da başladı.

1331
01:13:50,808 --> 01:13:54,539
Hepimiz krizin Çin'i de etkileyeceğini
biliyoruz.

1332
01:13:58,983 --> 01:14:01,473
Bazı fabrikalar işçi çıkartıyor.

1333
01:14:03,571 --> 01:14:06,827
İşlerini kaybedecekleri için
bazı insanlar fakirleşecek.

1334
01:14:08,075 --> 01:14:09,531
Hayat zorlaşacak.

1335
01:14:14,415 --> 01:14:17,494
<i><b>Singapur</b></i>

1336
01:14:18,169 --> 01:14:20,182
Büyüme hızımız yüzde 20 idi.

1337
01:14:20,821 --> 01:14:22,301
<i><b>Singapore Press Holdings
Baş Editörü</b></i>

1338
01:14:22,302 --> 01:14:27,573
Muhteşem bir yıldı. Bu çeyrekte
birdenbire eksi dokuza düştük.

1339
01:14:28,137 --> 01:14:31,911
İhracat yüzde 30 oranında azaldı.

1340
01:14:33,684 --> 01:14:36,608
Büyük bir darbe aldık.
Uçurumdan yuvarlandık.

1341
01:14:37,479 --> 01:14:41,138
Kriz çıktıktan sonra bile
ne kadar yayılacağını...

1342
01:14:41,238 --> 01:14:43,527
...ne kadar şiddetli olacağını
bilmiyorduk.

1343
01:14:43,627 --> 01:14:47,763
Hala bir sığınak bulmayı...

1344
01:14:48,489 --> 01:14:51,353
...fırtınadan çok etkilenmemeyi
umuyorduk.

1345
01:14:51,744 --> 01:14:53,291
Ama mümkün değildi.

1346
01:14:53,412 --> 01:14:55,254
Çok global bir dünyada yaşıyoruz.

1347
01:14:55,289 --> 01:14:57,299
Ülkelerin ekonomileri
birbirlerine bağlı.

1348
01:15:12,206 --> 01:15:15,590
<i><b>Ahhh... Evimizdeyiz!</b></i>

1349
01:15:25,169 --> 01:15:28,789
<i><b>2010 başında Amerika'daki
icra satışları altı milyonu buldu.</b></i>

1350
01:15:29,877 --> 01:15:32,490
Bir evin icra yoluyla satılması...

1351
01:15:32,590 --> 01:15:34,793
...o evin çevresinde yaşayan
herkesi etkiler.

1352
01:15:34,828 --> 01:15:38,271
Ev pazara çıktığında
daha düşük bir fiyatla satılacaktır.

1353
01:15:38,306 --> 01:15:41,813
Pazara çıkmadan önce
iyi bir şekilde korunamayabilecektir.

1354
01:15:41,848 --> 01:15:45,321
Dokuz milyon kişinin daha evlerini
kaybedeceğini öngörüyoruz.

1355
01:15:51,595 --> 01:15:56,207
Hafta sonu satılık evleri görmeye gittik.

1356
01:15:56,850 --> 01:15:58,054
Birini beğendik.

1357
01:15:58,519 --> 01:16:01,575
Ödeme 3.200 dolar olacaktı.

1358
01:16:03,999 --> 01:16:06,886
Columba Ramos ile kocası
İngilizce bilmiyorlar.

1359
01:16:07,086 --> 01:16:10,492
Krediyi açan, yıkıcı krediciden
para alan...

1360
01:16:10,494 --> 01:16:13,072
...mortgage simsarı onları dolandırdı.

1361
01:16:13,267 --> 01:16:14,339
Ev harikaydı.

1362
01:16:14,839 --> 01:16:15,840
Ödeme düşüktü.

1363
01:16:16,934 --> 01:16:19,625
Sanki piyango çıkmış gibiydi.

1364
01:16:20,291 --> 01:16:22,525
Ama ilk ödeme geldiğinde
gerçeği gördük.

1365
01:16:23,277 --> 01:16:28,134
<i><b>aylık mortgage ödemesi:
5.938,33 dolar</b></i>

1366
01:16:28,234 --> 01:16:31,895
Kocama çok üzüldüm.
Çünkü çok çalışıyor.

1367
01:16:36,312 --> 01:16:39,051
Ayrıca üç çocuğumuz var.

1368
01:16:41,262 --> 01:16:46,505
"Çadır Şehir"
Pinellas Bölgesi, Florida

1369
01:16:49,770 --> 01:16:51,910
Buradaki insanların çoğu
krizden etkilenenler.

1370
01:16:51,911 --> 01:16:53,734
<i><b>Gönüllü, Katolik Yardım Derneği</b></i>

1371
01:16:53,735 --> 01:16:56,410
Günlük yaşıyorlardı,
maaştan maaşa...

1372
01:16:56,411 --> 01:16:58,093
...şimdi o da bitti.

1373
01:16:58,162 --> 01:17:01,484
İşsizlik aylığıyla mortgage
veya araba borcu ödenmez.

1374
01:17:02,082 --> 01:17:04,095
Kamyonla kereste taşıyordum.

1375
01:17:04,130 --> 01:17:05,514
<i><b>Eski İnşaat İşçisi</b></i>

1376
01:17:05,961 --> 01:17:08,885
Kereste şirketleri kapandı,
hızarlar kapandı.

1377
01:17:09,006 --> 01:17:11,657
Ben de buraya
inşaatta çalışmaya geldim.

1378
01:17:11,692 --> 01:17:13,783
Şimdi de inşaatlar kapanıyor...

1379
01:17:14,678 --> 01:17:17,529
Hayat çok zor.
Bu durumda birçok insan var.

1380
01:17:17,564 --> 01:17:19,859
Yakında bunun gibi
başka kamplar görürsünüz...

1381
01:17:19,860 --> 01:17:21,309
...çünkü bugünlerde hiç iş yok.

1382
01:17:23,729 --> 01:17:27,259
<i><b>BÖLÜM 4: SORUMLULUK</b></i>

1383
01:17:28,242 --> 01:17:32,554
Şirket başarılıyken,
biz de başarılıydık.

1384
01:17:33,197 --> 01:17:37,046
Şirket başarısızken,
biz de başarısızdık.

1385
01:17:37,409 --> 01:17:39,525
Kendi şirketlerini mahveden...

1386
01:17:39,620 --> 01:17:41,503
...ve dünyayı krize sokan insanlar...

1387
01:17:41,538 --> 01:17:44,962
...yıkıntıdan servetlerine
hiçbir şey olmadan çıktılar.

1388
01:17:45,042 --> 01:17:47,470
Lehman Brothers'in en tepedeki
beş yöneticisi 2000 ile 2007 arasında...

1389
01:17:47,670 --> 01:17:49,143
...bir milyar dolardan fazla kazandılar.

1390
01:17:49,144 --> 01:17:51,782
<i><b>LEHMAN’IN EN TEPEDEKİ BEŞ YÖNETİCİSİ,
PRİMLER VE HİSSE SATIŞLARI</b></i>

1391
01:17:51,783 --> 01:17:55,139
Şirket iflas edince de
paraları ceplerinde kaldı.

1392
01:17:55,677 --> 01:17:57,030
Sistem çalıştı.

1393
01:17:57,071 --> 01:17:59,698
Ödenemeyecek kredi anlamsızdır
çünkü kaybeden biz olacağız.

1394
01:17:59,699 --> 01:18:01,151
<i><b>Countrywide'in CEO'su</b></i>

1395
01:18:01,152 --> 01:18:04,184
Kredi alan da, toplum da,
biz de kaybederiz.

1396
01:18:04,424 --> 01:18:06,782
Countrywide'in CEO'su,
Angelo Mozilo...

1397
01:18:06,947 --> 01:18:11,484
...2003 ile 2008 arasında
470 milyon dolar kazandı.

1398
01:18:11,860 --> 01:18:15,421
140 milyon dolar
Countrywide batmadan 12 ay önce...

1399
01:18:15,521 --> 01:18:18,075
...şirket hisselerinin satışından geldi.

1400
01:18:18,575 --> 01:18:21,564
Şirket başarısız olursa
yönetim kurulunu sorumlu tutarım.

1401
01:18:21,640 --> 01:18:23,658
Çünkü CEO'yu alan
veya işine son veren...

1402
01:18:23,758 --> 01:18:26,190
...ve önemli stratejik kararları
denetleyen onlardır.

1403
01:18:26,576 --> 01:18:28,300
Amerika'da kurul bileşimindeki problem...

1404
01:18:28,301 --> 01:18:29,535
...kurulun seçim yöntemidir.

1405
01:18:29,795 --> 01:18:32,787
Malum çoğu durumda
yönetim kurulunu CEO seçer.

1406
01:18:33,507 --> 01:18:35,930
Yönetim kurulu ve prim komiteleri...

1407
01:18:36,176 --> 01:18:41,269
...yöneticilere yapılacak ödemeleri
saptayan iki organdır.

1408
01:18:41,432 --> 01:18:43,646
Son on yıl içinde
nasıl performans gösterdiler?

1409
01:18:44,111 --> 01:18:49,545
Eğer incelerseniz...
Ben "B" veririm. Çünkü...

1410
01:18:49,606 --> 01:18:50,781
- B mi?
- Evet, B.

1411
01:18:50,816 --> 01:18:52,639
- F vermez misiniz?
- Hayır, F vermem.

1412
01:18:52,947 --> 01:18:55,408
Merrill Lynch'in CEO’su
Stan O'Neal...

1413
01:18:55,696 --> 01:19:00,001
...sadece 2006 ve 2007'de
90 milyon dolar aldı.

1414
01:19:00,325 --> 01:19:02,441
Şirketini batırdıktan sonra...

1415
01:19:02,661 --> 01:19:05,545
...yönetim kurulu
istifa etmesine izin verdi...

1416
01:19:05,580 --> 01:19:08,429
...o da tazminat olarak
161 milyon dolar aldı.

1417
01:19:09,710 --> 01:19:13,635
Stan O'Neal'i kovmak yerine
onun istifa etmesine izin verdiler...

1418
01:19:13,922 --> 01:19:16,777
...ve o da
151 milyon dolar alarak ayrıldı.

1419
01:19:17,101 --> 01:19:20,020
Bu yönetim kurulunun verdiği
bir karardı.

1420
01:19:20,055 --> 01:19:21,895
Bu karara ne not verirsiniz?

1421
01:19:21,930 --> 01:19:24,444
Bu daha zor.
B vereceğimi sanmıyorum.

1422
01:19:25,350 --> 01:19:30,751
O'Neal'in halefi John Thain'e
2007 yılında 87 milyon ödendi.

1423
01:19:31,365 --> 01:19:33,214
2008 Aralık ayında...

1424
01:19:33,358 --> 01:19:36,792
...Merrill vergi mükellefleri
tarafından kurtarıldıktan iki ay sonra...

1425
01:19:37,248 --> 01:19:40,730
...Thain ve Merrill'in yönetim kurulu
ikramiye olarak milyarlar dağıttı.

1426
01:19:42,201 --> 01:19:46,123
2008 Mart ayında,
AIG'nin Finansal Ürünler bölümü...

1427
01:19:46,371 --> 01:19:48,094
...11 milyar dolar kaybetti.

1428
01:19:48,095 --> 01:19:49,100
<i><b>AIG NET GELİR</b></i>

1429
01:19:49,101 --> 01:19:53,155
AIGFP'nin başından olan
Joseph Cassano kovulmak yerine...

1430
01:19:53,504 --> 01:19:56,957
...ayda bir milyon dolara
danışman olarak kaldı.

1431
01:19:57,391 --> 01:20:01,336
AIGFP'deki ana oyuncuları,
ana elemanları...

1432
01:20:01,647 --> 01:20:05,173
...o entelektüel bilgiyi korumak isteriz.

1433
01:20:05,273 --> 01:20:09,168
Bir yıl kadar önce
Amerika’nın en büyük bankalarının...

1434
01:20:09,268 --> 01:20:11,007
...birkaç yetkilisi ve CEO'su ile...

1435
01:20:11,875 --> 01:20:16,722
...Hank Paulson'in düzenlediği
çok ilginç bir yemeğe katıldım.

1436
01:20:16,777 --> 01:20:21,265
Ne şaşırtıcıdır ki, bu insanlar
şöyle diyorlardı:

1437
01:20:21,281 --> 01:20:25,521
"Çok açgözlüydük,
sorumluluğun bir kısmı bizde." Güzel.

1438
01:20:25,821 --> 01:20:29,328
Sonra da Hazine Bakanına dönüp
şöyle dediler:

1439
01:20:29,414 --> 01:20:32,713
"Daha sıkı denetlemeliydiniz.
Çok açgözlüydük, engel olamıyorduk.

1440
01:20:32,813 --> 01:20:35,675
Bunu engellemenin tek yolu
denetimin artmasıdır. "

1441
01:20:35,775 --> 01:20:39,235
Bu konuyla ilgili olarak
birçok bankacıyla konuştum...

1442
01:20:39,270 --> 01:20:41,016
...aralarında çok üst düzey
olanlar da vardı.

1443
01:20:42,150 --> 01:20:45,987
İlk kez birisinden
ikramiyelerinin denetlenmesini...

1444
01:20:46,014 --> 01:20:49,132
...istediklerini duyuyorum.

1445
01:20:49,232 --> 01:20:51,683
Evet çünkü o sıralarda korkuyorlardı.

1446
01:20:52,604 --> 01:20:56,632
Daha sonra, krizin çözümü
ortaya çıkınca...

1447
01:20:57,067 --> 01:20:59,337
...muhtemelen fikirlerini değiştirdiler.

1448
01:21:01,738 --> 01:21:05,551
Artık Amerikan bankaları
daha büyük ve güçlü...

1449
01:21:05,742 --> 01:21:08,097
...ve eskisinden daha konsantreler.

1450
01:21:08,996 --> 01:21:10,714
Daha az rakipleri var.

1451
01:21:10,998 --> 01:21:14,213
Küçük bankaların birçoğunu
büyükler aldı.

1452
01:21:14,768 --> 01:21:17,569
J.P. Morgan eskisinden daha büyük.

1453
01:21:17,669 --> 01:21:21,605
J.P. Morgan önce Bear Stearns'u,
sonra da WaMu'yu aldı.

1454
01:21:21,883 --> 01:21:25,239
Bank of America, Countrywide
ile Merrill Lynch'i aldı.

1455
01:21:25,887 --> 01:21:28,003
Wells Fargo, Wachovia'yi aldı.

1456
01:21:28,557 --> 01:21:30,707
Krizden sonra finans sektörü...

1457
01:21:31,001 --> 01:21:33,800
...Finansal Hizmetler
Masası da dahil olmak üzere...

1458
01:21:34,021 --> 01:21:36,478
...reformlarla daha fazla savaştılar.

1459
01:21:36,690 --> 01:21:39,443
Finans sektörü
3000 lobici çalıştırıyor...

1460
01:21:39,901 --> 01:21:42,825
...bu da Kongre üyesi başına
beş kişi ediyor.

1461
01:21:43,864 --> 01:21:45,998
Sizce malî hizmetler sektörünün...

1462
01:21:46,033 --> 01:21:48,454
...Amerika'da siyasetin üzerinde
çok fazla etkisi var mi?

1463
01:21:48,554 --> 01:21:53,273
Hayır. Bence ülkedeki herkes...

1464
01:21:53,457 --> 01:21:54,941
...burada, Washington'da
temsil ediliyor.

1465
01:21:55,141 --> 01:21:59,126
Yani sizce Amerikan toplumunun
tüm kesimlerinin...

1466
01:21:59,338 --> 01:22:02,868
...sisteme eşit
ve adil ulaşımı var, öyle mi?

1467
01:22:02,968 --> 01:22:06,663
İstediğiniz oturumun salonuna
girebilirsiniz. Evet, bence öyle.

1468
01:22:07,971 --> 01:22:11,623
İstenilen oturuma girilebilir.
Ama sizin sektörün yazdığı...

1469
01:22:11,658 --> 01:22:14,345
...lobicilik çekleri yazılamaz...

1470
01:22:14,353 --> 01:22:17,902
...veya sizin sektörün yaptığı
siyasal bağışlar yapılamaz.

1471
01:22:18,440 --> 01:22:20,158
1998-2008 arasında...

1472
01:22:21,485 --> 01:22:24,739
...malî sektör lobiciliğe
ve kampanya bağışlarına...

1473
01:22:24,774 --> 01:22:27,514
...beş milyar doların üzerinde
para harcadı.

1474
01:22:27,549 --> 01:22:30,255
Krizden bu yana,
daha da fazlasını harcıyorlar.

1475
01:22:31,870 --> 01:22:34,418
Malî sektör etkisini daha da sinsice...

1476
01:22:34,498 --> 01:22:38,013
...çoğu Amerikalının bilmediği
bir biçimde de kullanıyor.

1477
01:22:38,085 --> 01:22:40,010
<i><b>Harvard Üniversitesi</b></i>

1478
01:22:40,045 --> 01:22:42,779
Ekonomi eğitimini yozlaştırdılar.

1479
01:22:42,780 --> 01:22:43,979
<i><b>Columbia Üniversitesi</b></i>

1480
01:22:43,980 --> 01:22:49,373
Deregülasyonun müthiş bir malî
ve entelektüel desteği vardı...

1481
01:22:50,305 --> 01:22:54,676
...çünkü insanlar kendi çıkarları için
konuşuyorlardı.

1482
01:22:54,935 --> 01:22:59,692
Ekonomi mesleği bu yanılsamanın
ana kaynağıydı.

1483
01:22:59,940 --> 01:23:03,057
1980'lerden bu yana
ekonomi hocaları...

1484
01:23:03,151 --> 01:23:05,727
...deregülasyonun
baş savunucuları oldular...

1485
01:23:05,779 --> 01:23:09,108
...ve Amerikan devlet politikasını
biçimlendirmede önemli rol oynadılar.

1486
01:23:09,869 --> 01:23:13,516
Bu ekonomi uzmanlarının pek azı
kriz konusunda uyarıda bulundu.

1487
01:23:13,662 --> 01:23:17,018
Krizden sonra bile,
bunların çoğu reforma karşı çıktı.

1488
01:23:18,458 --> 01:23:22,468
Bunları öğreten hocalar
danışmanlık yaparak...

1489
01:23:22,504 --> 01:23:24,495
...çok para kazanıyorlardı.

1490
01:23:24,798 --> 01:23:28,620
İşletme fakültesi hocaları
fakülteden alınan maaşla yaşamazlar.

1491
01:23:30,470 --> 01:23:32,392
Malî durumları çok iyidir.

1492
01:23:33,598 --> 01:23:35,926
Son on yılda,
malî hizmetler sektörü...

1493
01:23:35,927 --> 01:23:37,597
<i><b>Ekonomi Profesörü, Harvard</b></i>

1494
01:23:37,598 --> 01:23:41,693
...Amerika'da beş milyar dolar
siyasi bağış yapmış.

1495
01:23:43,917 --> 01:23:45,535
Bu çok büyük bir para.

1496
01:23:46,653 --> 01:23:49,008
- Sizi rahatsız etmiyor mu?
- Hayır.

1497
01:23:49,489 --> 01:23:52,105
Martin Feldstein
Harvard'da profesör...

1498
01:23:52,159 --> 01:23:54,290
...ve dünyanın en önemli
ekonomistlerinden biri.

1499
01:23:55,149 --> 01:23:57,488
Başkan Reagan’ın
baş ekonomik danışmanı olarak...

1500
01:23:57,803 --> 01:24:00,361
...deregülasyonun
mimarlarından biri oldu.

1501
01:24:00,602 --> 01:24:03,270
1988'den 2009'a kadar da...

1502
01:24:03,837 --> 01:24:06,809
...kendisine milyonlarca dolar
ödeyen AIG'nin...

1503
01:24:07,132 --> 01:24:09,104
...ve AIG Financial Products'in...

1504
01:24:09,501 --> 01:24:11,542
...yönetim kurulundaydı.

1505
01:24:11,762 --> 01:24:14,771
AIG'nin kurulunda
görev aldığınıza pişman mısınız?

1506
01:24:14,806 --> 01:24:18,799
Yorum yok. Hayır, AIG’nin kurulunda
görev aldığıma pişman değilim.

1507
01:24:18,834 --> 01:24:21,692
- Hiç mi?
- Bunu söyleyebilirim. Kesinlikle hayır.

1508
01:24:22,230 --> 01:24:23,094
Peki.

1509
01:24:26,109 --> 01:24:30,123
AIG'nin kararlarından pişman mısınız?

1510
01:24:30,989 --> 01:24:33,566
AIG hakkında
başka bir şey söyleyemem.

1511
01:24:33,909 --> 01:24:37,731
Chicago'da Northwestern'da,
Harvard ve Columbia'da ders verdim.

1512
01:24:38,163 --> 01:24:41,214
Glenn Hubbard Columbia
İşletme Fakültesinin dekanı...

1513
01:24:41,249 --> 01:24:44,080
...George W. Bush döneminde de
Ekonomik Danışmanlar Konseyinin...

1514
01:24:44,280 --> 01:24:45,446
...başkanıydı.

1515
01:24:46,296 --> 01:24:48,555
Sizce malî hizmetler sektörünün...

1516
01:24:48,590 --> 01:24:51,605
...Amerika'da çok fazla bir
siyasi gücü var mı?

1517
01:24:52,469 --> 01:24:55,290
Sanmıyorum. Hayır.
Washington'da sürekli...

1518
01:24:55,291 --> 01:25:00,464
...kötek yediklerine bakılırsa,
bu izlenimi almazsınız.

1519
01:25:00,727 --> 01:25:04,253
Akademisyenlerin çoğu, malî sektörün
kamusal tartışmaları ve hükümet...

1520
01:25:04,288 --> 01:25:07,780
...politikalarını yönlendirmesine
yardımcı olarak servet kazandılar.

1521
01:25:08,735 --> 01:25:11,750
The Analysis Group,
Charles River Associates...

1522
01:25:12,155 --> 01:25:13,622
...Compass Lexecon...

1523
01:25:13,657 --> 01:25:16,041
...ve Law and Economics
Danışmanlık Grubu...

1524
01:25:16,076 --> 01:25:19,398
...akademik uzmanlar sağlayan
milyarlarca dolarlık...

1525
01:25:19,433 --> 01:25:20,940
...bir sektörü yönetiyor.

1526
01:25:21,796 --> 01:25:24,049
Bu hizmetlerden yaralanan iki
bankacı da Bear Stearns...

1527
01:25:24,084 --> 01:25:28,202
...hedge fonunun yöneticileri olan
ve menkul değer sahteciliğinden...

1528
01:25:28,237 --> 01:25:30,753
...yargılanan Ralph Cioffi ile
Matthew Tannin'di.

1529
01:25:31,424 --> 01:25:34,459
Analysis Group'tan danışmanlık alınca,
ikisi de beraat etti.

1530
01:25:34,928 --> 01:25:38,978
Glenn Hubbard'a savunmanın tanığı
olması için 100.000 dolar ödendi.

1531
01:25:40,851 --> 01:25:45,429
Sizce ekonomi bilim dalında
çıkar çatışması sorunu var mı?

1532
01:25:47,732 --> 01:25:48,896
Sorunuzu anladığımdan emin değilim.

1533
01:25:48,996 --> 01:25:53,751
Sizce ekonomi bilim dalında
çok sayıda kişinin, ekonomistin...

1534
01:25:53,947 --> 01:25:59,258
...malî çıkar çatışmaları yüzünden
söylediklerine kuşkuyla...

1535
01:25:59,286 --> 01:26:00,952
Demek istediğinizi anladım. Sanmam.

1536
01:26:00,953 --> 01:26:06,425
Ekonomi hocalarının çoğu
zengin iş adamları değildir.

1537
01:26:06,793 --> 01:26:11,100
Hubbard Metlife yönetim kurulu üyesi
olarak yılda 250.000 dolar kazanıyor...

1538
01:26:11,288 --> 01:26:16,097
...daha önce de balon sırasında
mortgage kredisi veren...

1539
01:26:16,333 --> 01:26:18,619
...ve 2009'da iflas eden
Capmark'in kurulundaydı.

1540
01:26:19,139 --> 01:26:21,187
Ayrıca Nomura Securities'e...

1541
01:26:21,683 --> 01:26:25,733
...KKR Financial Corporation'a
ve başka firmalara danışmanlık yaptı.

1542
01:26:27,397 --> 01:26:30,719
Bu film için röportaj vermeyi
reddeden Laura Tyson...

1543
01:26:30,754 --> 01:26:33,741
...California Üniversitesi
Berkeley'de profesör.

1544
01:26:34,254 --> 01:26:38,511
Clinton'in başkanlığında Ekonomik
Danışmanlar Konseyi başkanı...

1545
01:26:38,546 --> 01:26:41,389
...sonra da Ulusal Ekonomi
Konseyinin yöneticisi oldu.

1546
01:26:41,661 --> 01:26:45,518
Devletten ayrılınca Morgan Stanley'nin
yönetim kuruluna girdi...

1547
01:26:45,553 --> 01:26:47,921
...ve yılda 350.000 dolar kazanıyor.

1548
01:26:49,210 --> 01:26:51,845
Brown Üniversitesinin rektörü
Ruth Simmons...

1549
01:26:51,880 --> 01:26:55,873
...Goldman Sachs'ın yönetim kurulunda
yılda 300.000 dolardan fazla alıyor.

1550
01:26:57,077 --> 01:27:00,343
Hazine bakanı olarak
türev ürünlerin deregülasyonunda...

1551
01:27:00,344 --> 01:27:04,995
...önemli rol oynayan Larry Summers,
2001'de Harvard'ın rektörü oldu.

1552
01:27:06,061 --> 01:27:09,820
Harvard'dayken hedge fonlara
danışmanlıkla milyonlar kazandı...

1553
01:27:09,855 --> 01:27:13,580
...ayrıca konuşmalardan da yatırım
bankalarından milyonlar kazandı.

1554
01:27:16,696 --> 01:27:19,847
Mal beyannamesine göre
Summers'in yıllık geliri...

1555
01:27:20,241 --> 01:27:24,479
...16.5 milyon ile
39.5 milyon arasında.

1556
01:27:26,039 --> 01:27:29,007
Columbia İşletme Fakültesine dönen
Frederic Mishkin...

1557
01:27:29,042 --> 01:27:32,796
...Merkez Bankası'ndan ayrıldıktan
sonra mal beyannamesinde...

1558
01:27:33,338 --> 01:27:37,515
...net gelirinin altı milyon ile 17 milyon
arasında olduğunu belirtmiştir.

1559
01:27:38,176 --> 01:27:42,397
2006'da İzlanda’nın malî sistemine
ilişkin ortak bir inceleme yaptınız.

1560
01:27:42,806 --> 01:27:45,958
"İzlanda mükemmel kurumları olan,
rüşvet oranı düşük...

1561
01:27:45,959 --> 01:27:47,854
...hukukun üstünlüğünü tanıyan
gelişmiş bir ülke.

1562
01:27:48,144 --> 01:27:51,538
Ekonomisi finansal liberalizasyona
uyum sağlamıştır...

1563
01:27:51,573 --> 01:27:54,932
...ve tedbirli bir düzenleme
ve güçlü bir denetim vardır. "

1564
01:27:55,735 --> 01:27:57,885
Bu bir hataydı, anlaşıldı ki...

1565
01:27:58,613 --> 01:28:02,765
...İzlanda’da o dönemde tedbirli bir
düzenleme ve güçlü bir denetim...

1566
01:28:02,800 --> 01:28:05,097
- ... yokmuş...
- Neden olduğunu düşünmüştünüz?

1567
01:28:05,286 --> 01:28:07,743
Elinizdeki bilgilerle sınırlısınız...

1568
01:28:07,747 --> 01:28:13,220
...genel olarak İzlanda'nın kurumlarının
iyi olduğu düşünülüyordu.

1569
01:28:13,420 --> 01:28:16,054
- Gelişmiş bir ülkeydi...
- Size bunu kim söyledi?

1570
01:28:16,089 --> 01:28:18,524
- Hangi araştırmayı yaptınız?
- İnsanlarla konuşuyorsunuz.

1571
01:28:18,526 --> 01:28:22,763
Merkez Bankası'na güveniyorsunuz
ama o da başarısız oldu.

1572
01:28:23,430 --> 01:28:25,744
Açıkçası... Bu...

1573
01:28:26,057 --> 01:28:29,379
- Merkez Bankası'na niye güvenilir?
- Şey... O güven...

1574
01:28:29,769 --> 01:28:32,070
Çünkü elinizdeki
bilgilere bakıyorsunuz.

1575
01:28:32,105 --> 01:28:35,359
- Bunu yazmak için kaç para aldınız?
- Aldığım para...

1576
01:28:35,394 --> 01:28:36,947
Miktar...
Bu açık bir bilgi.

1577
01:28:37,444 --> 01:28:40,265
<i><b>İzlanda Ticaret Odası
Frederic Mishkin'e...</b></i>

1578
01:28:40,321 --> 01:28:44,488
<i><b>...bu incelemeyi yazması için
124.000 dolar ödedi.</b></i>

1579
01:28:44,868 --> 01:28:48,087
Özgeçmişinizde bu çalışmanın
başlığı değiştirilmiş.

1580
01:28:48,121 --> 01:28:52,478
"İzlanda’da Malî İstikrar" iken
"İzlanda’da Malî İstikrarsızlık" olmuş.

1581
01:28:52,513 --> 01:28:57,232
Bilmiyorum. Her neyse...
Yazım yanlışı varsa, vardır.

1582
01:28:57,267 --> 01:28:59,180
Kamuya açık olması gereken şey...

1583
01:28:59,215 --> 01:29:03,367
...bir kimse herhangi bir konuda
bir araştırma yapıp yayımladığında...

1584
01:29:03,402 --> 01:29:05,910
...o araştırmadan maddi çıkar sağlayıp
sağlamadığıdır.

1585
01:29:06,681 --> 01:29:09,502
Ama bildiğim kadarıyla
böyle bir kural yok.

1586
01:29:11,227 --> 01:29:14,151
Bunu yapmayacak birini
düşünemiyorum.

1587
01:29:15,084 --> 01:29:20,108
Bunu yapmamanın
mesleki yaptırımları vardır.

1588
01:29:20,653 --> 01:29:25,032
Çalışmanızın hiçbir yerinde
İzlanda Ticaret Odası'ndan...

1589
01:29:25,450 --> 01:29:28,249
...bu çalışma için
para aldığınızı belirtmemişsiniz.

1590
01:29:28,912 --> 01:29:30,925
- Hayır, ben... Yani.
- Peki.

1591
01:29:32,082 --> 01:29:34,437
İngiltere'deki en ünlü iktisatçı...

1592
01:29:35,251 --> 01:29:38,525
...ve Londra İşletme Fakültesi
profesörü Richard Portes'ten de...

1593
01:29:38,526 --> 01:29:41,466
...İzlanda Ticaret Odası tarafından
2007 yılında...

1594
01:29:41,566 --> 01:29:44,951
...İzlanda finans sektörünü öven
bir rapor yazması istendi.

1595
01:29:46,187 --> 01:29:48,396
Bankaların likiditesi çok yüksek.

1596
01:29:48,431 --> 01:29:51,328
İzlanda kuronunun değer
kaybetmesiyle para kazandılar.

1597
01:29:51,329 --> 01:29:52,870
Bunlar güçlü bankalar.

1598
01:29:52,871 --> 01:29:55,917
Gelecek yıl için
piyasa fonları garantili.

1599
01:29:55,997 --> 01:29:58,490
- Bunlar iyi yönetilen bankalar.
- Teşekkür ederim.

1600
01:29:58,525 --> 01:30:02,347
Mishkin gibi, Portes da raporunda
İzlanda Ticaret Odası'ndan...

1601
01:30:02,382 --> 01:30:04,041
...para aldığını açıklamadı.

1602
01:30:04,697 --> 01:30:08,713
Harvard elde edilen maddi çıkarın
açıklanmasını zorunlu kılıyor mu?

1603
01:30:08,748 --> 01:30:10,108
<i><b>Başkan
Harvard İktisat Bölümü</b></i>

1604
01:30:11,037 --> 01:30:12,212
Bildiğim kadarıyla, hayır.

1605
01:30:12,247 --> 01:30:16,263
Kişilerin başka işler yaparak
kazandıklarını size bildirmelerini...

1606
01:30:16,298 --> 01:30:17,506
- ... istiyor musunuz?
- Hayır.

1607
01:30:18,169 --> 01:30:20,182
Sizce bu bir sorun değil mi?

1608
01:30:20,217 --> 01:30:21,399
Neden olsun ki?

1609
01:30:21,464 --> 01:30:23,580
Martin Feldstein'in AIG'nın...

1610
01:30:23,961 --> 01:30:26,243
...Laura Tyson'in Morgan Stanley’nin
yönetim kurulunda olması...

1611
01:30:26,343 --> 01:30:29,901
...Larry Summers'in danışmanlıktan
on milyon kazanması...

1612
01:30:31,391 --> 01:30:32,938
...konuyla ilgisiz mi?

1613
01:30:32,973 --> 01:30:33,756
Evet.

1614
01:30:34,060 --> 01:30:35,379
Evet. ilgisiz.

1615
01:30:35,595 --> 01:30:37,272
<i><b>Direktör, AIG & AIGFP (1988-2009)
İktisat Profesörü, Harvard</b></i>

1616
01:30:37,273 --> 01:30:40,360
Çok geniş bir yelpazede
birçok makaleniz var.

1617
01:30:40,760 --> 01:30:44,723
Denetlenmeyen kredi temerrüt
swaplarını risklerini...

1618
01:30:44,758 --> 01:30:46,675
...araştırmaya gerek görmediniz mi?

1619
01:30:47,907 --> 01:30:49,158
Hiç görmedim.

1620
01:30:49,442 --> 01:30:53,758
Aynı soruyu yöneticilerin aldıkları
ikramiyelerle ilgili soruyorum.

1621
01:30:53,793 --> 01:30:55,813
Şirket idaresinin denetlenmesi?

1622
01:30:55,832 --> 01:30:58,255
Siyasal partilere bağışların etkisi?

1623
01:30:58,334 --> 01:31:01,981
Bu tartışmalara ekleyecek
bir şeyim yok.

1624
01:31:02,463 --> 01:31:04,283
Özgeçmişinize bakıyorum.

1625
01:31:04,716 --> 01:31:09,554
Anlaşılan üniversite dışı
faaliyetlerinizin çoğu...

1626
01:31:09,679 --> 01:31:12,416
...finans sektöründe danışmanlık...

1627
01:31:12,682 --> 01:31:14,939
...ve idarecilik düzenlemeleri.

1628
01:31:14,974 --> 01:31:17,026
Bu tanımlamaya katılmaz mısınız?

1629
01:31:17,027 --> 01:31:20,771
Danışmanlık yaptığım müşterilerim
özgeçmişimde yok.

1630
01:31:21,332 --> 01:31:23,710
- Bu yüzden bilemem.
- Kimlere danışmanlık yapıyorsunuz?

1631
01:31:23,711 --> 01:31:25,652
Bunu size söylemek zorunda değilim.

1632
01:31:25,752 --> 01:31:26,593
Tamam.

1633
01:31:27,906 --> 01:31:30,522
Birkaç dakika sonra
bu görüşme bitiyor.

1634
01:31:31,993 --> 01:31:33,773
Finans şirketlerine
danışmanlık yapıyor musunuz?

1635
01:31:34,734 --> 01:31:37,499
- Cevabım evet.
- Ve?

1636
01:31:37,500 --> 01:31:40,319
Ve... Bunun ayrıntısına
girmek istemiyorum.

1637
01:31:40,835 --> 01:31:43,156
Başka finans şirketleri de var mı?

1638
01:31:43,796 --> 01:31:44,842
Olabilir.

1639
01:31:45,131 --> 01:31:46,780
Hatırlamıyor musunuz?

1640
01:31:46,966 --> 01:31:50,618
Bu bir sorgulama değil, bayım.
Size nezaketen vakit ayırdım.

1641
01:31:50,653 --> 01:31:53,503
Şimdi anlıyorum, aptallıkmış.
Üç dakikanız kaldı.

1642
01:31:54,265 --> 01:31:55,516
İyi kullanın.

1643
01:31:56,267 --> 01:31:59,020
2004'te balonun en büyük olduğu
dönemde...

1644
01:31:59,062 --> 01:32:01,495
...Glenn Hubbard, Goldman Sachs'in
baş ekonomisti...

1645
01:32:01,496 --> 01:32:05,213
...William C. Dudley ile birlikte
çok okunan bir makale kaleme aldı.

1646
01:32:06,102 --> 01:32:08,745
Makalede,
Hubbard kredi türev ürünlerini...

1647
01:32:08,780 --> 01:32:10,288
...ve menkul kıymetleştirme
zincirini övüyor...

1648
01:32:10,865 --> 01:32:13,532
...bunların sermaye tahsisini
geliştirdiğini...

1649
01:32:13,560 --> 01:32:15,395
...ve malî istikrarı artırdığını
söylüyordu.

1650
01:32:16,162 --> 01:32:18,796
Ekonomideki istikrarsızlığın azaldığını
örnek gösteriyor...

1651
01:32:18,831 --> 01:32:22,824
...ve durgunluğun daha seyrek ve daha
yumuşak olduğunu söylüyordu.

1652
01:32:23,670 --> 01:32:26,568
Kredi türev ürünleri
bankaları zarara karşı koruyor...

1653
01:32:26,761 --> 01:32:28,790
...ve riskin dağıtılmasına
yardımcı oluyordu.

1654
01:32:28,841 --> 01:32:30,899
<i><b>riskin daha geniş bir alana yayılmasına
yardımcı oluyor</b></i>

1655
01:32:30,900 --> 01:32:33,697
Tıp alanında bir araştırmacı
bir makale yazıp şöyle diyor:

1656
01:32:34,231 --> 01:32:37,951
"Bu hastalığın tedavisi için
şu ilacı yazmalısınız."

1657
01:32:38,977 --> 01:32:42,153
Ortaya çıkıyor ki, bu doktorun
gelirinin yüzde 80'i...

1658
01:32:42,188 --> 01:32:45,088
...bu ilâcın imalatından geliyor.
Bu sizi rahatsız etmez mi?

1659
01:32:45,675 --> 01:32:48,547
Bunu açıklamak önemli...

1660
01:32:55,576 --> 01:32:57,853
Bu burada konuştuğumuz konulardan...

1661
01:32:57,888 --> 01:33:00,717
...biraz farklı bir şey çünkü...

1662
01:33:06,095 --> 01:33:09,014
<i><b>Harvard ve Columbia
üniversitelerinin rektörleri...</b></i>

1663
01:33:09,049 --> 01:33:12,655
<i><b>...maddi çıkar sağlama konusunda
yorumda bulunmayı reddettiler.</b></i>

1664
01:33:13,006 --> 01:33:16,747
<i><b>Her ikisi de bu filmde
röportaja çıkmayı reddetti.</b></i>

1665
01:33:17,223 --> 01:33:20,871
Bu durum ekonomik disiplin
hakkında sizce ne diyor?

1666
01:33:21,602 --> 01:33:25,509
Doğrusu hiç alakası yok.

1667
01:33:25,732 --> 01:33:29,606
Ve gerçekten de bence bu,
problemin...

1668
01:33:29,819 --> 01:33:32,949
Sorunun çok önemli bir kısmı.

1669
01:33:34,340 --> 01:33:37,974
<i><b>BÖLÜM 5:
ŞU ANDA NE DURUMDAYIZ</b></i>

1670
01:33:47,695 --> 01:33:48,711
<i><b>YİYECEK KUPONU
KABUL EDİLİR</b></i>

1671
01:33:48,712 --> 01:33:51,317
A.B.D. finans sektörünün
güç kazanması...

1672
01:33:51,541 --> 01:33:54,053
...Amerika'daki daha büyük
bir değişimin bir parçasıydı.

1673
01:33:55,069 --> 01:33:59,741
1980'lerden bu yana Amerika çok daha
eşitsiz bir toplum haline geldi...

1674
01:34:00,141 --> 01:34:02,785
...ve ekonomik egemenliği
düşüşe geçti.

1675
01:34:03,853 --> 01:34:07,721
General Motors,
Chrysler ve U.S. Steel gibi...

1676
01:34:08,483 --> 01:34:11,057
...eskiden Amerikan ekonomisinin
temelini oluşturan şirketler...

1677
01:34:11,254 --> 01:34:14,955
...kötü yönetildi ve yabancı rakipleri
karşısında geri kaldı.

1678
01:34:16,616 --> 01:34:19,437
Çin gibi ülkeler
açık ekonomiye geçtikçe...

1679
01:34:19,901 --> 01:34:23,392
...Amerikalı şirketler tasarruf etmek için
işleri denizaşırı ülkelere gönderdi.

1680
01:34:26,000 --> 01:34:27,448
Çok uzun yıllar
gelişmiş dünyadaki...

1681
01:34:27,996 --> 01:34:31,789
...660 milyon kişi gezegende var olan...

1682
01:34:31,955 --> 01:34:35,083
...bu işgücü karşısında korundu.

1683
01:34:35,710 --> 01:34:38,923
Birdenbire Bambu Perde
ve Demir Perde kalktı...

1684
01:34:39,055 --> 01:34:41,934
...ve 2.5 milyar kişi daha eklendi.

1685
01:34:42,934 --> 01:34:46,552
Amerikan fabrikalarındaki
on binlerce işçi işten çıkarıldı.

1686
01:34:47,105 --> 01:34:51,297
Birkaç yıl içinde
imalat sanayimiz çöktü.

1687
01:34:51,359 --> 01:34:54,476
İmalat azalırken
diğer sektörler yükselişe geçti.

1688
01:34:55,522 --> 01:34:58,760
Amerika enformasyon teknolojisinde
dünyada başı çekiyor...

1689
01:34:59,027 --> 01:35:01,407
...bu alanda yüksek maaşlı
işler bulmak kolay.

1690
01:35:02,001 --> 01:35:04,232
Fakat bu işler eğitim gerektiriyor.

1691
01:35:04,956 --> 01:35:08,813
Ortalama Amerikalı için üniversite
eğitimi hayal olmaya başladı.

1692
01:35:10,002 --> 01:35:11,302
<i><b>HARVARD'A YAPILAN BAĞIŞLARIN
ARTIŞI</b></i>

1693
01:35:11,337 --> 01:35:15,262
Harvard gibi üniversitelere
milyarlarca dolar bağış yapılırken...

1694
01:35:15,466 --> 01:35:19,391
...kamu üniversitelerinin geliri
azalıyor, eğitim ücreti artıyor.

1695
01:35:20,721 --> 01:35:23,314
California'daki kamu üniversitelerinin
eğitim ücreti...

1696
01:35:23,349 --> 01:35:28,991
...1970'lerde 650 dolarken,
2010'da 10.000 doların üstüne çıktı.

1697
01:35:28,992 --> 01:35:30,696
<i><b>CALIFORNIA ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİM ÜCRETİ</b></i>

1698
01:35:30,780 --> 01:35:34,451
Amerikalıların üniversiteye gidip
gitmeyeceğini belirleyen...

1699
01:35:35,194 --> 01:35:37,534
...en önemli faktör eğitim ücreti
ödeyip ödeyemeyecekleridir.

1700
01:35:38,733 --> 01:35:42,202
Bu arada Amerika'nın vergi politikası
zenginden yana olmuştur.

1701
01:35:43,578 --> 01:35:44,829
<i><b>11 Ekim 2006</b></i>

1702
01:35:44,854 --> 01:35:48,366
Başkan olduğumda vergilerin yüksek
olduğunu düşünüyordum, öyleydiler.

1703
01:35:49,107 --> 01:35:51,943
En dramatik değişiklik
Başkan Bush'un...

1704
01:35:51,978 --> 01:35:54,679
...baş ekonomi danışmanı olan
Glenn Hubbard...

1705
01:35:54,714 --> 01:35:57,131
...tarafından tasarlanan
bir dizi vergi indirimidir.

1706
01:35:58,759 --> 01:36:02,623
Bush yönetimi yatırımdan elde edilen
kazançlar ve hisse senedi...

1707
01:36:02,723 --> 01:36:05,584
...gelirleri üstündeki vergiyi indirdi
ve veraset vergisini kaldırdı.

1708
01:36:05,684 --> 01:36:08,649
...kapsamlı bir planımız vardı
ve uygulanınca...

1709
01:36:09,061 --> 01:36:12,383
...Amerikan işçilerinin, ailelerin,
yatırımcıların...

1710
01:36:12,982 --> 01:36:15,210
...ve küçük işletme sahiplerinin
cebinde 1.1 trilyon dolar kaldı.

1711
01:36:15,735 --> 01:36:20,496
Bu indirimlerden sağlanan gelirin çoğu
Amerika'nın en zengin yüzde 1'ine gitti.

1712
01:36:20,497 --> 01:36:23,463
<i><b>BUSH VERGİ İNDİRİMLERİNDEN
SAĞLANAN TASARRUFLAR</b></i>

1713
01:36:23,498 --> 01:36:24,224
Bu bizim ekonomik toparlanma...

1714
01:36:24,535 --> 01:36:27,151
...politikamızın temelini oluşturuyordu.

1715
01:36:27,371 --> 01:36:29,919
Bugün Amerika'daki gelir eşitsizliği...

1716
01:36:30,082 --> 01:36:33,131
...bütün gelişmiş ülkelerdekinden
daha fazladır.

1717
01:36:34,086 --> 01:36:37,297
Amerikan aileleri bu değişikliğe
iki şekilde tepki veriyorlar:

1718
01:36:37,298 --> 01:36:38,222
<i><b>YILDA ÇALIŞILAN SAAT</b></i>

1719
01:36:38,257 --> 01:36:41,949
Daha fazla çalışarak
ve borca girerek.

1720
01:36:43,012 --> 01:36:46,060
Orta sınıf giderek fakirleştikçe...

1721
01:36:46,766 --> 01:36:50,784
...kredi almalarını kolaylaştırmak...

1722
01:36:50,811 --> 01:36:54,097
...siyasi bir gereklilik olmaya başladı.

1723
01:36:54,197 --> 01:36:55,909
Berbat bir evde oturmanız gerekmiyor.

1724
01:36:55,944 --> 01:36:57,359
<i><b>15 Ekim 2002</b></i>

1725
01:36:57,401 --> 01:37:01,861
Ev satın almak isteyen düşük gelirliler
de herkes gibi güzel evler alabilir.

1726
01:37:02,782 --> 01:37:04,248
<i><b>AMERİKAN AİLELERİNDE
KİŞİ BAŞINA DÜŞEN BORÇ</b></i>

1727
01:37:04,283 --> 01:37:07,275
Amerikan aileleri evlerinin,
arabalarının, sağlıklarının...

1728
01:37:07,375 --> 01:37:10,776
...ve çocuklarının eğitiminin
finansmanını borçlanarak yaptılar.

1729
01:37:11,832 --> 01:37:14,346
Yüzde 90'lik alt kesimdeki insanlar...

1730
01:37:14,961 --> 01:37:19,085
...1980-2007 arasında fakirleşti.

1731
01:37:19,715 --> 01:37:23,547
Hepsi en tepedeki yüzde 1'e gitti.

1732
01:37:23,548 --> 01:37:26,372
<i><b>EN TEPEDEKİ YÜZDE 1'iN
GELİRDEKİ PAYI</b></i>

1733
01:37:26,472 --> 01:37:29,410
Tarihte ilk kez ortalama Amerikalı...

1734
01:37:29,475 --> 01:37:33,301
...ebeveynlerinden daha az eğitimli
ve daha fakir.

1735
01:37:36,440 --> 01:37:42,328
Wall Street'teki ve Washington'daki
açgözlülük ve sorumsuzluk dönemi...

1736
01:37:42,363 --> 01:37:43,239
<i><b>29 Eylül 2008</b></i>

1737
01:37:43,322 --> 01:37:47,617
...büyük Buhran'dan
bu yana gördüğümüz...

1738
01:37:47,917 --> 01:37:49,274
...en ciddi finansal krize yol açtı.

1739
01:37:49,412 --> 01:37:52,976
Barack Obama 2008 seçimlerinden
önce finans krizi patlak verdiğinde...

1740
01:37:53,109 --> 01:37:57,049
...Amerika'daki değişim ihtiyacına
örnek olarak 5all Street'in...

1741
01:37:57,084 --> 01:37:59,550
...açgözlülüğüne ve denetimdeki
başarısızlığa işaret etti.

1742
01:37:59,650 --> 01:38:02,824
Bizim başımıza bu belayı
Washington ile Wall Street'in...

1743
01:38:02,825 --> 01:38:04,874
...başarısızlığı sarmıştır.

1744
01:38:06,312 --> 01:38:10,921
Obama başkan olduktan sonra
sektörde reform ihtiyacını dile getirdi.

1745
01:38:11,001 --> 01:38:14,308
Sistematik-risk düzenlemesi istiyoruz,
sermaye gereklilikleri arttırdık.

1746
01:38:14,309 --> 01:38:15,345
<i><b>14 Eylül 2009</b></i>

1747
01:38:15,346 --> 01:38:17,196
Bize tüketiciyi koruma kurumu lazım.

1748
01:38:17,231 --> 01:38:19,309
Wall Street kültürünü
değiştirmemiz lazım.

1749
01:38:19,692 --> 01:38:22,413
Sonunda 2010'un ortalarında
yasa yürürlüğe girdiğinde...

1750
01:38:22,752 --> 01:38:25,589
...hükümetin malî reformlarının
zayıf olduğu görüldü.

1751
01:38:25,789 --> 01:38:28,789
Derecelendirme, lobicilik
ve ikramiyeler gibi...

1752
01:38:29,368 --> 01:38:31,484
...çok önemli konularda ise...

1753
01:38:31,787 --> 01:38:34,101
...önemli bir gelişme
teklif bile edilmedi.

1754
01:38:34,538 --> 01:38:38,271
Obama'ya ve "düzenleyici reform"
konusuna cevabım...

1755
01:38:38,586 --> 01:38:41,896
...tek kelimeyle "hah" olur.

1756
01:38:43,591 --> 01:38:45,513
Çok az reform yapılmıştır.

1757
01:38:46,218 --> 01:38:47,150
Neden?

1758
01:38:48,888 --> 01:38:51,209
Çünkü bu bir Wall Street hükümeti.

1759
01:38:53,517 --> 01:38:56,771
Obama Hazine Bakanı olarak
Timothy Geithner'i atadı.

1760
01:38:57,229 --> 01:38:59,220
Geithner, kriz sırasında...

1761
01:39:00,149 --> 01:39:03,607
...New York Merkez Bankası başkanı
ve Goldman Sachs'e...

1762
01:39:03,642 --> 01:39:05,515
...dolar başına 100 sent ödeme...

1763
01:39:05,946 --> 01:39:07,994
...kararının kilit aktörüydü.

1764
01:39:08,032 --> 01:39:11,251
Tim Geithner Hazine bakanı olarak
atandığı zaman...

1765
01:39:11,286 --> 01:39:13,124
...yaptığı konuşmasında...

1766
01:39:13,579 --> 01:39:16,696
..."Ben hiçbir zaman denetleyici
olmadım," dedi.

1767
01:39:16,832 --> 01:39:19,478
Bu bana onun New York
Merkez Bankası başkanı olarak...

1768
01:39:19,664 --> 01:39:21,152
...görevini anlamadığını gösteriyor.

1769
01:39:21,629 --> 01:39:25,502
<i><b>Timothy Geithner bu filmde
röportaja çıkmayı reddetti.</b></i>

1770
01:39:25,633 --> 01:39:27,300
New York Merkez Bankası'nın
yeni başkanı...

1771
01:39:27,301 --> 01:39:31,293
...Glenn Hubbard'la birlikte yazdığı
makalede türev ürünleri öven...

1772
01:39:31,697 --> 01:39:34,415
...Goldman Sachs'in eski baş
ekonomisti William C. Dudley'dir.

1773
01:39:35,111 --> 01:39:37,316
Geithner'in baş yardımcısı
eski Goldman lobicisi...

1774
01:39:37,572 --> 01:39:39,362
...Mark Patterson'dir.

1775
01:39:39,855 --> 01:39:42,073
Önemli danışmanlardan biri de...

1776
01:39:42,566 --> 01:39:46,081
...sattığı mortgage kağıtlarının
kaybedeceğine oynayan...

1777
01:39:46,116 --> 01:39:48,614
...Tricadia'yi denetleyen
Lewis Sachs'tır.

1778
01:39:49,824 --> 01:39:52,330
Obama, Vadeli Emtia
Ticaret Komisyonu başkanlığına...

1779
01:39:52,660 --> 01:39:56,283
...eski bir Goldman Sachs yöneticisi
olan ve türevlerin denetlenmesinin...

1780
01:39:56,483 --> 01:39:59,034
...yasaklanmasına yardım eden
Gary Gensler'i getirdi.

1781
01:39:59,769 --> 01:40:03,901
Menkul Kıymetler ve Borsalar
Komisyonunun başına ise...

1782
01:40:04,101 --> 01:40:06,225
...yatırım bankacılığı
öz denetleme organı...

1783
01:40:06,425 --> 01:40:09,789
...FINRA'nın CEO’su
Mary Schapiro'yu getirdi.

1784
01:40:10,136 --> 01:40:12,603
Obama'nın genel sekreteri
Rahm Emanuel...

1785
01:40:12,638 --> 01:40:16,859
...Freddie Mac'in yönetim kurulunda
görev alarak 320.000 dolar kazandı.

1786
01:40:17,476 --> 01:40:19,580
Martin Feldstein ile Laura Tyson...

1787
01:40:19,581 --> 01:40:23,019
...Obama'nın Ekonomik Toparlanma
Danışma kurulundaydı.

1788
01:40:23,950 --> 01:40:27,745
Obama'nın baş ekonomik
danışmanı ise Larry Summers'dır.

1789
01:40:29,363 --> 01:40:31,209
En kıdemli ekonomik danışmanlar...

1790
01:40:31,309 --> 01:40:34,000
...o yapıyı oluşturan kişilerdi.

1791
01:40:34,201 --> 01:40:36,954
Summers ile Geithner'in
danışman olarak...

1792
01:40:36,989 --> 01:40:39,707
...önemli rol oynayacakları
anlaşılınca...

1793
01:40:41,542 --> 01:40:43,999
...bunun statüko olduğunu anlamıştım.

1794
01:40:44,670 --> 01:40:47,992
Yabancı ülkeler öyle yaptığı halde,
Obama hükümeti...

1795
01:40:48,507 --> 01:40:51,010
...bankalardaki ikramiyelerin
denetlenmesine karşı çıktı.

1796
01:40:51,088 --> 01:40:53,595
Finans sektörü hizmet sektörüdür.

1797
01:40:53,860 --> 01:40:56,709
Kendine değil
başkalarına hizmet etmelidir.

1798
01:40:57,725 --> 01:41:00,341
Eylül 2009'da,
Christine Lagarde ile...

1799
01:41:00,895 --> 01:41:03,147
...İsveç, Hollanda, Lüksemburg...

1800
01:41:03,856 --> 01:41:06,973
...İtalya, İspanya
ve Almanya maliye bakanları...

1801
01:41:07,359 --> 01:41:10,687
...A.B.D. dahil G20 ülkelerine...

1802
01:41:10,863 --> 01:41:14,060
...banka ikramiyelerine sıkı kurallar
getirilmesi çağrısında bulundular.

1803
01:41:14,660 --> 01:41:16,671
2010 Temmuz'unda...

1804
01:41:16,702 --> 01:41:19,956
...Avrupa Parlamentosu
bu kuralları yürürlüğe koydu.

1805
01:41:20,998 --> 01:41:23,512
Obama hükümetinden
bir tepki gelmedi.

1806
01:41:24,376 --> 01:41:28,423
Bunun geçici bir sorun olduğunu,
işlerin normale döneceğini sanıyorlar.

1807
01:41:28,523 --> 01:41:29,795
<i><b>25 Ağustos 2009</b></i>

1808
01:41:29,796 --> 01:41:32,180
İşte bu yüzden onu yeniden...

1809
01:41:32,218 --> 01:41:35,323
...Merkez Bankası başkanlığına
atıyorum. Teşekkürler, Ben.

1810
01:41:35,324 --> 01:41:39,190
2009'da, Barack Obama
Ben Bernanke'yi yeniden atadı.

1811
01:41:39,391 --> 01:41:40,732
Teşekkür ederim, Sayın Başkan.

1812
01:41:40,767 --> 01:41:41,984
<i><b>ADALET BAKANLIĞI</b></i>

1813
01:41:42,019 --> 01:41:45,671
2010 ortalarından bu yana,
tek bir kıdemli malî yönetici...

1814
01:41:46,065 --> 01:41:48,784
...yargılanmadı,
hatta tutuklanmadı bile.

1815
01:41:49,235 --> 01:41:51,226
Hiçbir özel savcı atanmadı.

1816
01:41:51,987 --> 01:41:54,410
Tek bir şirket bile menkul kıymet...

1817
01:41:54,949 --> 01:41:57,873
...veya mevduat sahteciliğinden
yargılanmadı.

1818
01:41:58,118 --> 01:42:00,370
Obama hükümeti balon sırasında...

1819
01:42:00,830 --> 01:42:03,845
...finans yöneticilerine
ödenen tazminatları...

1820
01:42:03,880 --> 01:42:05,304
...geri almak için hiçbir adım atmadı.

1821
01:42:07,002 --> 01:42:12,329
Ben olsam Mozilo gibi
Countrywide'in üst yöneticilerine...

1822
01:42:12,330 --> 01:42:14,256
...kesinlikle dava açardım.

1823
01:42:14,343 --> 01:42:17,801
Bear Stearns, Goldman Sachs...

1824
01:42:17,847 --> 01:42:20,017
...ile Lehman Brothers
ve Merrill Lynch'i incelerdim.

1825
01:42:20,117 --> 01:42:22,154
- Suçlamak için mi?
- Evet.

1826
01:42:22,935 --> 01:42:26,133
- Şey konusunda...
- Evet. Kazanmak çok zor olurdu...

1827
01:42:26,814 --> 01:42:32,152
...ama bence altta çalışanlar
konuşsa kazanılabilir.

1828
01:42:32,653 --> 01:42:35,624
Uyuşturucunun, fahişeliğin...

1829
01:42:35,656 --> 01:42:38,514
...ve fahişelerin
iş masrafı olarak gösterilmesinin...

1830
01:42:38,714 --> 01:42:40,570
...yaygın olduğu bir sektörde...

1831
01:42:40,786 --> 01:42:43,700
...gerçekten isterseniz
insanları konuşturmak zor olmaz.

1832
01:42:45,165 --> 01:42:47,986
Bana anlaşma önerdiler,
ben de kabul ettim.

1833
01:42:48,627 --> 01:42:50,640
Kayıtlarımla ilgilenmediler.

1834
01:42:50,880 --> 01:42:52,680
Hiçbir şeyle ilgilenmediler.

1835
01:42:52,715 --> 01:42:55,953
- Kayıtlarınızla ilgilenmediler mi?
- Evet öyle. İlgilenmediler.

1836
01:42:56,044 --> 01:43:01,983
Wall Street davalarında insanlara
baskı yapmak için kişisel kusurlarını...

1837
01:43:02,308 --> 01:43:05,834
...kullanmama konusunda
bir duyarlılık vardır.

1838
01:43:06,395 --> 01:43:11,897
Belki yaşadığımız felaketten sonra
insanlar bunu yeniden değerlendirir.

1839
01:43:11,942 --> 01:43:15,115
O konuda yargılamak bana düşmez.

1840
01:43:17,239 --> 01:43:19,410
<i><b>Federal savcılar
2008 yılında Eliot Spitzer'i...</b></i>

1841
01:43:19,411 --> 01:43:21,937
<i><b>...istifaya zorlamak için kusurlarından
yararlanmaktan çekinmediler.</b></i>

1842
01:43:22,237 --> 01:43:28,524
<i><b>Fakat konu Wall Street olunca,
aynı gayreti göstermediler.</b></i>

1843
01:43:29,209 --> 01:43:34,139
Bize geliyorsunuz ve
"Özür dileriz, istemeden oldu.

1844
01:43:34,557 --> 01:43:37,083
Bir daha yapmayacağız.
Bize inanın," diyorsunuz.

1845
01:43:37,084 --> 01:43:38,527
<i><b>TEMSİLCİ MICHAEL CAPUANO</b></i>

1846
01:43:38,627 --> 01:43:43,159
Seçim bölgemde gerçekten
bankalarınızı soymuş insanlar var.

1847
01:43:44,099 --> 01:43:45,569
Onlar da aynı şeyi söylüyor.

1848
01:43:46,185 --> 01:43:49,278
Onlar da üzgün. Onlar da istemeden
yaptılar. Bir daha yapmayacaklar.

1849
01:43:49,957 --> 01:43:54,291
2009'da işsizlik 17 yıldır
en yüksek düzeyine çıktığında...

1850
01:43:54,602 --> 01:43:57,832
...Morgan Stanley çalışanlarına
14 milyar dolar...

1851
01:43:58,364 --> 01:44:01,219
...Goldman Sachs ise
16 milyar dolar ödedi.

1852
01:44:01,700 --> 01:44:05,013
2010 yılında primler daha yüksekti.

1853
01:44:05,621 --> 01:44:09,031
Neden bir finans mühendisine
gerçek bir mühendisten...

1854
01:44:09,249 --> 01:44:14,778
...dört ile 100 kat arası
daha fazla para ödenmeli?

1855
01:44:15,589 --> 01:44:17,590
Gerçek bir mühendis köprü inşa eder.

1856
01:44:17,926 --> 01:44:20,576
Bir finans mühendisi ise
rüya inşa eder.

1857
01:44:21,428 --> 01:44:24,821
Ama bu rüyalar
kâbusa dönüştüğünde...

1858
01:44:25,224 --> 01:44:26,524
...bedelini başkaları öder.

1859
01:44:29,436 --> 01:44:30,694
Onlarca yıl boyunca...

1860
01:44:30,729 --> 01:44:33,880
...Amerikan malî sistemi istikrarlı
ve güvenliydi.

1861
01:44:34,775 --> 01:44:36,823
Ama sonra bir şeyler değişti.

1862
01:44:36,902 --> 01:44:39,450
Finans sektörü topluma sırtını döndü...

1863
01:44:40,406 --> 01:44:42,658
...siyasal sistemi yozlaştırdı...

1864
01:44:43,283 --> 01:44:45,934
...ve dünya ekonomisinde
krize yol açtı.

1865
01:44:47,955 --> 01:44:50,879
Büyük bir bedel ödeyerek
felaketten döndük...

1866
01:44:51,208 --> 01:44:53,221
...ve hala toparlanmaktayız.

1867
01:44:53,544 --> 01:44:57,093
Ama krize neden olan kişiler
ve kurumlar hala iktidarda...

1868
01:44:57,548 --> 01:44:58,833
...ve bunun değişmesi gerekiyor.

1869
01:45:00,718 --> 01:45:02,977
Bize onlara ihtiyacımız olduğunu...

1870
01:45:03,012 --> 01:45:06,380
...ve yaptıklarının anlayamayacağımız
kadar karmaşık olduğunu anlatacaklar.

1871
01:45:07,567 --> 01:45:09,554
Bir daha olmayacak, diyecekler.

1872
01:45:10,644 --> 01:45:13,334
Reformları engellemek için
milyarlar harcayacaklar.

1873
01:45:14,314 --> 01:45:15,736
Kolay olmayacak.

1874
01:45:17,693 --> 01:45:20,344
Ama bazı şeyler
uğrunda savaşmaya değer.