1
00:00:12,978 --> 00:00:16,903
2008 yılında çıkan global ekonomik
kriz on milyonlarca insanın...

2
00:00:18,358 --> 00:00:22,215
...tasarruflarını, işlerini
ve evlerini kaybetmesine neden oldu.

3
00:00:22,250 --> 00:00:23,636
Bu şöyle gerçekleşti.

4
00:00:43,175 --> 00:00:44,164
İZLANDA

5
00:00:50,182 --> 00:00:51,501
NÜFUS: 320.000

6
00:00:54,478 --> 00:00:57,231
GAYRISAFİ YURTİÇİ HASILA:
13 MİLYAR DOLAR

7
00:00:59,232 --> 00:01:01,655
BANKALARIN KAYBI:
100 MİLYAR DOLAR

8
00:01:08,617 --> 00:01:13,133
İzlanda istikrarlı bir demokrasisi olan
yüksek bir yaşam standardına sahip...

9
00:01:13,168 --> 00:01:14,087
...ve yakın zamana kadar...

10
00:01:14,122 --> 00:01:17,341
...çok az işsizlik oranı
ve borcu olan bir ülkeydi.

11
00:01:19,419 --> 00:01:22,638
Modern toplumların sahip olduğu
altyapıya sahiptik.

12
00:01:23,465 --> 00:01:25,979
Temiz enerji ve yiyecek üretimi vardı.

13
00:01:26,134 --> 00:01:29,854
Balıkçılık şirketleri kota sistemiyle
bunları idare ediyordu.

14
00:01:29,889 --> 00:01:31,871
İyi sağlık hizmetleri, eğitim
ve temiz hava vardı.

15
00:01:32,182 --> 00:01:34,730
iktisat Profesörü
İZLANDA üniversitesi

16
00:01:34,765 --> 00:01:35,025
Suç oranı yüksek değildi.

17
00:01:35,060 --> 00:01:37,619
Ailelerin yaşaması için
iyi bir yerdi.

18
00:01:37,654 --> 00:01:40,178
Sanki tarihin sonunda
yaşıyor gibiydik.

19
00:01:40,213 --> 00:01:41,358
Yazar ve Film Yapımcısı

20
00:01:42,108 --> 00:01:46,260
Ama 2000 yılında İzlanda hükümeti
önce çevre, sonra da ekonomi için...

21
00:01:47,072 --> 00:01:49,688
...çok kötü sonuçlara yol açacak olan...

22
00:01:49,908 --> 00:01:52,729
...bir deregülasyon politikasını
benimsedi.

23
00:01:54,079 --> 00:01:56,502
Alcoa gibi çok uluslu şirketlerin...

24
00:01:58,041 --> 00:02:00,550
...devasa alüminyum fabrikaları
kurmalarına...

25
00:02:00,585 --> 00:02:04,703
...ve jeotermal ve hidroelektrik
kaynaklarını sömürmesine izin verdi.

26
00:02:05,924 --> 00:02:08,779
Yüksek tepelerde
en harika renklere sahip...

27
00:02:08,969 --> 00:02:11,290
...en güzel bölgeler jeotermaldir.

28
00:02:14,266 --> 00:02:16,188
Her şeyin bir etkisi olur.

29
00:02:54,973 --> 00:02:56,326
Aynı zamanda...

30
00:02:56,391 --> 00:02:59,940
...hükümet İzlanda'nın
en büyük üç bankasını özelleştirdi.

31
00:03:00,228 --> 00:03:03,550
Sonuç gelmiş geçmiş en büyük
finansal deregülasyon...

32
00:03:03,585 --> 00:03:04,752
...deneylerinden biriydi.

33
00:03:06,318 --> 00:03:07,433
Eylül 2008

34
00:03:11,197 --> 00:03:13,950
Bıktık artık.
Bütün bunlar nasıl olabilir?

35
00:03:15,744 --> 00:03:18,861
Finans başa geçmişti
ve her şeyi tarumar etmişti.

36
00:03:21,416 --> 00:03:24,169
Beş yılda, İzlanda dışında
hiç faaliyet...

37
00:03:24,377 --> 00:03:27,028
...göstermemiş olan
bu üç küçük banka...

38
00:03:27,063 --> 00:03:29,257
...120 milyar dolar borç aldı...

39
00:03:30,091 --> 00:03:33,640
...bu miktar İzlanda ekonomisinin
on katı büyüklüğündeydi.

40
00:03:33,675 --> 00:03:35,931
Bankacılar kendilerini,
birbirlerini...

41
00:03:35,966 --> 00:03:38,187
...ve arkadaşlarını paraya boğdular.

42
00:03:38,222 --> 00:03:39,498
Dev bir balon oluştu.

43
00:03:39,684 --> 00:03:42,300
Hisse senedi fiyatları
dokuz kat arttı.

44
00:03:43,188 --> 00:03:45,179
Ev fiyatları iki kat arttı.

45
00:03:47,484 --> 00:03:51,739
Balon, Jön Asgeir Johannesson gibi
insanların ortaya çıkmasına yol açtı.

46
00:03:51,905 --> 00:03:56,330
Londra'da lüks perakende mağazaları
almak için milyarlarca dolar borç aldı.

47
00:03:56,868 --> 00:03:58,586
Ayrıca özel bir jet...

48
00:03:59,245 --> 00:04:01,171
...40 milyon dolarlık bir yat...

49
00:04:01,206 --> 00:04:03,822
...ve Manhattan'da bir daire satın aldı.

50
00:04:03,857 --> 00:04:05,425
Gazetelerde hep su manşetler vardı:

51
00:04:05,460 --> 00:04:08,281
Milyoner İngiltere'de
veya Finlandiya'da...

52
00:04:08,672 --> 00:04:12,824
...Fransa'da veya başka bir yerde
bir şirket satın aldığını yazıyordu.

53
00:04:14,010 --> 00:04:15,435
Oysa şöyle yazmalıydılar:

54
00:04:15,470 --> 00:04:18,325
"Bu milyoner
bu şirketi satın almak için...

55
00:04:19,391 --> 00:04:22,508
...yerel bankanızdan
bir milyar dolar borç aldı."

56
00:04:23,895 --> 00:04:26,441
Bankalar para piyasası
fonları kurdular...

57
00:04:26,476 --> 00:04:28,988
...ve mevduat sahiplerine
para çekmelerini...

58
00:04:29,401 --> 00:04:32,757
...ve para piyasası fonlarına
yatırmalarını önerdiler.

59
00:04:32,792 --> 00:04:34,141
Saadet zinciri kusursuz işliyordu.

60
00:04:34,406 --> 00:04:37,398
KPMG gibi Amerikan
derecelendirme firmaları...

61
00:04:37,701 --> 00:04:40,056
...İZLANDA bankalarını denetledi...

62
00:04:40,328 --> 00:04:42,253
...ve hiçbir ölümsüzlük bulma

63
00:04:42,288 --> 00:04:46,611
Amerikan derecelendirme kuruluşları
İZLANDA'da her şey harika diyorlardı.

64
00:04:46,646 --> 00:04:47,506
Şubat 2007'de...

65
00:04:48,628 --> 00:04:50,887
İZLANDA Parlamentosu
Özel Araştırma komitesi

66
00:04:50,922 --> 00:04:54,437
...derecelendirme kuruluşu
bankalara üç A derecesi verdi.

67
00:04:54,926 --> 00:04:58,748
İs, hükümet üyelerinin
bir halkla ilişkiler gösterisi olarak...

68
00:04:59,973 --> 00:05:03,192
...bankacılarla birlikte
dolaşmalarına kadar vardı.

69
00:05:05,061 --> 00:05:08,178
2008 yılının sonunda
İzlanda bankaları batınca...

70
00:05:08,815 --> 00:05:11,170
...işsizlik altı ayda üç kat arttı.

71
00:05:15,196 --> 00:05:18,211
İZLANDA'da bu olaydan etkilenmeyen
kimse yoktu.

72
00:05:24,289 --> 00:05:26,905
Birçok insan tasarruflarını kaybettiler.

73
00:05:26,940 --> 00:05:27,830
Evet, böyle oldu.

74
00:05:28,626 --> 00:05:32,050
İZLANDA halkını koruması gereken
hükümet denetçileri...

75
00:05:32,085 --> 00:05:33,618
Mali Denetim Başkanlığı

76
00:05:33,653 --> 00:05:35,152
...hiçbir şey yapmamıştı.

77
00:05:35,467 --> 00:05:38,482
Mali denetimden iki avukat
bir konu hakkında...

78
00:05:39,179 --> 00:05:41,431
...görüşmek için bankaya gidiyor.

79
00:05:41,466 --> 00:05:43,023
Bankaya gittiklerinde...

80
00:05:43,058 --> 00:05:46,050
...19 SUV'nin park etmiş olduğunu
görüyorlar.

81
00:05:48,521 --> 00:05:49,821
Bankaya giriyorlar...

82
00:05:49,856 --> 00:05:52,370
...karşılarında 19 avukat oturuyor...

83
00:05:54,235 --> 00:05:57,454
...hepsi de öne sürdüğünüz tezleri
çürütmeye hazır.

84
00:05:59,783 --> 00:06:02,798
Eğer dişli çıkarsanız
size iş teklif ediyorlar.

85
00:06:03,328 --> 00:06:05,842
İZLANDA'daki denetçilerin üçte biri...

86
00:06:06,498 --> 00:06:08,716
...bankalarda çalışmaya başladı.

87
00:06:10,168 --> 00:06:12,578
Ama aynı sorun bütün dünyada var,
değil mi?

88
00:06:12,613 --> 00:06:14,988
New York’ta da aynı sorun var,
değil mi?

89
00:06:46,287 --> 00:06:50,212
Wall Street'te çalışanların
gelirleri hakkında ne düşünüyorsunuz?

90
00:06:50,247 --> 00:06:50,364
Çok fazla.

91
00:06:50,917 --> 00:06:52,839
Federal Banka Eski Başkanı

92
00:06:53,044 --> 00:06:56,093
IMF'nin Birleşik Devletleri'ni
eleştirmesinin...

93
00:06:56,297 --> 00:06:58,515
...çok zor olduğunu söylüyorlar.

94
00:06:58,550 --> 00:06:59,766
Ben öyle düşünmüyorum.

95
00:06:59,801 --> 00:07:02,053
Uluslararası Para Fonu Direktörü

96
00:07:06,432 --> 00:07:09,424
ABD kanunlarını çiğnediğimiz için
çok üzgünüz.

97
00:07:13,940 --> 00:07:18,092
Wall Street çalışanlarının aşırı
miktarda kokain kullandıktan sonra...

98
00:07:18,127 --> 00:07:20,890
...kalkıp ise gitmeleri
onları şaşırtmıştı.

99
00:07:23,116 --> 00:07:25,937
kredi temerrüt swapının
ne olduğunu bilmem.

100
00:07:27,328 --> 00:07:28,943
Biraz demode kaldım.

101
00:07:29,122 --> 00:07:31,340
Milyarder, Yatırımcı, Hayırsever

102
00:07:34,335 --> 00:07:37,054
Harry Summers
üzgün olduğunu belirtti mi?

103
00:07:37,089 --> 00:07:38,888
Günah çıkarmaları dinlemem.

104
00:07:38,923 --> 00:07:41,346
Başkan,
Finansal Hizmetler Komitesi

105
00:07:41,381 --> 00:07:42,555
A.B.D. Temsilciler Meclisi

106
00:07:53,438 --> 00:07:55,429
Hükümet sadece çek yazıyor.

107
00:07:55,523 --> 00:07:57,946
Bu plan A, bu plan B,
bu da Plan C.

108
00:07:58,943 --> 00:08:02,959
Yönetici maaşlarının yasal olarak
denetlenmesini destekler misiniz?

109
00:08:03,489 --> 00:08:04,421
Hayır.

110
00:08:04,866 --> 00:08:07,016
Bush yönetimi
Hazine Müsteşarı

111
00:08:08,328 --> 00:08:11,547
Finans kuruluşlarındaki
maaşları onaylıyor musunuz?

112
00:08:12,290 --> 00:08:13,905
Hak ettilerse, evet.

113
00:08:13,958 --> 00:08:16,711
- Hak ettiklerini düşünüyor musunuz?
- Evet.

114
00:08:16,746 --> 00:08:18,717
Finansal Hizmetler Masası
Baş Lobicisi

115
00:08:19,464 --> 00:08:22,820
Bu insanların dünyayı mahvetmelerine
yardımcı oldunuz.

116
00:08:22,855 --> 00:08:24,094
Öyle de diyebilirsiniz.

117
00:08:32,977 --> 00:08:36,401
kamunun zararına karşılık
korkunç karlar sağlıyorlardı.

118
00:08:36,814 --> 00:08:39,567
Baş Danışman
Çin Banka Düzenleme komisyonu

119
00:08:45,281 --> 00:08:48,739
Hiçbir şeyden bir şey
yaratabileceğinizi düşünürseniz...

120
00:08:48,774 --> 00:08:50,650
...buna karşı koymanız zordur.

121
00:08:50,685 --> 00:08:51,674
Singapur Başbakanı

122
00:09:04,926 --> 00:09:07,941
İnsanların eski sisteme,
kriz öncesi sisteme...

123
00:09:08,221 --> 00:09:10,974
...dönmek istediklerinden
endişeleniyorum.

124
00:09:11,057 --> 00:09:12,672
Fransa Maliye Bakanı

125
00:09:14,519 --> 00:09:16,066
Londra
Borsa Grubu

126
00:09:21,693 --> 00:09:25,686
Bankacılardan bir sur isimsiz e-posta
alıyordum. Şöyle diyorlardı:

127
00:09:25,721 --> 00:09:27,957
"Çok kaygılıyım
ama adımı vermezsiniz. "

128
00:09:28,199 --> 00:09:30,190
The Financial Times
Editör

129
00:09:34,038 --> 00:09:35,983
Sizce neden daha sistematik...

130
00:09:36,018 --> 00:09:37,928
...bir araştırma yapılmıyor?

131
00:09:38,793 --> 00:09:40,931
çünkü o zaman suçluları bulursunuz.

132
00:09:40,966 --> 00:09:43,070
Profesör, NYU İşletme Fakültesi

133
00:09:44,090 --> 00:09:47,912
Sizce Columbia işletme Fakültesinde
bir çıkar çatışması var mı?

134
00:09:49,053 --> 00:09:50,168
Bence yok.

135
00:09:50,388 --> 00:09:54,381
Ekonomi Danışmanı, Bush Yönetimi
Dekan, Columbia işletme Fakültesi

136
00:09:58,187 --> 00:10:01,111
Eski New York Valisi
Eski New York Başsavcısı

137
00:10:01,146 --> 00:10:02,824
Denetçiler görevlerini yapmadılar.

138
00:10:02,859 --> 00:10:06,374
Her şeyi yapacak yetkileri vardı.
Ama yapmak istemediler.

139
00:10:23,504 --> 00:10:24,823
15 Eylül 2008

140
00:10:25,006 --> 00:10:27,307
En saygın ve büyük
yatırım bankalarından...

141
00:10:27,342 --> 00:10:31,199
...Lehman Brothers iflasını
ilan etmek mecburiyetinde bırakıldı.

142
00:10:31,234 --> 00:10:33,936
Merrill Lynch, bugün satılmaya
mecbur bırakıldı.

143
00:10:34,140 --> 00:10:37,394
Dramatik gelişmeler sonunda
dünya borsaları düştü...

144
00:10:46,694 --> 00:10:47,994
2008 Eylül'ünde...

145
00:10:48,029 --> 00:10:51,487
...Amerikan yatırım bankası
Lehman Brothers'in iflası...

146
00:10:51,522 --> 00:10:52,623
Lehman Brothers Merkezi

147
00:10:52,658 --> 00:10:56,173
...ve dünyanın en büyük sigorta şirketi
AIG'nin batısı...

148
00:10:56,412 --> 00:10:58,087
...global bir krize yol açtı.

149
00:10:58,122 --> 00:11:00,977
Bir gecede borsaları
büyük bir korku aldı...

150
00:11:01,012 --> 00:11:02,496
Hisse senetleri dibe vurdu.

151
00:11:02,531 --> 00:11:03,980
Tarihteki en büyük düşüş.

152
00:11:05,129 --> 00:11:07,177
Lehman'ın batısından sonra...

153
00:11:07,298 --> 00:11:09,812
...hisse fiyatları düşmeye devam etti.

154
00:11:10,635 --> 00:11:12,864
Bütün paramızı istiyoruz!
Uzlaşma yok!

155
00:11:12,899 --> 00:11:14,687
Sonuç, dünyaya trilyonlarca dolara...

156
00:11:14,722 --> 00:11:17,475
...30 milyon kişinin
işini kaybetmesine...

157
00:11:17,767 --> 00:11:20,109
...Birleşik Devletler'in borcunun...

158
00:11:20,144 --> 00:11:24,069
...iki katına çıkmasına yol açan
global bir ekonomik durgunluktu.

159
00:11:24,104 --> 00:11:24,822
Ekonomi Uzmanı

160
00:11:24,857 --> 00:11:28,907
Ekonomi Danışmanları konseyi '98-'00
Profesör, NYU işletme Fakültesi

161
00:11:28,577 --> 00:11:28,942
Hakkaniyetin, ev sahipliğinin...

162
00:11:28,945 --> 00:11:31,368
...gelirin, işlerin yok olmasıyla...

163
00:11:31,614 --> 00:11:35,869
...dünyada 50 milyon insan yeniden
yoksulluk sınırının altına düşebilir.

164
00:11:37,912 --> 00:11:40,426
Bu bedeli çok ama çok yüksek bir kriz.

165
00:11:42,625 --> 00:11:44,638
Bu kriz bir tesadüf değildi.

166
00:11:45,336 --> 00:11:48,191
Ona denetimden çıkmış
bir sanayi sebep oldu.

167
00:11:48,714 --> 00:11:50,056
1980'lerden bu yana...

168
00:11:50,091 --> 00:11:52,844
...Amerikan finans sektörünün
yükselişi...

169
00:11:53,344 --> 00:11:56,563
...giderek ciddileşen mali krizlere
neden oluyordu.

170
00:11:56,681 --> 00:11:59,502
Bu sanayi giderek daha fazla
kar ederken...

171
00:11:59,851 --> 00:12:02,968
...krizlerin her birinin
verdiği zarar büyüyordu.

172
00:12:05,690 --> 00:12:07,738
BÖLÜM 1: BURAYA NASIL GELDİK

173
00:12:11,863 --> 00:12:13,496
Büyük Buhran'dan sonra...

174
00:12:13,531 --> 00:12:16,785
...Birleşik Devletler tek bir
mali kriz yaşamadan...

175
00:12:16,820 --> 00:12:18,828
...40 yıl ekonomik olarak büyüdü.

176
00:12:19,036 --> 00:12:22,051
Finans sektörü
sıkı bir şekilde denetleniyordu.

177
00:12:22,081 --> 00:12:25,335
Normal bankaların çoğu,
mudilerin tasarruflarıyla...

178
00:12:25,370 --> 00:12:27,173
...spekülasyon yapmaları
yasaklanan...

179
00:12:27,208 --> 00:12:28,637
...yerel işletmelerdi.

180
00:12:29,297 --> 00:12:32,448
Hisse senedi ve tahvil satan
yatırımcı bankalar...

181
00:12:32,483 --> 00:12:34,473
...küçük, özel ortaklıklardı.

182
00:12:35,428 --> 00:12:38,249
Geleneksel yatırım bankacılığı
modelinde...

183
00:12:38,284 --> 00:12:40,205
...hissedarlar para koyarlar...

184
00:12:41,142 --> 00:12:43,817
Yatırım Bankacılığı Profesörü,
Harvard İşletme Fakültesi

185
00:12:43,852 --> 00:12:46,492
...ve koydukları parayı
sıkı bir şekilde takip ederlerdi.

186
00:12:46,527 --> 00:12:46,779
İyi yaşamak isterlerdi...

187
00:12:46,814 --> 00:12:49,806
...ama her şeylerini
riske atmak istemezlerdi.

188
00:12:49,901 --> 00:12:52,222
Paul Volcker, Hazine'de çalıştı...

189
00:12:52,570 --> 00:12:56,085
...ve 1979-1987 arasında
Merkez Bankası'nın başkanıydı.

190
00:12:57,658 --> 00:12:59,417
Devlet memuru olmadan önce...

191
00:12:59,452 --> 00:13:02,706
...Chase Manhattan Bankası'nda
finans ekonomistiydi.

192
00:13:02,830 --> 00:13:05,253
Başkan
Merkez Bankası (1979-1987)

193
00:13:05,917 --> 00:13:08,780
1969'da Chase'den ayrılıp
Hazine'ye geçtiğimde...

194
00:13:08,815 --> 00:13:11,643
...gelirim yaklaşık
yılda 45.000 dolar kadardı.

195
00:13:11,672 --> 00:13:13,526
Yılda kırk beş bin dolar.

196
00:13:13,758 --> 00:13:15,874
1972'de Morgan Stanley'nin...

197
00:13:17,094 --> 00:13:19,642
...toplamda yaklaşık 10 personeli...

198
00:13:21,933 --> 00:13:25,391
...bir ofisi ve 12 milyon dolarlık
bir sermayesi vardı.

199
00:13:26,479 --> 00:13:29,403
Su anda Morgan Stanley'nin
50.000 çalışanı...

200
00:13:31,108 --> 00:13:33,531
...milyarlarca dolarlık sermayesi...

201
00:13:35,279 --> 00:13:37,895
...ve dünyanın her yerinde ofisleri var.

202
00:13:38,032 --> 00:13:40,387
1980'lerde finans sektörü patladı.

203
00:13:41,118 --> 00:13:42,835
Yatırım bankaları halka açıldı...

204
00:13:42,870 --> 00:13:46,226
...bu sayede yatırımcılardan
büyük paralar topladılar.

205
00:13:46,261 --> 00:13:46,711
Şirketler 'Oldu'

206
00:13:47,083 --> 00:13:49,467
Wall Street'tekiler
zenginleşmeye başladı.

207
00:13:49,502 --> 00:13:52,619
ÇALIŞAN BAŞINA ÖDEME
BANKACILIK - DİĞER SEKTÖRLER

208
00:13:52,654 --> 00:13:53,570
1970'lerde Merrill Lynch'te...

209
00:13:53,589 --> 00:13:56,137
Yazar
The Two Trillion Dollar Meltdown

210
00:13:56,717 --> 00:13:59,145
...hisse senedi satan
bir arkadaşım vardı.

211
00:13:59,180 --> 00:14:01,574
Geceleri tren kondüktörü
olarak çalışırdı...

212
00:14:02,640 --> 00:14:05,859
...çünkü üç çocuğu vardı
ve hisse senedi satarak...

213
00:14:06,269 --> 00:14:07,777
...onları geçindiremiyordu.

214
00:14:07,812 --> 00:14:10,167
1986'da ise milyonlar kazanıyor...

215
00:14:11,649 --> 00:14:14,106
...ve bunu kendi zekâsına bağlıyordu.

216
00:14:15,111 --> 00:14:17,727
Milletimizin önündeki
en büyük sorun...

217
00:14:17,863 --> 00:14:20,373
...ekonomik refahımıza
yeniden kavuşmaktır.

218
00:14:20,408 --> 00:14:23,730
1981 'de, Başkan Ronald Reagan
Hazine bakanlığına...

219
00:14:25,079 --> 00:14:29,072
...yatırım bankası Merrill Lynch'in
CEO'su Donald Regan'i getirdi.

220
00:14:29,107 --> 00:14:31,741
Wall Street ile başkan
tam bir anlaşma içinde.

221
00:14:31,776 --> 00:14:32,677
Hazine Bakanı (1981-1985)

222
00:14:32,712 --> 00:14:34,804
Wall Street'teki önderlerle görüştüm.

223
00:14:34,839 --> 00:14:37,763
"Başkanın yüzde yüz
arkasındayız" diyorlar.

224
00:14:37,798 --> 00:14:39,271
Reagan hükümeti...

225
00:14:39,385 --> 00:14:42,691
...ekonomistler ve mali lobiciler
tarafından desteklendi...

226
00:14:42,726 --> 00:14:45,998
...ve 30 yıllık bir finansal deregülasyon
programı başlattı.

227
00:14:47,602 --> 00:14:49,650
1982'de,
Reagan hükümeti...

228
00:14:50,354 --> 00:14:52,989
...tasarruf ve kredi şirketlerinden
denetimi kaldırıp...

229
00:14:53,024 --> 00:14:57,643
...tasarruf sahiplerinin paralarıyla riskli
yatırımlar yapabilmelerini sağladı.

230
00:14:57,678 --> 00:14:58,327
Seksenlerin sonunda...

231
00:14:58,362 --> 00:15:01,377
...yüzlerce tasarruf
ve kredi şirketi batmıştı.

232
00:15:01,616 --> 00:15:05,165
Bu kriz vergi mükelleflerine
124 milyar dolara patladı...

233
00:15:05,870 --> 00:15:09,049
...ve birçok kişiyi ömür boyu yaptığı
tasarruftan etti.

234
00:15:09,084 --> 00:15:12,229
Bu tarihimizdeki en büyük
banka soygunculuğu olabilir.

235
00:15:12,230 --> 00:15:16,325
Binlerce tasarruf ve kredi yöneticisi
şirketlerini hortumladığı için cezaevine girdi.

236
00:15:16,631 --> 00:15:19,384
En uç örneklerden biri
Charles Keating'di.

237
00:15:19,419 --> 00:15:20,850
Bay Keating, bir diyeceğiniz var mı?

238
00:15:20,885 --> 00:15:24,343
1985'te federal denetçiler
onu incelemeye başlayınca...

239
00:15:25,348 --> 00:15:28,897
...Keating, Alan Greenspan adında
bir ekonomisti ise aldı.

240
00:15:29,143 --> 00:15:30,943
Greenspan denetçilere
yazdığı mektupta...

241
00:15:30,978 --> 00:15:34,493
...Keating'in sağlam iş planlarını
ve uzmanlığını övdü...

242
00:15:34,732 --> 00:15:39,283
...ve hissedarların parasıyla yatırım
yapmasının bir riski olmadığını söyledi.

243
00:15:39,318 --> 00:15:40,661
"beklenen bir risk yoktur"

244
00:15:40,696 --> 00:15:44,245
Söylenene göre, Keating
Greenspan'e 40.000 dolar ödemişti.

245
00:15:46,410 --> 00:15:48,833
Kısa süre sonra Keating hapse girdi.

246
00:15:49,455 --> 00:15:51,446
Alan Greenspan'e gelince...

247
00:15:51,582 --> 00:15:54,437
...Reagan onu
Amerikan Merkez Bankası'nın...

248
00:15:55,169 --> 00:15:57,006
...başkanlığına getirdi.

249
00:15:57,041 --> 00:15:58,554
Greenspan'i aynı göreve...

250
00:15:58,589 --> 00:16:02,309
...sonraki başkanlar olan Clinton
ve George W. Bush da atadı.

251
00:16:03,135 --> 00:16:04,853
Clinton hükümetinde...

252
00:16:05,221 --> 00:16:07,605
...finansal deregülasyon
Greenspan ile...

253
00:16:07,640 --> 00:16:11,565
...iki Hazine bakanı eliyle sürdürüldü.
Bunlar yatırım bankası...

254
00:16:11,600 --> 00:16:13,612
...Goldman Sachs'in
eski CEO'su Robert Rubin ile...

255
00:16:13,938 --> 00:16:16,930
...Harvard ekonomi profesörü
Harry Summers'dı.

256
00:16:17,608 --> 00:16:21,066
Wall Street'in gücü, lobileri,
çok parası olduğu için...

257
00:16:21,101 --> 00:16:22,936
...finans sektörü adım adım...

258
00:16:22,947 --> 00:16:25,097
...siyasal sistemi ele geçirdi.

259
00:16:26,617 --> 00:16:29,336
Hem Demokratları
hem de Cumhuriyetçileri.

260
00:16:30,454 --> 00:16:33,503
1990'ların sonunda,
finans sektörü birleşmiş...

261
00:16:34,166 --> 00:16:38,023
...birkaç dev şirkete dönüşmüştü.
Her biri o kadar büyüktü ki...

262
00:16:38,058 --> 00:16:40,761
...çökmeleri bütün sistemi
tehdit edebilirdi.

263
00:16:41,048 --> 00:16:44,063
Clinton hükümeti ise
daha büyümelerini sağladı.

264
00:16:45,219 --> 00:16:48,211
1998'de,
Citicorp ile Travelers birleşerek...

265
00:16:48,764 --> 00:16:50,272
...dünyadaki en büyük...

266
00:16:50,307 --> 00:16:53,925
...finans hizmetleri şirketi olan
Citigroup'u oluşturdular.

267
00:16:53,960 --> 00:16:56,492
Bu birleşme Glass-Steagall
Yasasının ihlaliydi.

268
00:16:56,527 --> 00:16:58,531
Bu, Büyük Buhran'dan
sonra çıkarılmış...

269
00:16:58,566 --> 00:17:01,033
...ve bankaların
mudilerin tasarruflarıyla...

270
00:17:01,068 --> 00:17:04,526
...riskli yatırımlar yapmalarını
engelleyen bir yasaydı.

271
00:17:04,561 --> 00:17:06,670
Travelers'i satın almaları yasa dışıydı.

272
00:17:06,705 --> 00:17:08,780
Eski Yönetici,
Greenlining Institute

273
00:17:08,815 --> 00:17:09,375
Greenspan sesini çıkarmadı.

274
00:17:09,410 --> 00:17:12,868
Merkez Bankası onlara
bir yıllık dokunulmazlık tanıdı...

275
00:17:12,903 --> 00:17:14,544
...sonra da yasa çıkarttılar.

276
00:17:14,623 --> 00:17:17,740
1999'da, Summers
ile Rubin'in teklifi üzerine...

277
00:17:18,502 --> 00:17:21,262
...Kongre Gramm-Leach-Bliley
Yasasını çıkarttı.

278
00:17:21,297 --> 00:17:24,551
Bazıları bu yasaya
Citigroup'u Kurtarma Yasası dedi.

279
00:17:24,586 --> 00:17:27,261
Bu yasa Glass-Steagall'i
hükümsüz kıldı...

280
00:17:27,296 --> 00:17:29,316
...ve başka birleşmelerin yolunu açtı.

281
00:17:31,265 --> 00:17:35,383
Rubin, Citigroup başkan yardımcısı
oldu ve 126 milyon dolar kazandı.

282
00:17:35,853 --> 00:17:38,674
Bu film için
röportaj vermeyi kabul etmedi.

283
00:17:38,709 --> 00:17:39,697
Niye büyük bankalarınız olur?

284
00:17:39,732 --> 00:17:42,724
çünkü bankalar tekel gücünü,
lobiciliği sever.

285
00:17:42,759 --> 00:17:44,054
Baş Ekonomist, Citigroup

286
00:17:44,236 --> 00:17:46,989
çünkü bankalar bilir ki,
çok büyürlerse...

287
00:17:48,616 --> 00:17:49,999
...onlara teminat verilir.

288
00:17:50,034 --> 00:17:52,491
Pazarlar doğal olarak istikrarsızdır.

289
00:17:52,526 --> 00:17:53,502
Başkan,
Soros Fon Yönetimi

290
00:17:53,537 --> 00:17:55,670
Veya istikrarsızlık potansiyeli taşır.

291
00:17:55,705 --> 00:17:57,803
Petrol tankeri benzetmesi yapabiliriz.

292
00:17:59,293 --> 00:18:00,885
Tankerler çok büyüktür...

293
00:18:00,920 --> 00:18:03,343
...o yüzden petrolün hareket edip...

294
00:18:04,089 --> 00:18:06,546
...gemiyi batırmasını önlemek için...

295
00:18:07,468 --> 00:18:09,435
...bölmeler yapılması gerekir.

296
00:18:09,470 --> 00:18:12,018
Geminin tasarımında
bu düşünülmelidir.

297
00:18:12,973 --> 00:18:14,827
Büyük buhran'dan sonra...

298
00:18:16,101 --> 00:18:19,355
...konulan kurallarla
çok sağlam bölmeler getirildi.

299
00:18:22,441 --> 00:18:25,057
Deregülasyon
bu bölmeleri sona erdirdi.

300
00:18:29,073 --> 00:18:32,065
Bir sonraki kriz 90'ların sonunda
gerçekleşti.

301
00:18:32,409 --> 00:18:36,527
Yatırım bankaları Internet hisselerinde
büyük bir balon yarattılar...

302
00:18:36,562 --> 00:18:38,071
...ve bunu takiben 2001 'de...

303
00:18:38,833 --> 00:18:43,293
...beş trilyon dolarlık bir yatırım kaybına
yol açan bir kriz meydana geldi.

304
00:18:43,328 --> 00:18:45,309
Büyük Buhran sırasında yatırım
bankacılığını...

305
00:18:45,673 --> 00:18:49,928
...düzenlemek için oluşturulan Menkul
Kıymetler ve Borsalar Komisyonu...

306
00:18:49,963 --> 00:18:51,019
...hiçbir şey yapmadı.

307
00:18:51,136 --> 00:18:52,561
New York Başsavcısı

308
00:18:52,596 --> 00:18:54,897
Etkin federal önlemlerin olmaması...

309
00:18:54,932 --> 00:18:58,186
...ve öz denetlemenin başarısız
kalması nedeniyle...

310
00:18:58,221 --> 00:18:59,964
...başkalarının müdahale etmesi...

311
00:19:00,354 --> 00:19:02,404
...ve gerekli önlemleri
alması gerekmiştir.

312
00:19:02,439 --> 00:19:06,796
Eliot Spitzer'in incelemesi yatırım
bankalarının başarısız olacaklarını...

313
00:19:05,442 --> 00:19:07,490
INFOSPACE HİSSE SENEDİ FİYATI

314
00:19:06,735 --> 00:19:10,887
...bildikleri internet şirketlerini teşvik
ettiklerini ortaya çıkardı.

315
00:19:10,922 --> 00:19:12,617
Analistler getirdikleri iş bazında
para alıyorlardı.

316
00:19:13,117 --> 00:19:16,371
Özel konuşmalarında çok farklı
şeyler söylüyorlardı.

317
00:19:17,621 --> 00:19:20,078
En yüksek derece verilen Infospace...

318
00:19:20,249 --> 00:19:23,663
...bir analist tarafından
"beş para etmez" olarak adlandırıldı.

319
00:19:23,698 --> 00:19:27,078
Aynı şekilde derecelendirilen Excite
için de "işe yaramaz" denildi.

320
00:19:27,172 --> 00:19:29,720
Birçok yatırım bankasının
savunması...

321
00:19:30,759 --> 00:19:32,768
Vali, New York Eyaleti (2007-2008)

322
00:19:32,803 --> 00:19:35,419
Başsavcı,
New York Eyaleti (1999-2007)

323
00:19:35,454 --> 00:19:36,564
...'yanlışsınız" olmadı.

324
00:19:36,599 --> 00:19:39,648
"Herkes yapıyor,
herkes bunun olduğunu biliyor.

325
00:19:40,227 --> 00:19:42,878
kimse bu analistlere
güvenmemeli" oldu.

326
00:19:42,913 --> 00:19:44,269
Aralık 2002'de...

327
00:19:45,024 --> 00:19:49,040
...on yatırım bankası, 1.4 milyar dolar
ödeyerek davayı kapattı...

328
00:19:49,737 --> 00:19:53,075
...ve uygulamalarını değiştirecekleri
sözünü verdiler.

329
00:19:53,110 --> 00:19:56,414
Scott Talbott, Washington'ın
en güçlü gruplarından olan...

330
00:19:56,911 --> 00:20:01,132
...ve dünyanın neredeyse bütün büyük
finans şirketlerini temsil eden...

331
00:20:01,167 --> 00:20:02,545
...Finansal Hizmetler
Masasının baş lobicisidir.

332
00:20:03,500 --> 00:20:07,118
üye şirketlerden bazılarının
suç oluşturan büyük ölçekli...

333
00:20:07,588 --> 00:20:10,807
...faaliyetlere karışması
sizi rahatsız etmiyor mu?

334
00:20:10,842 --> 00:20:12,975
- Ben... Biraz daha açık konuşun.
- Peki.

335
00:20:13,010 --> 00:20:16,662
Öncelikle suç oluşturulan faaliyetler
kabul edilemez, nokta.

336
00:20:22,937 --> 00:20:25,321
Wall Street Şirketleri
Bir Milyar Dolar Cezaya Hazır

337
00:20:25,356 --> 00:20:29,349
Deregülasyon başladıktan sonra
dünyanın büyük finans şirketleri...

338
00:20:29,384 --> 00:20:31,908
...para aklarken,
müşterilerini dolandırırken...

339
00:20:32,237 --> 00:20:35,991
...muhasebe defterlerin tahrif
ederken defalarca yakalandılar.

340
00:20:36,367 --> 00:20:38,878
JP MORGAN
Hükümet yetkililerine Rüşvet Verdi

341
00:20:38,913 --> 00:20:41,390
J.P. Morgan
Alabama Rüşvet Davasında Anlaştı

342
00:20:41,425 --> 00:20:41,872
RIGGS BANKASI

343
00:20:42,206 --> 00:20:45,255
Şili Diktatörü Augusto Pinochet
için Para Akladı

344
00:20:45,876 --> 00:20:47,760
CREDIT SUISSE
İran için Para Akladı

345
00:20:47,795 --> 00:20:50,616
Credit Suisse İran’ın
nükleer programına...

346
00:20:50,881 --> 00:20:54,396
...ve balistik füzeler yapan
Havacılık Sanayi Kurumuna...

347
00:20:54,431 --> 00:20:54,972
...para aktardı.

348
00:20:55,469 --> 00:20:59,087
Paranın İran’a gittiğini gösteren
bütün bilgiler çıkarıldı.

349
00:20:59,890 --> 00:21:02,438
Bankaya 536 milyon dolar
ceza verildi.

350
00:21:03,102 --> 00:21:07,027
Citibank Meksika'dan 100 milyon
dolar uyuşturucu parası çıkardı.

351
00:21:07,231 --> 00:21:09,153
Ona şunları söylediniz mi:

352
00:21:09,942 --> 00:21:12,695
"Hesapla ilgili bütün
belgeleri yok et"?

353
00:21:13,001 --> 00:21:14,500
Henüz her şeyin başıydı ve...

354
00:21:14,501 --> 00:21:16,400
...bunu şaka olarak söylemiştim.

355
00:21:14,655 --> 00:21:16,577
Citibank Başkan Yardımcısı

356
00:21:16,612 --> 00:21:17,926
Ciddi değildim.

357
00:21:18,742 --> 00:21:20,996
Mevduat Dolandırıcılığı
125 milyon dolar ceza

358
00:21:21,031 --> 00:21:23,251
Mevduat Dolandırıcılığı
400 milyon dolar ceza

359
00:21:21,870 --> 00:21:23,792
1998 ile 2003 arasında...

360
00:21:23,288 --> 00:21:26,940
...Fannie Mae kazancını
on milyar dolar daha fazla gösterdi.

361
00:21:26,975 --> 00:21:29,051
Bu muhasebe standartları karmaşıktır...

362
00:21:29,086 --> 00:21:32,601
...ve uzmanlar bunların üzerinde
çoğunlukla anlaşamazlar.

363
00:21:33,090 --> 00:21:36,810
Başkan Clinton'ın bütçe danışmanı
olan CEO Franklin Raines...

364
00:21:37,428 --> 00:21:40,443
...52 milyon dolardan daha fazla
ikramiye aldı.

365
00:21:45,185 --> 00:21:49,110
UBS varlıklı Amerikalıların vergi
kaçırmalarına yardım ederken...

366
00:21:49,145 --> 00:21:51,943
...yakalanınca hükümetle işbirliği
yapmayı reddetti.

367
00:21:51,978 --> 00:21:53,049
İsim verecek misiniz?

368
00:21:54,236 --> 00:21:56,989
- Bir anlaşma olacaksa.
- Anlaşma olmayacak.

369
00:21:57,489 --> 00:22:00,207
Bir dolandırıcılığa karıştığınızı
kabul ettiniz.

370
00:22:00,242 --> 00:22:04,235
A.I.G.'nin Anlaşma İçin 1.6 Milyar Dolar
Teklif Etmesi Bekleniyor

371
00:22:04,621 --> 00:22:07,347
Bankalar Enron'un Sahtekarlığına
Nasıl Yardımcı Oldu

372
00:22:07,382 --> 00:22:10,074
Enron'un dolandırıcılığı gizlemesine
yardım etti:

373
00:22:10,109 --> 00:22:11,176
385 milyon dolar cezaya çarptırıldı

374
00:22:11,211 --> 00:22:13,762
Şirketler inanılmaz cezalara
çarptırılırken...

375
00:22:13,797 --> 00:22:17,949
...yatırım firmaları yanlış yaptıklarını
kabullenmek zorunda değiller.

376
00:22:17,984 --> 00:22:21,453
Bu kadar çok ürünle ve müşteriyle
uğraşırsanız hatalar olur.

377
00:22:22,181 --> 00:22:26,003
Finansal hizmetler sektörünün
belirgin bir suç düzeyi olduğu...

378
00:22:27,186 --> 00:22:28,437
...görülüyor.

379
00:22:29,313 --> 00:22:31,133
En son ne zaman Cisco...

380
00:22:33,192 --> 00:22:36,241
...veya Intel veya Google veya Apple
veya IBM...

381
00:22:37,488 --> 00:22:41,310
Yüksek teknoloji ile finansal hizmetler
konusuna katılıyorum...

382
00:22:41,345 --> 00:22:43,789
- Öyleyse neden?
- Yüksek teknoloji yaratıcı sanayidir...

383
00:22:43,952 --> 00:22:45,499
...değer üretimi...

384
00:22:45,996 --> 00:22:49,011
...ve kar yeni bir şey yaratmaktan
kaynaklanır.

385
00:22:50,000 --> 00:22:51,922
1990'lardan başlayarak...

386
00:22:52,086 --> 00:22:54,928
...deregülasyon ve teknolojideki
gelişmeler...

387
00:22:54,963 --> 00:22:59,081
...türev adı verilen karmaşık bir
finansal ürün patlamasına yol açtı.

388
00:22:59,301 --> 00:23:03,522
İktisatçılar ve bankacılar pazarı
daha güvenli yaptıklarını söylediler.

389
00:23:03,557 --> 00:23:05,140
Ama aslında istikrarsız yaptılar.

390
00:23:06,517 --> 00:23:09,236
Soğuk Savaş’ın
sona ermesinden bu yana...

391
00:23:09,271 --> 00:23:11,374
...birçok fizikçi ve matematikçi...

392
00:23:12,189 --> 00:23:15,010
...yeteneklerini
Soğuk Savaş teknolojisi...

393
00:23:15,045 --> 00:23:16,140
...alanında değil...

394
00:23:17,402 --> 00:23:20,326
...finans pazarlarında
uygulamaya başladılar.

395
00:23:20,361 --> 00:23:21,705
Ve yatırım bankacılarıyla birlikte...

396
00:23:21,740 --> 00:23:24,083
- Farklı silahlar yarattılar.
- kesinlikle.

397
00:23:24,118 --> 00:23:27,372
Warren Buffett'in dediği gibi,
kitle imha silahları.

398
00:23:27,538 --> 00:23:30,257
Denetçiler, politikacılar,
iş adamları...

399
00:23:30,916 --> 00:23:33,487
Profesör ve Direktör,
MIT Finansal Mühendislik Laboratuarı

400
00:23:33,522 --> 00:23:36,058
...yeniliklerin finansal sistemin
istikrarı üzerindeki...

401
00:23:36,093 --> 00:23:37,362
...tehdidini ciddiye almadılar.

402
00:23:38,132 --> 00:23:40,123
Türev ürünler kullanarak...

403
00:23:39,983 --> 00:23:42,385
...bankacılar neredeyse her şey üzerine
kumar oynayabilirler.

404
00:23:42,553 --> 00:23:45,354
Petrol fiyatlarının
yükselmesi ve düşmesi...

405
00:23:45,389 --> 00:23:49,507
...bir şirketin iflası, hatta hava
üzerinde bahis oynayabiliyorlardı.

406
00:23:49,542 --> 00:23:50,859
1990'ların sonuna gelindiğinde...

407
00:23:50,894 --> 00:23:55,217
...türev ürünler 50 trilyon dolarlık
denetilmeyen bir pazar oluşturmuştu.

408
00:23:56,233 --> 00:23:59,282
Bir kişi 1998 yılında
onları denetlemek istedi.

409
00:24:00,946 --> 00:24:05,167
Brooksley Born, Stanford Hukuk
Fakültesinden birincilikle mezun oldu...

410
00:24:05,202 --> 00:24:08,502
...önemli bir hukuk dergisinin
editörlüğünü yapan ilk kadındı.

411
00:24:08,537 --> 00:24:12,587
Born, Arnold & Porter'da türev ürünler
alanında çalıştıktan sonra...

412
00:24:12,622 --> 00:24:13,652
...Clinton tarafından...

413
00:24:13,876 --> 00:24:16,424
...türev ürünler pazarını denetleyen...

414
00:24:16,920 --> 00:24:20,435
...Vadeli Emtia Ticaret Komisyonu
Başkanlığına getirildi.

415
00:24:20,470 --> 00:24:22,494
Brooksley Born
kendisiyle çalışmamı istedi.

416
00:24:23,427 --> 00:24:27,229
Eski Başkan Yardımcısı (1997-2000)
Vadeli Emtia Ticaret komisyonu

417
00:24:27,264 --> 00:24:31,444
Ciddi ve istikrarsızlığa yol açabilecek
bir pazar olduğuna karar verdik.

418
00:24:31,479 --> 00:24:35,625
1998 Mayıs'ında, CFTC türev ürünleri
düzenlemek için bir öneride bulundu.

419
00:24:36,857 --> 00:24:40,008
Clinton'ın Hazine Bakanlığı
derhal tepki gösterdi.

420
00:24:40,235 --> 00:24:42,556
Brooksley'nin odasına gitmiştim...

421
00:24:44,948 --> 00:24:47,303
...ve telefonu kapatmak üzereydi...

422
00:24:49,161 --> 00:24:51,174
...yüzü bembeyaz kesilmişti.

423
00:24:53,081 --> 00:24:56,232
Bana baktı,
"Telefondaki Harry Summers'dı" dedi.

424
00:24:56,627 --> 00:24:58,481
Odasında 13 bankacı var.

425
00:25:00,214 --> 00:25:02,535
Onunla emir verir gibi konuşmuş...

426
00:25:04,134 --> 00:25:06,386
...bu ise karışmamasını söylemiş.

427
00:25:07,846 --> 00:25:11,464
Bankalar bu faaliyetlerden gelen
karlara bel bağlamışlardı.

428
00:25:11,499 --> 00:25:14,103
Türev ürünler Danışmanı
Yazar, Traders, Guns & Money

429
00:25:14,144 --> 00:25:18,262
Bu da pazarın denetlenmesini
engellemeye çalışan bir savaşa yol açtı.

430
00:25:18,297 --> 00:25:20,574
Summers'in telefonundan
kısa bir süre sonra...

431
00:25:20,609 --> 00:25:23,828
...Greenspan, Rubin
ve SEC başkanı Arthur Levitt...

432
00:25:24,988 --> 00:25:27,539
...ortak bir bildiri yayınlayarak
Born'u eleştirdiler...

433
00:25:27,574 --> 00:25:32,090
...ve türev ürünlerin denetlenmemesi
için yasa çıkarılmasını tavsiye ettiler.

434
00:25:32,125 --> 00:25:33,170
CFTC'nin bu alandaki yetkisini
şiddetle sorguluyoruz

435
00:25:33,205 --> 00:25:36,244
Profesyonellerin özel pazarlıklarla
gerçekleştirdikleri...

436
00:25:36,279 --> 00:25:39,284
...türev ürünlerin alım satımının
denetlenmesi gereksizdir.

437
00:25:39,503 --> 00:25:40,677
24 Temmuz 1998

438
00:25:40,712 --> 00:25:44,432
Maalesef Born'un önerisi reddedildi.
Önce Clinton yönetimi...

439
00:25:45,509 --> 00:25:47,309
...sonra da kongre tarafından.

440
00:25:47,344 --> 00:25:51,599
2000 yılında, Senatör Phil Gramm
türev ürünleri denetimden muaf tutan...

441
00:25:51,634 --> 00:25:54,507
...tasarının yasalaşmasında
önemli rol oynadı.

442
00:25:54,768 --> 00:25:57,949
Bunlar düzenleme yükünü azaltan
birleştirici pazarlardır.

443
00:25:57,984 --> 00:26:01,131
SENATÖR PHIL GRAMM (R-TX)
Başkan, Senato Bankacılık Komitesi

444
00:25:59,147 --> 00:26:01,661
Bunu yapmamız gerektiğine
inanıyorum.

445
00:26:00,857 --> 00:26:04,509
Phil Gramm, Senato'dan sonra
UBS'nin başkan yardımcısı oldu.

446
00:26:04,569 --> 00:26:08,118
1993'ten beri karısı Wendy
Enron'un yönetim kurulundaydı.

447
00:26:08,153 --> 00:26:09,183
Umuyoruz ki...

448
00:26:10,242 --> 00:26:12,238
Hazine Bakanı (1999-2001 )

449
00:26:12,273 --> 00:26:14,235
...bu yıl uygun bir biçimde...

450
00:26:14,621 --> 00:26:17,169
...tezgah üstü piyasa türevleri için...

451
00:26:17,874 --> 00:26:21,298
...yasal kesinlik sağlayacak
yasaları çıkartabileceğiz.

452
00:26:24,881 --> 00:26:27,849
Harry Summers daha sonra
türevlere bel bağlayan...

453
00:26:27,884 --> 00:26:31,502
...riskli bir fon danışmanlığından
20 milyon dolar kazandı.

454
00:26:31,537 --> 00:26:33,324
Bakan Summers'in bütün sözlerine...

455
00:26:33,359 --> 00:26:34,885
Başkan, Merkez Bankası
Yönetim Kurulu

456
00:26:34,920 --> 00:26:36,412
...katıldığımı ifade etmek isterim.

457
00:26:36,518 --> 00:26:38,634
Aralık 2000'de,
Kongre'den...

458
00:26:39,521 --> 00:26:42,342
...Vadeli Emtia Modernizasyon
Yasası geçti.

459
00:26:42,482 --> 00:26:45,940
Finans sektörü lobicileriyle
birlikte yazılan bu yasa...

460
00:26:45,975 --> 00:26:48,117
...türevlerin denetlenmesini yasakladı.

461
00:26:48,196 --> 00:26:49,447
KANUN TEKLİFİ

462
00:26:49,573 --> 00:26:51,689
Asıl olay ondan sonra başladı.

463
00:26:51,950 --> 00:26:55,602
Hukuk ve Maliye Profesörü
California üniversitesi, San Diego

464
00:26:55,637 --> 00:26:57,382
Türev kullanımı ve mali yenilikler...

465
00:26:57,417 --> 00:26:59,047
...2000'den sonra
büyük patlama yaptı.

466
00:26:59,082 --> 00:27:02,097
- Tanrı yardımcım olsun.
- Tanrı yardımcım olsun.

467
00:27:00,876 --> 00:27:02,093
20 Ocak 2001

468
00:27:02,127 --> 00:27:04,982
2001 'de George W. Bush
göreve geldiğinde...

469
00:27:05,630 --> 00:27:09,452
...Birleşik Devletler'deki
finans sektörü hiç olmadığı kadar...

470
00:27:09,487 --> 00:27:11,163
...kârlı, yoğunlaşmış ve güçlüydü.

471
00:27:12,888 --> 00:27:15,812
Bu sektöre egemen olan
beş yatırım bankası...

472
00:27:16,850 --> 00:27:18,704
...iki finans holdingi...

473
00:27:19,269 --> 00:27:21,920
...uç menkul kıymetler sigorta şirketi...

474
00:27:22,105 --> 00:27:24,721
...ve üç derecelendirme
kuruluşu vardı.

475
00:27:25,150 --> 00:27:28,885
Bunlar menkul kıymetleştirme
besin zinciriyle birbirine bağlıydı.

476
00:27:28,920 --> 00:27:32,620
Bu, mortgage ve diğer krediler yoluyla
dünyadaki yatırımcıları...

477
00:27:32,655 --> 00:27:35,255
...trilyonlarca dolarla ilişkilendiren
yeni bir sistemdi.

478
00:27:36,411 --> 00:27:39,490
Otuz yıl önce, bir ev kredisi
almaya gittiğinizde...

479
00:27:39,525 --> 00:27:42,569
...size para veren kişi
borcunuzu ödemenizi beklerdi.

480
00:27:43,126 --> 00:27:46,178
Borcunuzu ödemenizi
isteyen birinden borç alırdınız.

481
00:27:46,213 --> 00:27:50,536
Sonradan menkul kıymetleştirmeyi
bulduk. Buna göre artık borç verenler...

482
00:27:50,571 --> 00:27:52,970
...paraları geri ödenmese de
risk almıyor.

483
00:27:53,136 --> 00:27:56,651
Eski sistemde, ev alan biri
her ay mortgage ödediğinde...

484
00:27:57,182 --> 00:27:59,775
...para borçlu oldukları
bankaya giderdi.

485
00:27:59,810 --> 00:28:03,667
Mortgage ödemeleri çok uzun
sürdüğünden, krediler zor verilirdi.

486
00:28:03,730 --> 00:28:05,614
MORTGAGE ÖDEMELERİ
EV ALANLAR - KREDİ VERENLER

487
00:28:05,649 --> 00:28:09,642
Yeni sistemde alacaklılar
mortgage'leri yatırım bankalarına sattı.

488
00:28:09,677 --> 00:28:10,452
YATIRIM BANKALARI - YATIRIMCILAR

489
00:28:10,487 --> 00:28:14,480
Bu bankalar binlerce mortgage ile
araba ve eğitim kredileri ile...

490
00:28:14,515 --> 00:28:17,017
...kredi kartı borçları dahil
diğer kredileri birleştirip...

491
00:28:17,619 --> 00:28:21,771
...teminatlı borç yükümlülükleri
veya CDO denilen karmaşık türevler...

492
00:28:21,957 --> 00:28:23,379
...oluşturdular.

493
00:28:23,834 --> 00:28:27,349
Yatırım bankaları daha sonra bunları
yatırımcılara sattı.

494
00:28:28,880 --> 00:28:31,306
Artık ev sahipleri
mortgage ödediğinde...

495
00:28:31,341 --> 00:28:34,657
...para dünyanın her yerindeki
yatırımcılara gidiyordu.

496
00:28:34,692 --> 00:28:37,973
Yatırım bankaları
CDO'ları değerlendirmeleri için...

497
00:28:38,008 --> 00:28:40,123
...derecelendirme kuruluşlarını
tuttular...

498
00:28:40,158 --> 00:28:42,239
...bunlar da çoğunu
üç A olarak derecelendirdi.

499
00:28:42,274 --> 00:28:44,176
Bu en üst yatırım derecesiydi.

500
00:28:44,855 --> 00:28:48,031
Bu durum CDO'ları emeklilik
fonları için çekici kıldı...

501
00:28:48,066 --> 00:28:52,287
...çünkü fonlar sadece yüksek dereceli
menkul kıymetler satın alıyordu.

502
00:28:52,322 --> 00:28:53,984
MORTGAGE
YENİDEN YAPILANDIRMASI

503
00:28:54,019 --> 00:28:55,646
Bu sistem saatli bir bombaydı.

504
00:28:56,533 --> 00:29:00,048
Kredi verenler borcun ödenip
ödenmeyeceğine aldırmadan...

505
00:29:00,370 --> 00:29:02,361
...riskli krediler açtılar.

506
00:29:03,206 --> 00:29:05,507
Bu yatırım bankacılarının da
umurunda değildi.

507
00:29:05,542 --> 00:29:08,898
Ne kadar CDO satarlarsa,
karları o kadar yükseliyordu.

508
00:29:09,463 --> 00:29:13,364
Yatırım bankalarından para alan
derecelendirme kuruluşlarının ise...

509
00:29:13,399 --> 00:29:17,266
...yaptıkları değerlendirme yanlış
çıksa bile bir sorumluluğu yoktu.

510
00:29:17,301 --> 00:29:18,770
İCRA SATIŞLARI
PEŞİNATSIZ

511
00:29:18,805 --> 00:29:22,525
Yakanıza kimse yapışmayacaktı,
denetimin kısıtlamaları yoktu.

512
00:29:23,226 --> 00:29:26,844
Bu da çok daha fazla kredi
verilmesi için yeşil ışık yaktı.

513
00:29:26,879 --> 00:29:28,315
MORTGAGELAR
(MİLYAR OLARAK)

514
00:29:28,350 --> 00:29:29,752
2000 ile 2003 arasında...

515
00:29:29,900 --> 00:29:33,051
...mortgage kredileri
neredeyse dört katına çıktı.

516
00:29:34,821 --> 00:29:36,743
Bu zincirin en başından...

517
00:29:37,908 --> 00:29:40,058
...en sonuna kadar hiç kimse...

518
00:29:40,410 --> 00:29:43,061
...mortgage'in kalitesini
önemsemiyordu.

519
00:29:43,079 --> 00:29:45,536
Hacimlerini artırmayı
ve bu işten...

520
00:29:45,790 --> 00:29:48,008
...kar sağlamayı önemsiyorlardı.

521
00:29:48,043 --> 00:29:49,384
2000'lerin başlarında...

522
00:29:49,419 --> 00:29:53,674
...subprime adı verilen riskli kredilerde
büyük bir artış meydana geldi.

523
00:29:54,299 --> 00:29:58,520
Ama binlerce subprime kredisi
birleştirilerek CDO'lar yaratıldığında...

524
00:29:59,054 --> 00:30:02,376
...bunların birçoğuna hala
üç A derecesi veriliyordu.

525
00:30:04,893 --> 00:30:08,112
Bu riskleri değil de,
eşdeğer mahsupları taşıyan...

526
00:30:09,564 --> 00:30:12,112
...üstlenilebilecek riskler üzerinde...

527
00:30:12,147 --> 00:30:14,058
...sınır olan türev ürünler...

528
00:30:14,528 --> 00:30:16,177
...yaratmak mümkündü.

529
00:30:19,491 --> 00:30:22,142
- Bunu yapmadılar, değil mi?
- Yapmadılar.

530
00:30:22,177 --> 00:30:24,085
Geriye bakınca,
yapmaları lazımdı.

531
00:30:24,120 --> 00:30:27,772
Bu insanlar tehlikeli bir şey yaptıklarını
biliyorlar miydi?

532
00:30:27,807 --> 00:30:28,731
Sanırım biliyorlardı.

533
00:30:28,792 --> 00:30:32,216
Yatırım bankaları subprime kredileri
tercih ediyordu...

534
00:30:32,251 --> 00:30:34,502
...çünkü faiz oranları daha yüksekti.

535
00:30:34,798 --> 00:30:38,120
Bu da yıkıcı kredilendirmenin
çok artmasına yol açtı.

536
00:30:38,885 --> 00:30:42,901
kredi isteyenlere gereksiz yere
pahalı subprime krediler verildi...

537
00:30:42,936 --> 00:30:46,090
...ve kredilerin çoğu onları
ödeyemeyecek olanlara verildi.

538
00:30:46,184 --> 00:30:50,109
Finans kurumlarının mortgage
simsarlarına sundukları teşvikler...

539
00:30:51,314 --> 00:30:54,363
...en kârlı ürünleri satmak
üzerine kuruluydu...

540
00:30:55,110 --> 00:30:56,826
...ki bunlar yıkıcı kredilerdi.

541
00:30:56,861 --> 00:30:59,204
Başkan,
Sorumlu kredi Verme Merkezi

542
00:30:59,239 --> 00:31:02,595
İnsanları daha fazla kar edecekleri
yere koyuyorlardı.

543
00:31:02,630 --> 00:31:04,005
BÖLÜM 2: BALON
(2001-2007)

544
00:31:07,080 --> 00:31:10,197
Aniden menkul kıymetleştirme zinciri
kanalıyla...

545
00:31:10,250 --> 00:31:13,105
...her yıl milyarlarca dolar
akmaya başladı.

546
00:31:13,211 --> 00:31:15,220
Herkes bir mortgage alabileceği için...

547
00:31:15,255 --> 00:31:18,304
...ev satın almalar ve ev fiyatları
tavan yaptı.

548
00:31:18,466 --> 00:31:21,583
Bunun sonucu tarihteki en büyük
finans balonuydu.

549
00:31:23,096 --> 00:31:25,647
Gayrimenkul gerçektir.
İnsanlar varlıklarını görebilirler.

550
00:31:25,682 --> 00:31:29,504
Varlıklarında yaşayabilirler.
Varlıklarını kiraya verebilirler.

551
00:31:29,539 --> 00:31:32,375
Ev sektöründe çok mantıksız
bir patlama meydana geldi.

552
00:31:32,606 --> 00:31:34,597
Finans sektörünün iştahı...

553
00:31:39,279 --> 00:31:41,270
...herkesi yönlendiriyordu.

554
00:31:42,365 --> 00:31:45,687
Ev sektörüne en son balon 80'lerin
sonunda oluşmuştu.

555
00:31:46,536 --> 00:31:47,669
ABD EV FİYATLARI

556
00:31:47,704 --> 00:31:51,026
O zaman ev fiyatlarındaki artış
göreceli olarak azdı.

557
00:31:51,875 --> 00:31:54,594
O zamanki balon
ciddi bir krize yol açtı.

558
00:31:55,045 --> 00:31:57,866
1970'lerin PATLAMASI
1980'lerin PATLAMASI

559
00:31:57,901 --> 00:31:58,718
1996'dan 2006'ya kadar...

560
00:32:01,051 --> 00:32:03,303
...ev fiyatları iki katına çıktı.

561
00:32:04,721 --> 00:32:07,076
2007 EV FİYATLARI
YÜZDE 194 ARTTI

562
00:32:08,808 --> 00:32:12,164
500 dolardan bilet alarak
kendi Amerikan rüyalarını...

563
00:32:13,438 --> 00:32:16,134
...nasıl satın alacaklarını
öğrenmeye gittiler.

564
00:32:16,169 --> 00:32:18,830
Goldman Sachs, Bear Stearns,
Lehman Brothers...

565
00:32:20,153 --> 00:32:22,872
...Merrill Lynch, hepsi bu işin içindeydi.

566
00:32:23,114 --> 00:32:26,766
On yıl içinde sadece subprime krediler
yılda 30 milyardan...

567
00:32:29,162 --> 00:32:30,811
...600 milyara çıktı.

568
00:32:33,249 --> 00:32:35,103
Olanların farkındaydılar.

569
00:32:35,168 --> 00:32:38,524
En fazla subprime kredi veren
Countrywide Financial...

570
00:32:38,713 --> 00:32:41,034
...97 milyar dolarlık kredi verdi.

571
00:32:42,926 --> 00:32:45,850
Bunun karşılığında 11 milyar dolar
kar etti.

572
00:32:46,304 --> 00:32:48,295
COUNTRYWIDE
ŞİRKET KARLARI

573
00:32:48,330 --> 00:32:49,189
WALL STREET PRİMLERİ

574
00:32:49,224 --> 00:32:52,375
Wall Street'te,
yıllık nakit primleri tavan yaptı.

575
00:32:52,410 --> 00:32:53,360
Simsarlar ve CEO'lar...

576
00:32:53,395 --> 00:32:56,250
...balon sırasında çok fazla
zenginleştiler.

577
00:32:56,272 --> 00:33:00,493
Lehman Brothers subprime kredilerin
en büyük aracılık yüklenicisiydi...

578
00:33:00,528 --> 00:33:02,415
...ve CEO'su Richard Fuld...

579
00:33:02,946 --> 00:33:04,959
...485 milyon dolar kazandı.

580
00:33:06,866 --> 00:33:09,482
Bu ev ve kredi balonu
Wall Street'te...

581
00:33:10,286 --> 00:33:12,902
...yüz milyarlarca dolar kar sağlıyordu.

582
00:33:13,998 --> 00:33:17,252
2006'da, en büyük 500 şirketin
kârının yüzde 40'i...

583
00:33:17,627 --> 00:33:19,948
...finans kurumlarından geliyordu.

584
00:33:21,881 --> 00:33:23,848
Gerçek kar veya gelir değildi.

585
00:33:23,883 --> 00:33:25,767
Baş Ekonomi Yorumcusu
The Financial Times

586
00:33:25,802 --> 00:33:29,852
Sistem tarafından yaratılan
ve gelir olarak kayda geçen bir paraydı.

587
00:33:29,887 --> 00:33:32,813
İki, üç yıl sonra temerrüde düşüldü
ve her şey sıfırlandı.

588
00:33:33,017 --> 00:33:35,838
Geçmişe bakınca,
bu çok büyük bir ulusal...

589
00:33:37,147 --> 00:33:40,298
Sadece ulusal değil,
global bir saadet zinciriydi.

590
00:33:40,567 --> 00:33:44,287
Gayrimenkul Sahiplerinin Haklarını
Koruma Yasası sayesinde...

591
00:33:44,322 --> 00:33:45,431
...Merkez Bankası’nın...

592
00:33:46,448 --> 00:33:48,540
...mortgage'leri denetleme yetkisi vardı.

593
00:33:48,575 --> 00:33:51,794
Ama başkan Alan Greenspan
bunu kullanmayı reddetti.

594
00:33:52,370 --> 00:33:55,021
Alan Greenspan,
"Bu denetleme demektir.

595
00:33:55,081 --> 00:33:56,548
Ben denetlemeye karşıyım," dedi.

596
00:33:56,583 --> 00:34:00,599
Robert Gnaizda 20 yıldır güçlü bir
tüketiciyi koruma örgütü olan...

597
00:34:00,634 --> 00:34:03,229
...Greenlining'in başkanlığını
yapıyordu.

598
00:34:03,264 --> 00:34:05,824
Düzenli olarak
Greenspan’le görüşüyordu.

599
00:34:06,134 --> 00:34:07,852
Ona Countrywide ile...

600
00:34:08,762 --> 00:34:12,880
...150 ayarlanabilir ipotek faiz oranları
hakkında bir örnek verdik.

601
00:34:14,017 --> 00:34:17,271
Bize şöyle dedi,
"Matematik doktoranız olsa bile...

602
00:34:17,306 --> 00:34:19,272
...sizin için hangisinin uygun...

603
00:34:19,856 --> 00:34:22,848
...hangisinin uygun olmadığını
bilemezsiniz. "

604
00:34:23,610 --> 00:34:25,658
Bir şeyler yapacağını sandık.

605
00:34:26,613 --> 00:34:28,365
Ama konuşma sürdükçe...

606
00:34:29,032 --> 00:34:32,251
...ideolojisinden vazgeçmeyeceği
açıkça belli oldu.

607
00:34:32,286 --> 00:34:34,651
2005'te Greenspan'le bir daha
görüştük.

608
00:34:35,288 --> 00:34:38,610
Genellikle yılda iki kez,
en az bir kez görüşüyorduk.

609
00:34:39,375 --> 00:34:41,229
Fikrini hiç değiştirmedi.

610
00:34:41,878 --> 00:34:44,733
Alan Greenspan
bu filmde konuşmayı reddetti.

611
00:34:46,549 --> 00:34:49,404
2 Haziran 2005
CHRISTOPHER COX - SEC Başkanı

612
00:34:49,439 --> 00:34:50,435
Bu küresel iletişim dünyasında...

613
00:34:50,470 --> 00:34:52,645
...sermayenin etkili bir biçimde
hareket etmesi...

614
00:34:52,680 --> 00:34:56,537
...tarihin en büyük zenginliğinin
yaratılmasına yardımcı oluyor.

615
00:34:56,643 --> 00:35:00,158
Menkul Kıymetler ve Borsalar
komisyonu balon sırasında...

616
00:35:00,193 --> 00:35:02,483
...yatırım bankalarını ciddi bir biçimde
incelemedi.

617
00:35:02,732 --> 00:35:05,883
SEC'in Denetleme Bölümünden
146 kişi mi çıkarıldı?

618
00:35:06,778 --> 00:35:08,996
Buna da tanıklık ediyor musunuz?

619
00:35:09,031 --> 00:35:09,769
Evet.

620
00:35:10,073 --> 00:35:13,827
Eski Muhasebe Başkanı - Menkul
kıymetler ve Borsalar komisyonu

621
00:35:13,862 --> 00:35:15,564
çalışanların sayısını azaltarak...

622
00:35:15,870 --> 00:35:18,589
...başkanlıkta sistematik bir kesintiye...

623
00:35:18,623 --> 00:35:19,976
...gidiliyordu.

624
00:35:21,918 --> 00:35:24,273
SEC Risk Yönetimi Başkanlığı'nda...

625
00:35:24,796 --> 00:35:28,414
...çalışanların sayısının
bire düşürüldüğünü mu söylediniz?

626
00:35:28,925 --> 00:35:32,747
Evet. O da, o şahıs akşam eve giderken
ışıkları söndürsün diye.

627
00:35:35,056 --> 00:35:38,399
Balon sırasında yatırım bankaları
daha fazla kredi satın almak...

628
00:35:38,434 --> 00:35:42,689
...ve daha fazla CDL yaratmak için
sürekli olarak mevduat topluyorlardı.

629
00:35:43,022 --> 00:35:46,674
Toplanan mevduat ile bankanın
öz kaynağı arasındaki orana...

630
00:35:46,709 --> 00:35:47,861
...kaldıraç denir.

631
00:35:47,896 --> 00:35:48,952
KALDIRAÇ ORANI

632
00:35:48,987 --> 00:35:52,844
Bankalar ne kadar çok mevduat
toplarsa kaldıraçları yüksek olur.

633
00:35:53,783 --> 00:35:56,900
2004'te, Goldman Sachs'in CEO’su
Henry Paulson...

634
00:35:58,454 --> 00:36:01,878
...SEC'in kaldıraç üzerine koyduğu
sınırı kaldırması...

635
00:36:03,126 --> 00:36:07,051
...ve bankaların borçlanmalarını
artırmaları için lobide bulundu.

636
00:36:07,130 --> 00:36:08,821
SEC bir nedenden dolayı...

637
00:36:08,856 --> 00:36:09,806
İktisat Profesörü, Harvard

638
00:36:09,841 --> 00:36:13,766
...yatırım bankalarının daha fazla
kumar oynamalarına izin verdi.

639
00:36:13,801 --> 00:36:17,004
Bu çılgınlıktı. Neden yaptıklarını
bilmiyorum ama yaptılar.

640
00:36:17,039 --> 00:36:19,937
28 Nisan 2004'te,
SEC yatırım bankaları üzerindeki...

641
00:36:19,972 --> 00:36:22,835
...kaldıraç sınırlamasını
kaldırmak için toplandı.

642
00:36:23,229 --> 00:36:25,982
Bunlar büyük oyuncular dedik,
bu çok açık.

643
00:36:26,107 --> 00:36:27,426
KOMİSYON ÜYESİ

644
00:36:27,984 --> 00:36:32,535
Ama bu, bir şey kötü giderse, felaketin
çok büyük olacağı anlamına da geliyor.

645
00:36:33,489 --> 00:36:34,421
BAŞKAN

646
00:36:35,074 --> 00:36:38,293
En gelişmiş finans kurumlarıyla
karşı karşıyasınız.

647
00:36:39,162 --> 00:36:42,017
Türev ürünlerin çoğunu
bu şirketler satıyor.

648
00:36:42,498 --> 00:36:43,817
KOMİSYON ÜYESİ

649
00:36:43,833 --> 00:36:46,688
Normal düzeyin ne olduğu
konusunda konuştuk.

650
00:36:46,753 --> 00:36:49,608
Şirketler oranın uygun olduğunu
düşünüyordu.

651
00:36:51,925 --> 00:36:56,385
Komisyon üyeleri tavsiye edilen yeni
kuralların konulmasını kararlaştırıyor.

652
00:36:56,151 --> 00:36:56,420
BAŞKAN

653
00:36:56,596 --> 00:36:57,460
Evet.

654
00:36:58,014 --> 00:37:01,131
Karar verildi. Oy birliğiyle.
Toplantı bitmiştir.

655
00:37:02,226 --> 00:37:05,741
YATIRIM BANKASI KALDIRAÇ ORANI
2003, 2007 KARŞILAŞTIRMASI

656
00:37:05,776 --> 00:37:07,061
Finans sistemindeki kaldıraç oranı...

657
00:37:08,024 --> 00:37:09,946
...ürkütücü boyutlardaydı.

658
00:37:10,693 --> 00:37:12,577
Direktör, Westwood Capital

659
00:37:12,612 --> 00:37:16,161
Yatırım bankalarını
kaldıraç oranı 33'te 1 'e kadar çıktı.

660
00:37:16,196 --> 00:37:18,414
Bu da, varlıklarındaki
yüzde üçlük bir azalma...

661
00:37:18,449 --> 00:37:20,817
...iflas ettikleri anlamına gelmektedir.

662
00:37:23,873 --> 00:37:26,865
Finans sisteminde
bir saatli bomba daha vardı.

663
00:37:27,293 --> 00:37:29,944
Dünyanın en büyük
sigorta şirketi AIG...

664
00:37:30,713 --> 00:37:34,069
...kredi temerrüt swapları denilen
türev ürünlerden...

665
00:37:34,104 --> 00:37:35,350
...çok miktarlarda satıyordu.

666
00:37:35,385 --> 00:37:38,206
KREDİ TEMERRÜT SWAPLARI
YATIRIMCILARI - CDO

667
00:37:38,241 --> 00:37:39,520
Ellerinde CDL olan yatırımcılar için...

668
00:37:39,555 --> 00:37:43,165
...kredi temerrüt swapları
sigorta poliçesi işlevi görüyordu.

669
00:37:43,200 --> 00:37:46,775
Bir kredi temerrüt swapı
satın almış olan bir yatırımcı...

670
00:37:46,810 --> 00:37:48,417
...AIG'ye 3 ayda bir prim ödüyordu.

671
00:37:49,232 --> 00:37:50,779
Eğer CDO batarsa...

672
00:37:51,150 --> 00:37:55,007
...AIG yatırımcıya zararını telafi
edeceğine dair söz veriyordu.

673
00:37:56,322 --> 00:37:58,373
Ama normal sigortanın tersine...

674
00:37:58,408 --> 00:38:02,333
...spekülatörler sahip olmadıkları
CDO'lara karşı oynamak için...

675
00:38:02,368 --> 00:38:05,855
...AIG'den kredi temerrüt swapları da
satın alabiliyorlardı.

676
00:38:06,249 --> 00:38:10,106
Sigortada sadece sahip olduğunuz
bir şeyi sigortalayabilirsiniz.

677
00:38:10,141 --> 00:38:11,364
Diyelim ki bir evim var.

678
00:38:12,755 --> 00:38:15,371
O evi sadece bir kez sigortalayabilirim.

679
00:38:15,406 --> 00:38:17,449
Türev ürünler evreni herkese...

680
00:38:18,428 --> 00:38:21,044
...bu evi sigortalama
izni vermektedir.

681
00:38:21,079 --> 00:38:22,910
Siz ya da başkası sigortalayabilir.

682
00:38:23,057 --> 00:38:25,878
Yani, benim evimi
50 kişi sigortalayabilir.

683
00:38:25,913 --> 00:38:27,190
Yani, eğer evim yanarsa...

684
00:38:28,187 --> 00:38:31,008
...sistemde kaybeden sayısı
çok fazla olur.

685
00:38:32,608 --> 00:38:35,493
Kredi temerrüt swapları
denetlenmediği için...

686
00:38:35,528 --> 00:38:39,453
...AIG olası kayıpları karşılamak
amacıyla bir yana para koymadı.

687
00:38:40,033 --> 00:38:42,547
Tersine, sözleşmeler imzalandığında...

688
00:38:44,287 --> 00:38:46,914
...çalışanlarına
çok büyük ikramiyeler verdi.

689
00:38:46,949 --> 00:38:49,542
Ama CDO'lar daha sonra
değersiz çıkarsa...

690
00:38:49,577 --> 00:38:51,211
...AIG hesap verecekti.

691
00:38:52,253 --> 00:38:56,075
Aslında insanlar dev riskler
aldıkları için ödüllendiriliyordu.

692
00:38:56,591 --> 00:39:00,140
İyi zamanlarda kısa
vadeli gelirler ve karlar getiriyor...

693
00:39:00,595 --> 00:39:02,145
...yani prim yapıyorlardı.

694
00:39:02,180 --> 00:39:05,331
Ama bu uzun vadede
şirketi iflasa sürükleyecektir.

695
00:39:05,725 --> 00:39:08,774
Bu kesinlikle yozlaşmış
bir ikramiye sistemidir.

696
00:39:08,978 --> 00:39:12,440
AIG'nin Londra'daki Finans Ürünleri
bölümü balon sırasında...

697
00:39:12,475 --> 00:39:15,902
...500 milyon dolar değerinde kredi
temerrüt swapı çıkarttı...

698
00:39:17,236 --> 00:39:21,229
...bunların çoğu subprime mortgage'ler
tarafından destekleniyordu.

699
00:39:21,866 --> 00:39:24,915
2000 ile 2007 arasında
AIGFP'nin 400 çalışanı...

700
00:39:24,950 --> 00:39:26,507
...3.5 milyar dolar kazandı.

701
00:39:29,290 --> 00:39:31,713
AIGFP'nin başkanı
Joseph Cassano...

702
00:39:32,168 --> 00:39:35,092
...315 milyon dolarlık
kişisel servet yaptı.

703
00:39:35,546 --> 00:39:36,763
Küstahlaşmak istemeyiz ama...

704
00:39:36,798 --> 00:39:40,814
Yatırımcılarla konuşan Joseph Cassano
AIG Toplantısı, Ağustos 2007.

705
00:39:40,849 --> 00:39:42,793
...bu işlemlerde tek bir dolar
kaybetmemize neden olacak...

706
00:39:42,828 --> 00:39:43,516
...bir senaryoyu...

707
00:39:44,430 --> 00:39:47,046
...mantık sınırları içinde görmemiz zor.

708
00:39:49,685 --> 00:39:52,700
2007'de, AIG denetçileri
uyarılarda bulundular.

709
00:39:54,023 --> 00:39:56,240
Bunlardan biri olan
Joseph St. Denis...

710
00:39:56,275 --> 00:39:59,790
...Cassano'nun sürekli olarak
hesapların incelenmesini...

711
00:40:00,071 --> 00:40:02,995
...engellemesini
protesto ederek istifa etti.

712
00:40:03,199 --> 00:40:05,212
Prim almayan tek biri vardı.

713
00:40:05,247 --> 00:40:06,399
CEO, AIG (2005-2008)

714
00:40:06,828 --> 00:40:08,127
Başkan, Devlet Denetleme Kurulu

715
00:40:08,162 --> 00:40:10,983
O da St. Denis.
Bay St. Denis ikinizi de...

716
00:40:11,457 --> 00:40:14,915
...karşılaşacağınız sorunlar konusunda
uyarmaya çalıştı.

717
00:40:14,950 --> 00:40:17,593
Engellendiği için istifa etti
ve prim almadı.

718
00:40:18,297 --> 00:40:19,946
2005'te, o sıralar...

719
00:40:21,217 --> 00:40:24,266
...IMF'nin baş ekonomisti olan
Raghuram Rajan...

720
00:40:24,887 --> 00:40:27,829
...dünyanın en seçkin
bankacılık konferansı olan...

721
00:40:27,864 --> 00:40:30,772
...Jackson Hole sempozyumunda
bir bildiri sundu.

722
00:40:30,807 --> 00:40:32,209
Salonda kimler vardı?

723
00:40:32,353 --> 00:40:35,709
Baş Ekonomist (2003-2007)
Uluslararası Para Fonu (IMF)

724
00:40:35,744 --> 00:40:37,180
Dünyadaki merkez bankacılar...

725
00:40:37,233 --> 00:40:39,554
...bay Greenspan'in kendisinden...

726
00:40:40,736 --> 00:40:42,078
...ben Bernanke'ye...

727
00:40:42,113 --> 00:40:44,570
...Harry Summers'a kadar birçok kişi.

728
00:40:44,605 --> 00:40:45,385
Tim Geithner de oradaydı.

729
00:40:45,575 --> 00:40:47,588
Bildirinin başlığı şöyleydi:

730
00:40:47,827 --> 00:40:51,547
"Mali Gelişmeler Dünyayı
Daha Tehlikeli Hale mi Getiriyor?"

731
00:40:51,581 --> 00:40:53,629
Varılan sonuç öyle olduğuydu.

732
00:40:57,003 --> 00:41:00,723
Rajan'in bildirisinin konusu kısa vadeli
karlara dayanarak...

733
00:41:00,758 --> 00:41:02,243
...büyük nakit primler sağlayan...

734
00:41:04,302 --> 00:41:07,728
...ama sonraki kayıpları
hiç cezalandırmayan tevsiklerdi.

735
00:41:07,763 --> 00:41:11,115
Rajan bu teşviklerin bankacıları
sonunda kendi şirketlerini...

736
00:41:11,150 --> 00:41:14,468
...hatta mali sistemin
tamamını batıracak riskler almaya...

737
00:41:14,604 --> 00:41:16,617
...yönelttiğini ileri sürdü.

738
00:41:18,024 --> 00:41:19,742
felakete götüren çöküş

739
00:41:20,443 --> 00:41:23,594
Riski artırarak performansı
artırmak çok kolaydır.

740
00:41:24,822 --> 00:41:27,939
Önemli olan performansı
risk almadan artırmaktır.

741
00:41:29,535 --> 00:41:31,787
İşte yapması zor olan asıl budur.

742
00:41:31,954 --> 00:41:34,070
Rajan, taşı gediğine koymuştu.

743
00:41:35,291 --> 00:41:37,043
Özellikle şunu diyordu:

744
00:41:37,460 --> 00:41:40,611
"Siz daha az risk alarak
daha çok kar yapmanın...

745
00:41:40,646 --> 00:41:42,017
...yolunu bulduk diyorsunuz.

746
00:41:42,632 --> 00:41:46,250
Ben ise daha çok risk alarak
daha çok kar yaptınız diyorum.

747
00:41:46,285 --> 00:41:47,726
Arada büyük fark var. "

748
00:41:47,761 --> 00:41:49,168
Summers çok konuştu.

749
00:41:50,473 --> 00:41:52,225
Benim mali dünyadaki...

750
00:41:52,850 --> 00:41:55,364
...değişimi eleştirdiğimi düşünüyor...

751
00:41:58,314 --> 00:42:01,238
...bu değişimi geri çevirecek
denetimlerin...

752
00:42:01,776 --> 00:42:03,698
...gelmesinden korkuyordu.

753
00:42:03,986 --> 00:42:06,705
Temelde beni bir
Luddite olmakla suçladı.

754
00:42:11,160 --> 00:42:13,156
...yeni kurallar getirmemizi...

755
00:42:13,191 --> 00:42:15,153
...engellemeye çalışıyordu.

756
00:42:15,915 --> 00:42:19,430
Harry Summers bu film için
röportaj vermeyi kabul etmedi.

757
00:42:19,752 --> 00:42:22,744
Mali kurumunuzu riske atarak
yılda fazladan...

758
00:42:24,048 --> 00:42:27,302
...iki milyon, hatta
on milyon dolar kazanacaksınız.

759
00:42:27,337 --> 00:42:29,299
Bedelini başkası ödeyecek, siz değil.

760
00:42:29,334 --> 00:42:30,686
Bu ise girer misiniz?

761
00:42:30,721 --> 00:42:34,145
Wall Street'te çoğu kimse
"Evet, tabii isterim" dedi.

762
00:42:59,792 --> 00:43:02,545
THE HAMPTONS
New York’a İki Saat Uzaklıkta

763
00:43:17,310 --> 00:43:18,663
Hiç yetmiyordu.

764
00:43:18,978 --> 00:43:21,833
Tek ev değil,
beş evleri olsun istiyorlardı.

765
00:43:22,398 --> 00:43:24,218
Bir de Park Avenue'da...

766
00:43:25,401 --> 00:43:27,255
...pahalı bir garsoniyer.

767
00:43:28,070 --> 00:43:30,288
kendi özel jetleri de olmalıydı.

768
00:43:31,115 --> 00:43:33,163
Sizce bu sektördeki yüksek...

769
00:43:34,160 --> 00:43:36,544
Çok yüksek ikramiyeler
olması adil mi?

770
00:43:36,579 --> 00:43:39,380
Bence kullandığınız
o "çok yüksek" ifadesi...

771
00:43:39,415 --> 00:43:43,033
...daha dikkatli, daha özenli
kullanılmalı. Bu görecelidir.

772
00:43:43,068 --> 00:43:45,717
Florida'da 14 milyon dolarlık
bir eviniz var.

773
00:43:45,752 --> 00:43:47,954
Sun Valley, Idaho'da bir yazlığınız var.

774
00:43:47,989 --> 00:43:49,205
CEO, Lehman Brothers

775
00:43:49,258 --> 00:43:52,807
Milyon dolarlık tablolardan
oluşan bir koleksiyonunuz var.

776
00:43:52,842 --> 00:43:54,770
Richard Fuld takas salonunda
asla görülmezdi.

777
00:43:54,805 --> 00:43:58,024
Her zaman ortalıkta
sanat danışmanları dolaşıyordu.

778
00:43:58,059 --> 00:43:58,607
Özel asansörü vardı.

779
00:43:58,642 --> 00:44:00,811
Eski Başkan yardımcısı,
Lehman Brothers

780
00:44:00,846 --> 00:44:02,980
kimseyle ilişkisinin
olmamasını istiyordu.

781
00:44:03,015 --> 00:44:03,921
Asansörünü programlamışlardı...

782
00:44:04,774 --> 00:44:06,696
...şoförü sabah gelirdi...

783
00:44:07,735 --> 00:44:09,726
...güvenlik kapıyı tutardı.

784
00:44:10,029 --> 00:44:13,021
İnsanları gördüğü
üç saniyelik bir süre vardı.

785
00:44:14,658 --> 00:44:17,650
Asansörüne biner ve doğruca
31. kata giderdi.

786
00:44:17,870 --> 00:44:20,020
Lehman’ın şirket jetleri vardı.

787
00:44:20,055 --> 00:44:21,047
Lehman’ın iflas Avukatı

788
00:44:21,082 --> 00:44:23,198
- Bunu biliyor musunuz?
- Evet.

789
00:44:23,233 --> 00:44:23,758
kaç taneydi?

790
00:44:23,876 --> 00:44:25,696
767'ler dahil altı tane.

791
00:44:26,796 --> 00:44:28,616
Helikopterleri de vardı.

792
00:44:28,631 --> 00:44:30,883
Uçak sayısı biraz fazla değil mi?

793
00:44:34,011 --> 00:44:36,103
karşımızda A tipi kişilikler var.

794
00:44:36,138 --> 00:44:39,062
Başkan Yardımcısı
Lehman Brothers (2003-2007)

795
00:44:39,097 --> 00:44:40,962
Bankacılık sidik yarışına dönüştü.

796
00:44:41,102 --> 00:44:43,739
"Benimki seninkinde büyük. "
Bu tür şeyler.

797
00:44:43,774 --> 00:44:45,821
Bu arada,
işin başındakilerin hepsi erkekti.

798
00:44:45,856 --> 00:44:49,906
Elli milyar dolarlık anlaşma yetmez,
bize yüz milyar dolarlık lazım.

799
00:44:50,027 --> 00:44:53,884
Bu insanlar riske giriyorlardı.
Güdüleriyle hareket ediyorlardı.

800
00:44:53,919 --> 00:44:56,648
Jonathan Alpert müşterileri arasında
birçok yüksek düzey...

801
00:44:56,683 --> 00:44:57,964
...Wall Street yöneticisi olan
bir terapisttir.

802
00:44:58,327 --> 00:45:01,751
Bu onların davranışlarının,
kişiliklerinin bir parçası.

803
00:45:01,786 --> 00:45:03,416
Bu iş dışında da böyle.

804
00:45:04,875 --> 00:45:07,658
Bu insanlar için
striptiz barlara gitmek...

805
00:45:07,693 --> 00:45:10,100
...uyuşturucu kullanmak
çok sıradan bir şey.

806
00:45:10,135 --> 00:45:12,508
kokain ve fahişe
çok sık gördüğüm bir şey.

807
00:45:14,343 --> 00:45:16,394
Chelsea'deki V.I.P. kulübünün sahibi...

808
00:45:16,429 --> 00:45:20,422
...müşterilerinin yüzde 80'inin
Wall Street'ten olduğunu söylüyor.

809
00:45:20,457 --> 00:45:22,105
Nörologlar yaptıkları bir deneyde...

810
00:45:22,184 --> 00:45:25,108
...bir bireyi alıyorlar
ve MR'a sokuyorlar...

811
00:45:27,314 --> 00:45:30,738
...ve onlara, ödülün para olduğu
bir oyun oynatıyorlar.

812
00:45:31,735 --> 00:45:34,488
Denekler para kazanmaya
başladıklarında...

813
00:45:36,144 --> 00:45:37,833
...uyarılan beyin bölgesiyle...

814
00:45:38,082 --> 00:45:40,266
...kokain kullandıklarında uyarılan
bölge aynı.

815
00:45:40,536 --> 00:45:42,959
Çoğu terfi almak ve tanınmak için...

816
00:45:44,373 --> 00:45:47,190
...böyle davranmak zorunda olduklarını
düşünüyor.

817
00:45:47,225 --> 00:45:50,008
Bir Bloomberg makalesine göre,
iş eğlenceleri...

818
00:45:50,212 --> 00:45:54,023
...türev ürünler simsarlarının
gelirlerinin yüzde besi düzeyinde...

819
00:45:54,058 --> 00:45:57,834
...ve bunlar arasında striptiz kulüpler,
fahişeler ve uyuşturucu var.

820
00:45:58,220 --> 00:46:01,974
2007'de, New Yorklu bir simsar,
simsarları eğlendirmek için...

821
00:46:02,433 --> 00:46:06,255
...fahişe bulması gerektiğinden
şirketi aleyhine bir dava açtı.

822
00:46:07,396 --> 00:46:09,914
Davranışlarının
toplum ve aile üzerindeki...

823
00:46:09,949 --> 00:46:12,432
...olası etkisini
açıkça göz ardı ediyorlardı.

824
00:46:14,278 --> 00:46:16,894
Bir fahişeyle birlikte olduktan sonra...

825
00:46:17,698 --> 00:46:20,690
...karılarına gitmek
onlar için sorun değildi.

826
00:46:22,119 --> 00:46:25,441
Kristin Davis seçkin bir fahişelik
hizmeti sunuyordu.

827
00:46:25,831 --> 00:46:29,551
Şirketinin merkezi New York
borsanın birkaç blok ötesindeydi.

828
00:46:29,586 --> 00:46:30,567
kaç müşteriniz vardı?

829
00:46:31,003 --> 00:46:33,119
Bir aralar 10.000 kadar oldu.

830
00:46:35,674 --> 00:46:38,222
Fiyatlar saati 1.000 dolardan başlıyor

831
00:46:38,257 --> 00:46:39,474
Yüzde kaçı Wall Street'tendi?

832
00:46:39,762 --> 00:46:42,515
Üst düzey müşterilerin
yüzde 40-50 kadarı.

833
00:46:44,433 --> 00:46:47,948
Bütün büyük Wall Street
şirketleri temsil ediliyor muydu?

834
00:46:47,186 --> 00:46:50,701
- Mesela Goldman Sachs?
- Lehman Brothers. Hepsinden vardı.

835
00:46:51,315 --> 00:46:53,328
Morgan Stanley'den az vardı.

836
00:46:55,277 --> 00:46:57,529
Sanırım en çok Goldman'dan vardı.

837
00:46:58,614 --> 00:47:00,206
Müşteriler arıyor ve şöyle diyorlardı:

838
00:47:00,241 --> 00:47:03,060
"Kız için
bir Lamborghini bulabilir misin?"

839
00:47:03,095 --> 00:47:05,586
Bu insanlar
şirketin parasını harcıyordu.

840
00:47:05,621 --> 00:47:09,170
Birçok finans şirketinin
siyah kredi kartı kullanılıyordu.

841
00:47:10,501 --> 00:47:12,514
Alınan hizmetin karşılığı...

842
00:47:14,129 --> 00:47:17,053
...bilgisayar tamiratı olarak
gösteriliyordu.

843
00:47:17,088 --> 00:47:18,824
Simsarlık
veya pazar araştırması olarak.

844
00:47:20,511 --> 00:47:24,766
Onlara antetli kâğıdı veriyor,
"Kendi faturanızı doldurun" diyorlardı.

845
00:47:24,801 --> 00:47:27,431
Bu davranış turu şirketin tepesine
kadar uzanıyor muydu?

846
00:47:27,466 --> 00:47:28,458
kesinlikle.

847
00:47:29,103 --> 00:47:31,321
Ulaştığını ben şahsen biliyorum.

848
00:47:31,355 --> 00:47:33,346
En tepeye kadar ulaşıyordu.

849
00:47:37,736 --> 00:47:41,888
Bir finans şirketinde önemli bir görevi
olan bir arkadaşım şöyle dedi:

850
00:47:41,923 --> 00:47:43,189
Fortune Dergisi Baş Editörü

851
00:47:43,325 --> 00:47:46,476
"Subprime mortgage'leri öğrenmenin
zamanı geldi. '

852
00:47:46,511 --> 00:47:48,194
Beni simsarlarıyla buluşturdu.

853
00:47:50,249 --> 00:47:53,264
Tanıtımı yapan kişi
bir ara çok heyecanlandı...

854
00:47:54,044 --> 00:47:56,968
...bilgisayarına koştu
ve üç saniye içinde...

855
00:47:57,715 --> 00:48:01,037
...Goldman Sachs'i menkul değerler
listesini çıkardı.

856
00:48:01,072 --> 00:48:02,439
Felaket bir şeydi.

857
00:48:02,720 --> 00:48:07,339
kredi alanlar ortalamada evin fiyatının
yüzde 99.3'ünü kredi olarak almışlardı.

858
00:48:08,267 --> 00:48:10,317
Yani, eve hiç para yatırmamışlardı.

859
00:48:10,352 --> 00:48:13,901
Bir şey yanlış gitse,
mortgage'i bırakıp gidebileceklerdi.

860
00:48:13,936 --> 00:48:16,245
Siz böyle kredi vermezsiniz, değil mi?

861
00:48:16,692 --> 00:48:18,242
çıldırmış olmanız lazım.

862
00:48:18,277 --> 00:48:21,030
Ama bu kredilerin
8.000'ini alıyorsunuz...

863
00:48:21,572 --> 00:48:25,190
...ve Goldman Sachs'teki
ve derecelendirme kuruluşundaki...

864
00:48:25,225 --> 00:48:26,463
...şahıslar işlerini bitirene kadar...

865
00:48:26,910 --> 00:48:29,902
...kredilerin üçte ikisine
üç A derecesi veriliyor.

866
00:48:29,937 --> 00:48:32,894
Devlet menkul değerleri olarak
değerlendiriliyorlardı.

867
00:48:32,929 --> 00:48:34,088
Bu korkunç bir şey.

868
00:48:34,335 --> 00:48:35,926
Goldman Sachs
Eski Genel Merkez

869
00:48:35,961 --> 00:48:38,577
Goldman Sachs
2006'2006'nın ilk yarısında...

870
00:48:38,714 --> 00:48:42,229
...bu zehirli CDO'lardan
en az 3.1 milyar dolarlık sattı.

871
00:48:42,885 --> 00:48:46,139
L sırada Goldman Sachs'in CEO'su
Henry Paulson'di...

872
00:48:46,972 --> 00:48:49,987
...yani Wall Street'te en yüksek
maaş alan CEO.

873
00:48:50,809 --> 00:48:52,060
30 Mayıs 2006

874
00:48:52,144 --> 00:48:54,528
Günaydın.
Henry Paulson'i Hazine Bakanlığı’na...

875
00:48:54,563 --> 00:48:58,021
...aday göstereceğimi açıklamaktan
memnuniyet duyuyorum.

876
00:48:58,567 --> 00:49:00,436
Yaşam boyu deneyime sahi?.

877
00:49:00,471 --> 00:49:02,306
Mali piyasaları tanıyor.

878
00:49:02,821 --> 00:49:05,574
Açık sözlülüğü
ve dürüstlüğüyle tanınıyor.

879
00:49:06,241 --> 00:49:08,419
Paulson'in düşük memur maaşına...

880
00:49:08,454 --> 00:49:10,598
...zor alıştığını düşünebilirsiniz.

881
00:49:10,996 --> 00:49:12,918
Ama Hazine Bakanı olmak...

882
00:49:13,807 --> 00:49:15,855
...hayatının mali açıdan
en önemli kararıydı.

883
00:49:16,585 --> 00:49:18,803
Devlet memuru olunca, Paulson...

884
00:49:21,090 --> 00:49:23,390
...485 milyon dolarlık
Goldman hissesini sattı.

885
00:49:23,425 --> 00:49:26,781
Ama ilk Başkan Bush'un çıkardığı
bir yasa sayesinde...

886
00:49:26,816 --> 00:49:29,348
...bu satışın vergisini
ödemesi gerekmedi.

887
00:49:29,383 --> 00:49:31,252
Bu ona 50 milyon dolar kazandırdı.

888
00:49:32,393 --> 00:49:36,011
2007'de, Allan Sloan CEO olarak
Paulson'in son aylarında...

889
00:49:36,046 --> 00:49:38,323
...çıkarılan CDO'larla ilgili
bir makale yayınladı.

890
00:49:38,774 --> 00:49:40,924
Makale Ekim 2007'de yayınlandı.

891
00:49:42,736 --> 00:49:45,785
O sırada mortgage'lerin çoğu
temerrüde düşmüştü.

892
00:49:46,448 --> 00:49:48,063
Artık hepsi düşüyor.

893
00:49:49,159 --> 00:49:51,085
GOLDMAN SACHS
CDO DEĞERLENDİRMESİ

894
00:49:51,120 --> 00:49:54,942
Artık değersiz olan bu menkul
değerleri alan gruplardan biri...

895
00:49:54,977 --> 00:49:57,251
...Mississippi Kamu Emeklileri
Sistemiydi.

896
00:49:58,168 --> 00:50:01,319
80.000'den fazla emekli
maaşlarını buradan alıyor.

897
00:50:02,631 --> 00:50:06,886
Milyonlarca dolar kaybettiler ve su
anda Goldman Sachs'i dava ediyorlar.

898
00:50:08,137 --> 00:50:12,062
Bir memurun Mississippi emeklilik
sisteminden aldığı yıllık para:

899
00:50:12,097 --> 00:50:13,141
18.750 dolar

900
00:50:13,183 --> 00:50:16,937
Bir Goldman Sachs çalışanının
yıllık ikramiyesi: 600.000 dolar

901
00:50:16,972 --> 00:50:20,194
Hank Paulson'in 2005'teki
ikramiyesi: 31.000.000 dolar

902
00:50:21,442 --> 00:50:25,060
2006 sonlarında, Goldman işleri
bir adım daha ilerletmişti.

903
00:50:25,946 --> 00:50:28,267
Sadece zehirli CDO'lar satmıyor...

904
00:50:28,615 --> 00:50:32,972
...müşterilerine bunların yüksek kaliteli
yatırımlar olduğunu söylerken...

905
00:50:33,007 --> 00:50:35,569
...aynı zamanda
onlara karşı oynuyordu.

906
00:50:36,582 --> 00:50:39,597
AIG'den kredi temerrüt swapları
satın alarak...

907
00:50:40,002 --> 00:50:43,722
...Goldman kendisinin olmayan
CDO'lara karşı oynayabiliyor...

908
00:50:43,757 --> 00:50:46,027
...ve CDO'lar batarsa
parasını alabiliyordu.

909
00:50:47,342 --> 00:50:50,664
kimse müşterileri arayıp
şunu söyledi mi diye sordum:

910
00:50:51,722 --> 00:50:54,577
"Artık bu tür
mortgage'lere güvenmiyoruz...

911
00:50:54,683 --> 00:50:56,435
...bilmenizi istedik. "

912
00:50:57,019 --> 00:51:00,773
Bir şey söylemediler ama telefonda
güldüklerini hissediyordum.

913
00:51:01,732 --> 00:51:03,240
Goldman AIG kumarını Ateşliyor

914
00:51:03,275 --> 00:51:06,392
Goldman Sachs AIG'den
en az 22 milyar dolarlık...

915
00:51:06,427 --> 00:51:08,216
...kredi temerrüt swapı satın aldı.

916
00:51:08,655 --> 00:51:13,115
Bu öyle büyük bir miktardı ki, Goldman
AIG'nin iflas edebileceğinden korktu.

917
00:51:13,702 --> 00:51:16,057
AIG'nin çökmesi ihtimaline karşı...

918
00:51:16,872 --> 00:51:19,989
...kendilerini 150 milyon dolara
sigortaladılar.

919
00:51:20,024 --> 00:51:22,256
2007'de Goldman daha da ileri gitti.

920
00:51:23,587 --> 00:51:26,738
Müşteriler kaybettikçe
kendilerine kazandıracak...

921
00:51:26,773 --> 00:51:28,979
...biçimde özel olarak oluşturulmuş...

922
00:51:29,176 --> 00:51:31,292
...CDO'lar satmaya başladılar.

923
00:51:31,720 --> 00:51:35,269
Goldman Sachs'in CEO'su ve
bütün üst düzey yöneticileri...

924
00:51:35,304 --> 00:51:35,522
...bu film için röportaj vermekten
kaçındılar.

925
00:51:35,557 --> 00:51:39,209
Ama Nisan 2010'da, Kongre'ye
ifade vermek zorunda kaldılar.

926
00:51:38,001 --> 00:51:43,000
Timberwolf Securities'i 600 milyon dolara sattınız.

927
00:51:41,814 --> 00:51:42,988
SENATÖR CARL LEVIN (D-M)

928
00:51:43,023 --> 00:51:43,590
Başkan,
Hükümet Araştırmaları Alt komitesi

929
00:51:43,625 --> 00:51:45,949
Onları satmadan önce...

930
00:51:45,984 --> 00:51:48,600
...satış ekibiniz birbirine şöyle demiş:

931
00:51:50,113 --> 00:51:52,934
"Vay be, şu Timberwolf
amma boktan işti. "

932
00:51:53,992 --> 00:51:57,297
Bu işlemlerden sonra
bana gönderilen bir e-postaydı.

933
00:51:57,332 --> 00:52:00,602
Mortgage Bölümü Eski Başkanı
Goldman Sachs (2006-2008)

934
00:52:00,637 --> 00:52:03,464
Hayır, hayır. Daha sonra da
Timberwolf sattınız.

935
00:52:03,499 --> 00:52:05,219
- Sonra da satış yaptık.
- Evet. Tamam.

936
00:52:05,254 --> 00:52:08,109
Bir sonraki e-posta...
Bakın. 1 Temmuz 2007.

937
00:52:08,632 --> 00:52:12,181
...satış ekibine
"Birinci önceliğiniz Timberwolf' diyor.

938
00:52:12,216 --> 00:52:14,813
Birinci önceliğiniz
o boktan şeyi satmak.

939
00:52:15,597 --> 00:52:18,612
Müşterilerle çıkarlarınız
birbirine ters ise...

940
00:52:18,647 --> 00:52:20,561
...bunu açıklamak göreviniz midir?

941
00:52:20,596 --> 00:52:22,475
Müşteriye bu ters çıkarları söylemek?

942
00:52:22,521 --> 00:52:24,944
- Sorum bu.
- Anlamaya çalışıyorum...

943
00:52:25,190 --> 00:52:28,182
Bence anlıyorsunuz.
Cevaplamak istemiyorsunuz.

944
00:52:28,217 --> 00:52:30,579
Müşterilerinizin
çıkarlarını korumanın...

945
00:52:30,614 --> 00:52:30,744
SENATÖR SUSAN COLLINS (R-ME)

946
00:52:30,779 --> 00:52:33,998
kıdemli üye, iç Güvenlik
ve Hükümet işleri komitesi

947
00:52:34,033 --> 00:52:34,248
...göreviniz olduğuna
inanıyor musunuz?

948
00:52:34,283 --> 00:52:37,901
Başkan, Yapılandırılmış ürünler
Grup Takası - Goldman Sachs

949
00:52:38,120 --> 00:52:40,462
Müşterilerimize
fiyatları görmek isterlerse...

950
00:52:40,497 --> 00:52:44,354
...işlem fiyatlarını göstermenin
görevimiz olduğunu düşünüyorum.

951
00:52:45,127 --> 00:52:48,745
kendi elemanlarınızın değersiz
bulduğu menkul kıymetleri...

952
00:52:48,780 --> 00:52:50,602
...satma konusunda
ne düşünüyorsunuz?

953
00:52:51,383 --> 00:52:53,374
Bu sizi rahatsız ediyor mu?

954
00:52:53,409 --> 00:52:54,724
Sanırım onlar...

955
00:52:55,137 --> 00:52:56,770
Başkan ve CEO, Goldman Sachs

956
00:52:56,805 --> 00:52:59,558
- Varsayımsal olarak mı?
- Hayır, gerçekten.

957
00:52:59,593 --> 00:53:01,238
- O zaman bilmiyorum...
- Bugün duyduk.

958
00:53:01,310 --> 00:53:04,564
Bugün duyduk.
"Bu berbat bir anlaşma. " "Rezalet. '

959
00:53:04,599 --> 00:53:07,240
Ben bugün bir şeylerin yanlış gittiğini...

960
00:53:07,275 --> 00:53:08,984
...düşündürecek bir şey duymadım.

961
00:53:10,652 --> 00:53:13,371
Bir menkul kıymeti
birisine satarsanız...

962
00:53:14,907 --> 00:53:18,126
...ve sonra aynı menkul kıymete
karşı oynarsanız...

963
00:53:20,495 --> 00:53:24,249
...ve bunu müşterinize söylemezseniz
bunda bir çelişki yok mu?

964
00:53:24,284 --> 00:53:25,424
Bunda bir sorun görmüyor musunuz?

965
00:53:25,459 --> 00:53:28,280
Pazarlama bağlamında
bunda bir çelişki yok.

966
00:53:28,754 --> 00:53:31,302
Başkan Yardımcısı ve CFO
Goldman Sachs

967
00:53:32,174 --> 00:53:35,894
Çalışanlarınızın e-postalarında,
"Ne berbat bir anlaşma"...

968
00:53:35,929 --> 00:53:37,227
...dediklerinde bir şey hissettiniz mi?

969
00:53:37,262 --> 00:53:40,117
E- postada böyle yazmak
çok talihsiz bir şey.

970
00:53:40,152 --> 00:53:41,016
Utandınız mı?

971
00:53:41,224 --> 00:53:43,340
Çok talihsiz...
Ben... Ben...

972
00:53:44,269 --> 00:53:47,154
"E-postada" mı?
Bu konuda nasıl hissediyorsunuz?

973
00:53:47,189 --> 00:53:50,704
Hangi biçimde söylenirse söylensin,
çok talihsiz bir şey.

974
00:53:50,734 --> 00:53:51,909
SENATÖR TOM COBURN (R-Ok)

975
00:53:51,944 --> 00:53:54,241
kongre üyesi,
Hükümet Araştırmaları Alt komitesi

976
00:53:54,276 --> 00:53:56,539
Rakipleriniz de aynı faaliyetlerde
bulunuyor muydu?

977
00:53:56,574 --> 00:53:58,667
Evet, hem de çoğu durumda
çok daha fazla.

978
00:54:00,118 --> 00:54:04,111
Hedge fonu yöneticisi John Paulson
pazarın düşeceğine oynayarak...

979
00:54:04,146 --> 00:54:05,669
...12 milyar dolar yaptı.

980
00:54:05,958 --> 00:54:09,301
Paulson, oynayacağı mortgage
menkul kıymetler bitince...

981
00:54:09,336 --> 00:54:13,557
...yenilerini yaratmak için Goldman
Sachs ve Deutsche Bank ile çalıştı.

982
00:54:14,216 --> 00:54:15,933
Morgan Stanley de
kaybedeceklerine oynadığı...

983
00:54:15,968 --> 00:54:19,187
...mortgage menkul kıymetleri
satıyordu ve şimdi...

984
00:54:19,888 --> 00:54:23,142
...Virgin Adaları Memur
Emekli Sandığı tarafından...

985
00:54:23,558 --> 00:54:24,900
...dolandırıcılıktan mahkemeye verildi.

986
00:54:24,935 --> 00:54:28,257
Davada Morgan Stanley'nin
CDO'ların beş para etmez...

987
00:54:28,292 --> 00:54:29,321
...olduğunu bildiği iddia ediliyor.

988
00:54:29,356 --> 00:54:31,974
Üç A ile derecelendirilmiş
olmalarına rağmen...

989
00:54:32,009 --> 00:54:34,201
...Morgan Stanley onların
kaybedeceğine oynuyordu.

990
00:54:34,236 --> 00:54:38,161
Bir yıl içinde Morgan Stanley
yüz milyonlarca dolar kazanmıştı...

991
00:54:38,615 --> 00:54:41,937
...oysa yatırımcılar
bütün paralarını kaybetmişlerdi.

992
00:54:43,328 --> 00:54:47,082
Goldman Sachs, John Paulson,
ve Morgan Stanley yalnız değildi.

993
00:54:47,833 --> 00:54:50,849
Tricadia ve Magnetar hedge fonları
kendi çıkardıkları...

994
00:54:50,884 --> 00:54:52,719
...CDO'ların kaybedeceğine
oynayarak Merrill Lynch...

995
00:54:52,754 --> 00:54:56,770
...J.P. Morgan ve Lehman Brothers'la
birlikte milyarlar kazandılar.

996
00:54:56,805 --> 00:54:59,139
CDO'lar müşterilere
"güvenli" yatırımlar olarak satıldı.

997
00:54:59,174 --> 00:55:01,902
Emekli sandıklarının
şöyle diyeceğini sanırdınız:

998
00:55:01,937 --> 00:55:04,630
"Bunlar subprime.
Neden onları satın alıyorum?"

999
00:55:05,767 --> 00:55:08,588
Moody's ve
Standard & Poor's'dakiler ise...

1000
00:55:08,937 --> 00:55:11,258
...'Bunun derecesi üç A" diyordu.

1001
00:55:11,293 --> 00:55:12,395
Hedge Fonu Müdürü

1002
00:55:12,649 --> 00:55:16,403
Menkul kıymetler derecelendirme
kuruluşlarının onayıyla çıktı.

1003
00:55:17,029 --> 00:55:18,245
Moody's'in Merkezi

1004
00:55:18,280 --> 00:55:21,499
Derecelendirme kuruluşları
Moody's, S&P ve Fitch...

1005
00:55:21,950 --> 00:55:26,307
...riskli menkul kıymetlere yüksek
dereceler vererek milyarlar kazandılar.

1006
00:55:26,342 --> 00:55:27,004
DERECELENDİRME
KURULUŞLARININ KARLARI

1007
00:55:27,039 --> 00:55:30,031
2000-2007 arasında,
en büyük derecelendirme...

1008
00:55:30,417 --> 00:55:33,671
...kuruluşu olan
Moody's kârını dört katına çıkardı.

1009
00:55:34,087 --> 00:55:37,909
Moody's ve S&P derecelendirme
raporları karşılığında para alır.

1010
00:55:37,944 --> 00:55:40,958
Ve ne kadar çok yapılandırılmış
menkul kıymete...

1011
00:55:41,636 --> 00:55:45,060
...üç A derecesi verirlerse
o kadar çok kazanıyorlardı.

1012
00:55:45,095 --> 00:55:45,564
The Times'a şöyle dediğinizi düşünün:

1013
00:55:45,599 --> 00:55:48,716
"Olumlu bir yazı yazarsan
500.000 dolar veririm.

1014
00:55:48,751 --> 00:55:50,176
Yoksa, hiçbir şey vermem. "

1015
00:55:50,312 --> 00:55:54,362
Derecelendirme kuruluşları
şöyle diyerek partiye son verebilirlerdi:

1016
00:55:54,397 --> 00:55:56,337
"Kusura bakmayın.
Standartlarımızı yükseltiyoruz"...

1017
00:55:56,372 --> 00:55:58,116
Eski Direktör
Moody's Derecelendirme Kuruluşu

1018
00:55:58,153 --> 00:56:01,805
...ve hemen riskli alıcılara
fon satımını durdurabilirlerdi.

1019
00:56:01,840 --> 00:56:03,093
üç A derecesi verilmiş...

1020
00:56:03,825 --> 00:56:05,208
YENİ AAA DERECELERİ

1021
00:56:05,243 --> 00:56:08,701
...enstrümanların sayısı
birkaç tane iken binlerce oldu.

1022
00:56:11,249 --> 00:56:14,298
Yüz milyarlarca dolar
derecelendiriliyordu ve...

1023
00:56:15,837 --> 00:56:17,691
- Yılda mı?
- Evet. Yılda.

1024
00:56:17,881 --> 00:56:20,395
kongrede ve Temsilciler Meclisi'nde...

1025
00:56:21,134 --> 00:56:24,558
...derecelendirme kuruluşları
konusunda tanıklık ettim.

1026
00:56:24,593 --> 00:56:27,603
İki defasında da
çok iyi avukatlarla geldiler...

1027
00:56:29,184 --> 00:56:33,006
...ve şöyle dediler, "Bir şeye bunun
derecesi üç A demişsek...

1028
00:56:33,522 --> 00:56:37,140
...bu sadece bizim 'görüşümüzdür. '
Buna güvenmemelisiniz. "

1029
00:56:37,359 --> 00:56:39,659
S&P'un dereceleri
görüşümüzü gösterir.

1030
00:56:39,694 --> 00:56:42,845
Verdiğimiz dereceler görüşümüzdür.
Onlar görüştür.

1031
00:56:43,156 --> 00:56:45,374
Onlar görüştür. Sadece görüştür.

1032
00:56:45,534 --> 00:56:49,356
Derecelerimizin görüşümüz olduğunu
vurguladığımızı düşünüyorum.

1033
00:56:50,247 --> 00:56:52,568
Görüşlerini bizimle paylaşmadılar.

1034
00:56:53,041 --> 00:56:55,259
Bu filmde konuşmayı reddettiler.

1035
00:56:56,253 --> 00:56:59,074
Onlar bir menkul kıymetin
pazar değerini...

1036
00:56:59,214 --> 00:57:03,435
...fiyatının oynaklığını veya bir yatırım
olarak uygunluğunu göstermez.

1037
00:57:04,719 --> 00:57:05,970
BÖLÜM 3: KRİZ

1038
00:57:22,362 --> 00:57:23,511
Temmuz 2005

1039
00:57:23,530 --> 00:57:25,422
çoğu ekonomist diyor ki:

1040
00:57:25,457 --> 00:57:27,314
"Bu bir balon, patlayacak.

1041
00:57:27,492 --> 00:57:29,915
Bu, ekonomide bir sorun yaratacak. "

1042
00:57:30,078 --> 00:57:33,900
kimileri bir noktada ekonomik
durgunluk bile yaratabilir diyor.

1043
00:57:33,935 --> 00:57:36,539
Fiyatların gerçekten de çok düştüğünü
görecek olursak...

1044
00:57:37,210 --> 00:57:39,201
...en kötü senaryo ne olur?

1045
00:57:40,130 --> 00:57:43,281
Bu söylediğinize katılmıyorum.
Öyle bir şey olmaz.

1046
00:57:43,425 --> 00:57:46,940
ülke çapında ev fiyatlarının düşmesi
diye bir şey olmadı.

1047
00:57:47,971 --> 00:57:51,486
Ben Bernanke Şubat 2006'da
Merkez Bankası başkanı oldu...

1048
00:57:52,642 --> 00:57:55,188
...bu subprime kredilerin
en yüksek olduğu yıldı.

1049
00:57:55,223 --> 00:57:56,387
SUBPRIME KREDİLERİN
DİĞER KREDİLERE GÖRE YÜZDESİ

1050
00:57:56,422 --> 00:57:57,733
Fakat pek çok uyarıya rağmen...

1051
00:57:58,315 --> 00:58:01,830
...Bernanke ile Merkez Bankası Kurulu
hiçbir şey yapmadı.

1052
00:58:02,027 --> 00:58:05,485
Ben Bernanke bu film için
röportaj vermeyi kabul etmedi.

1053
00:58:06,031 --> 00:58:09,148
Robert Gnaizda,
Bernanke başkan olduktan sonra...

1054
00:58:09,576 --> 00:58:12,932
...onunla ve Merkez Bankası
Kurulu ile üç kez görüştü.

1055
00:58:12,967 --> 00:58:15,920
Sadece son toplantıda
bir sorun olabileceğini...

1056
00:58:18,001 --> 00:58:21,459
...ve hükümetin bununla
ilgilenmesi gerektiğini söyledi.

1057
00:58:21,494 --> 00:58:22,429
Ne zaman? bu ne zamandı?
Hangi yıl?

1058
00:58:22,464 --> 00:58:25,183
2009'da.
Washington D.C.'de, 11 Mart'ta.

1059
00:58:25,759 --> 00:58:27,684
- Bu yıl mı?
- Bu yıl görüştük, evet.

1060
00:58:27,719 --> 00:58:30,574
Yani daha önceki iki yılda
görüştüğünüzde...

1061
00:58:30,609 --> 00:58:32,284
-2008'de bile mi?
- Evet.

1062
00:58:33,225 --> 00:58:37,480
Merkez Bankası'nda Bernanke'nin
altında çalışan altı yöneticiden biri...

1063
00:58:37,515 --> 00:58:39,652
...2006'da Başkan Bush'un atadığı...

1064
00:58:39,687 --> 00:58:40,565
...Frederic Mishkin'di.

1065
00:58:42,484 --> 00:58:44,467
Yönetici,
Merkez Bankası 2006-2008

1066
00:58:44,502 --> 00:58:46,450
Robert Gnaizda ile Greenlining'in...

1067
00:58:46,696 --> 00:58:50,553
...Merkez Bankası kurulu ile
yaptığı toplantılara katıldınız mı?

1068
00:58:50,588 --> 00:58:52,775
Evet, katıldım.
Tüketici Hakları Komisyonu ile...

1069
00:58:52,810 --> 00:58:55,023
...çalışan komisyonda görevliydim.

1070
00:58:55,455 --> 00:58:58,709
Sizi çok açık bir biçimde
olanlar konusunda uyarmış.

1071
00:58:59,459 --> 00:59:02,508
Merkez Bankası Kurulu’na
elinde sıkça verilen...

1072
00:59:02,921 --> 00:59:05,845
...kredilere ilişkin
bütün belgelerle gelmiş.

1073
00:59:06,007 --> 00:59:08,975
Onu kibarca dinlemişsiniz
ama hiçbir şey yapılmamış.

1074
00:59:09,010 --> 00:59:12,867
Tekrar söyleyeyim, ben aslında
şeyin ayrıntılarını bilmiyorum...

1075
00:59:15,016 --> 00:59:17,371
Aslında, benim bilgim yok... Ben...

1076
00:59:17,852 --> 00:59:20,400
Ne tür bir bilgi vermiş emin değilim...

1077
00:59:21,982 --> 00:59:25,702
Açık konuşayım, böyle bir şey
konuşulduğunu hatırlamıyorum...

1078
00:59:25,737 --> 00:59:28,625
...ama elbette bazı sorunlardan
söz ediliyordu.

1079
00:59:30,615 --> 00:59:32,936
Mesele su, bunlar ne kadar yaygın?

1080
00:59:33,076 --> 00:59:35,897
- Niye araştırmadınız?
- Sanırım araştırıldı.

1081
00:59:36,371 --> 00:59:38,088
İlgili çalışanlarımız...

1082
00:59:38,123 --> 00:59:41,547
Affedersiniz. Ciddi olamazsınız.
Bir şeyler bulurdunuz.

1083
00:59:41,582 --> 00:59:44,467
Öyle bulurdunuz demek
her zaman çok kolaydır.

1084
00:59:46,047 --> 00:59:47,400
Daha 2004'te...

1085
00:59:48,001 --> 00:59:52,500
FBI zaten mortgage sahtekârlığı
salgınıyla ilgili bir uyarı yapmıştı.

1086
00:59:52,387 --> 00:59:54,537
Şişirilmiş değerlendirmeleri...

1087
00:59:54,848 --> 00:59:59,399
...üzerinde oynanmış kredi belgelerini
ve diğer sahtekârlıkları rapor ettiler.

1088
00:59:59,602 --> 01:00:02,719
2005'te, IMF'nin baş ekonomisti
Raghuram Rajan...

1089
01:00:04,024 --> 01:00:07,642
...tehlikeli teşviklerin
krize yol açacağı uyarısını yaptı.

1090
01:00:08,194 --> 01:00:10,845
2006'da
Nouriel Roubini'nin uyarıları...

1091
01:00:11,906 --> 01:00:15,023
...2007'de Allan Sloan'un
Fortune dergisindeki...

1092
01:00:15,058 --> 01:00:17,541
...ve The Washington Post'taki
makaleleri...

1093
01:00:17,576 --> 01:00:19,754
...ve IMF'den tekrar tekrar
uyarılar geldi.

1094
01:00:19,789 --> 01:00:23,782
kurumum adına önümüzdeki krizin
büyük bir kriz olacağını söyledim.

1095
01:00:25,754 --> 01:00:26,928
kiminle konuştunuz?

1096
01:00:26,963 --> 01:00:29,264
Hükümetle, Hazine ile,
Merkez Bankası ile, herkesle.

1097
01:00:29,299 --> 01:00:33,724
Mayıs 2007'de, hedge fonu yöneticisi
Bill Ackman "Çanta Kimin Elinde?"...

1098
01:00:35,305 --> 01:00:37,063
...adlı bir sunum dolaştırdı.

1099
01:00:37,098 --> 01:00:40,113
Burada balonun nasıl
patlayacağı anlatılıyordu.

1100
01:00:40,477 --> 01:00:43,992
2008'in başında, Charles Morris
yaklaşan krizle ilgili...

1101
01:00:44,027 --> 01:00:45,656
...kitabını yayınladı.

1102
01:00:48,318 --> 01:00:50,468
Emin değilsiniz. Ne yaparsınız?

1103
01:00:50,737 --> 01:00:54,457
Teminat standartlarının
zayıflatıldığından kuşkunuz olabilir.

1104
01:00:55,075 --> 01:00:58,499
Ama burada sorun, bu konuda
bir şey yapmalı mısınızdır.

1105
01:00:58,703 --> 01:00:59,919
A.B.D. iCRA SATIŞLARI

1106
01:00:59,954 --> 01:01:03,173
2008 geldiğinde,
icrayla ev satışları fırlamıştı...

1107
01:01:03,792 --> 01:01:07,114
...menkul kıymetleştirme
besin zinciri de patlamıştı.

1108
01:01:07,128 --> 01:01:10,819
Kredi verenler artık kredileri
yatırım bankalarına satamıyordu.

1109
01:01:10,854 --> 01:01:14,511
Borçlar geri ödenmediği için de
onlarca borç veren iflas etti.

1110
01:01:14,546 --> 01:01:15,375
SATILIK

1111
01:01:15,637 --> 01:01:18,788
Citibank'tan Chuck Prince
su ünlü sözü söylemişti:

1112
01:01:21,518 --> 01:01:23,839
Müzik durana kadar dans etmeliyiz.

1113
01:01:24,604 --> 01:01:27,755
Aslında o bunu söylediğinde
müzik çoktan durmuştu.

1114
01:01:28,066 --> 01:01:29,784
CDO piyasası çökmüş...

1115
01:01:30,693 --> 01:01:34,686
...yatırım bankalarının elinde
satamadıkları yüzlerce milyarlık...

1116
01:01:34,721 --> 01:01:36,711
...kredi, CDO ve gayrimenkul kalmıştı.

1117
01:01:38,576 --> 01:01:41,124
kriz başladığında
hem Bush hükümeti...

1118
01:01:42,330 --> 01:01:45,686
...hem de Merkez Bankası
olayların gerisinde kalmıştı.

1119
01:01:46,835 --> 01:01:48,848
krizin çapını anlayamadılar.

1120
01:01:49,421 --> 01:01:52,276
İlk kez ne zaman
şöyle düşünmeye başladınız?

1121
01:01:53,591 --> 01:01:55,809
"Bu iş tehlikeli, bu iş kötü. "

1122
01:01:56,094 --> 01:01:59,416
Çok iyi hatırlıyorum.
Sanırım bir G7 toplantısıydı...

1123
01:02:00,432 --> 01:02:01,888
...Şubat 2008'de.

1124
01:02:02,600 --> 01:02:04,613
konuyu Hank Paulson'a açtım.

1125
01:02:06,688 --> 01:02:09,009
Hank'e şunu dediğimi hatırlıyorum:

1126
01:02:09,899 --> 01:02:12,220
"üzerimize bir tsunami geliyor...

1127
01:02:13,069 --> 01:02:16,118
...oysa siz hangi mayoyu
giymemiz gerektiğini...

1128
01:02:16,990 --> 01:02:19,106
...düşünmemizi istiyorsunuz. "

1129
01:02:19,742 --> 01:02:22,063
Tepkisi ne oldu?
Ne hissediyordu?

1130
01:02:22,245 --> 01:02:23,795
"Her şey kontrol altında.

1131
01:02:23,830 --> 01:02:26,151
Evet, durumu dikkatle izliyoruz...

1132
01:02:27,959 --> 01:02:30,507
...ama evet, her şey kontrol altında. "

1133
01:02:32,088 --> 01:02:33,805
G7 Toplantısı, Tokyo
9 Şubat 2008

1134
01:02:33,840 --> 01:02:37,094
Büyümeye devam edeceğiz.
Su açık gerçeği söyleyeyim:

1135
01:02:37,129 --> 01:02:39,452
Büyüyorsanız,
durgunluk olmaz, değil mi?

1136
01:02:39,554 --> 01:02:41,813
Yani bu hepimizin bildiği bir şey.

1137
01:02:41,848 --> 01:02:43,940
Ekonomik durgunluk
çoktan başlamıştı...

1138
01:02:43,975 --> 01:02:46,967
...Paulson'in bu sözlerinden
tam dört ay önce.

1139
01:02:47,002 --> 01:02:48,945
Wall Street'in payandalarından olan...

1140
01:02:48,980 --> 01:02:52,700
Mart 2008'de, yatırım bankası
Bear Stearns'un nakdi bitti...

1141
01:02:53,902 --> 01:02:57,326
...ve hisse başına iki dolara
JP Morgan Chase'e satıldı.

1142
01:02:57,780 --> 01:03:00,795
Anlaşmayı 30 milyar dolarlık
acil garantiyle...

1143
01:03:01,618 --> 01:03:03,666
...Merkez Bankası destekledi.

1144
01:03:03,701 --> 01:03:04,563
MERKEZ BANKASI

1145
01:03:04,621 --> 01:03:06,873
O anda hükümet ise el atabilir...

1146
01:03:07,373 --> 01:03:08,624
Profesör, MIT

1147
01:03:08,791 --> 01:03:11,119
Eski Baş Ekonomist
Uluslararası Para Fonu

1148
01:03:11,154 --> 01:03:13,448
...ve riski azaltacak
önlemleri alabilirdi.

1149
01:03:13,505 --> 01:03:16,724
Bana gelen bilgilere göre
henüz sonuna gelinmedi...

1150
01:03:18,551 --> 01:03:20,564
...başka iflaslar da olacak.

1151
01:03:20,929 --> 01:03:22,851
Bu yatırım bankalarının...

1152
01:03:23,431 --> 01:03:24,564
10 Temmuz 2008

1153
01:03:24,599 --> 01:03:27,358
...Merkez Bankası ile
ve SEC'le çalışarak...

1154
01:03:27,393 --> 01:03:30,942
...likidite artırdıklarını,
sermaye artırdıklarını gördüm.

1155
01:03:33,608 --> 01:03:37,123
Bana sürekli raporlar geliyor.
Denetçilerimiz çok uyanık.

1156
01:03:38,363 --> 01:03:39,876
7 Eylül 2008'de...

1157
01:03:40,448 --> 01:03:44,566
...Henry Paulson Merkez Bankası’nın
çöküşün kıyısına gelen iki dev...

1158
01:03:44,601 --> 01:03:46,557
...Fannie Mae ile Freddie Maç'ı
devraldığını açıkladı.

1159
01:03:47,956 --> 01:03:49,088
7 Eylül 2008

1160
01:03:49,123 --> 01:03:53,139
Bugün yapılan şeylerden hiçbiri
konut politikasının düzeltilmesi...

1161
01:03:53,174 --> 01:03:55,312
...veya diğer finans kurumlarının
gücüyle ilgili...

1162
01:03:55,347 --> 01:03:57,450
...herhangi bir görüş değişikliğini
yansıtmamaktadır.

1163
01:03:57,485 --> 01:03:58,598
İki gün sonra...

1164
01:03:58,633 --> 01:04:02,387
...Lehman Brothers 3.2 milyar dolarlık
rekor zarar açıkladı...

1165
01:04:02,470 --> 01:04:04,020
...ve hisseleri çöktü.

1166
01:04:04,055 --> 01:04:05,522
LEHMAN'LEHMAN'IN HİSSE FİYATI

1167
01:04:05,557 --> 01:04:09,015
Lehman ve AIG'nin
Eylül'de başına gelenler sürpriz oldu.

1168
01:04:10,144 --> 01:04:13,261
Yani, Temmuz'dan
ve Fannie ile Freddie'den sonra.

1169
01:04:13,773 --> 01:04:16,094
Eylül'de kimsenin hiç bilmediği...

1170
01:04:18,820 --> 01:04:20,970
...önemli şeyler olduğu açıktı.

1171
01:04:22,865 --> 01:04:25,208
Sanırım... Sanırım böyle söylemek
yanlış olmaz.

1172
01:04:25,243 --> 01:04:29,703
Bear Stearns'e iflas etmeden bir ay
önce üç A derecesi verilmişti, değil mi?

1173
01:04:29,789 --> 01:04:31,905
- Büyük olasılıkla A2.
- A2 mi?

1174
01:04:32,000 --> 01:04:33,258
- Evet.
- Peki.

1175
01:04:33,293 --> 01:04:35,176
Yine de A2 iflas demek değil.

1176
01:04:35,211 --> 01:04:39,568
Hayır, yüksek bir yatırım derecesidir.
Yatırımın sağlam olduğunu gösterir.

1177
01:04:39,603 --> 01:04:42,496
Lehman Brothers'a iflasından
birkaç gün önce A2 verildi.

1178
01:04:42,531 --> 01:04:45,389
AIG'ye kurtarılmadan birkaç gün önce
çift A verildi.

1179
01:04:47,807 --> 01:04:51,800
Fannie Mae ile Freddie Maç
kurtarıldıklarında dereceleri üç A idi.

1180
01:04:51,894 --> 01:04:55,944
Citigroup, Merrill, hepsi de
yatırım yapılabilir derecesine sahipti.

1181
01:04:56,024 --> 01:04:58,174
- Bu nasıl olabilir?
- iyi soru.

1182
01:05:00,653 --> 01:05:02,036
Çok iyi bir soru.

1183
01:05:02,071 --> 01:05:05,290
Hükümet hiçbir zaman
önemli kurumlara şöyle demedi:

1184
01:05:07,160 --> 01:05:10,015
"iş ciddi.
Durumunuzun ne olduğunu anlatın.

1185
01:05:10,204 --> 01:05:12,627
Palavra atmayın.
Ne durumdasınız?"

1186
01:05:14,542 --> 01:05:17,864
Öncelikle, denetçiler...
Bu onların görevi, değil mi?

1187
01:05:18,463 --> 01:05:21,455
Onların görevi bu kurumların
durumunu anlamak.

1188
01:05:22,717 --> 01:05:24,935
Ve onlar çok iyi biliyorlardı...

1189
01:05:25,803 --> 01:05:29,352
...ve sanırım daha...
kriz sürdükçe daha farkında oldular.

1190
01:05:29,932 --> 01:05:32,685
- Yani...
- Affedersiniz ama bu doğru değil.

1191
01:05:33,227 --> 01:05:34,945
Ne demek, doğru değil?

1192
01:05:35,229 --> 01:05:36,446
2008 Ağustos'unda...

1193
01:05:36,481 --> 01:05:40,702
Yönetici, Merkez Bankası 2006-2008
Profesör, Columbia İşletme Fakültesi

1194
01:05:40,737 --> 01:05:42,290
...Lehman Brothers, Merrill Lynch
ve AIG’nin...

1195
01:05:42,528 --> 01:05:44,370
...kredi derecelerini biliyor muydunuz...

1196
01:05:44,405 --> 01:05:46,998
...ve bunların doğru olduğunu
düşünüyor muydunuz?

1197
01:05:47,033 --> 01:05:50,389
O sıralarda daha önceki
derece değerlendirmelerinin...

1198
01:05:50,424 --> 01:05:52,421
...doğru olmadığı belli olmuştu.

1199
01:05:53,247 --> 01:05:56,173
- Dereceleri düşürülmüştü.
- Hayır, düşürülmemişti.

1200
01:05:56,208 --> 01:05:59,099
Sektör bazında derece düşürülmesi
söz konusu...

1201
01:06:00,380 --> 01:06:03,210
kurtarılmalarından
birkaç gün öncesine kadar...

1202
01:06:03,245 --> 01:06:05,808
...bu şirketlerin hepsinin derecesi
en az A2 idi.

1203
01:06:05,843 --> 01:06:09,836
Öyleyse cevabım, bu konuda sizi
cevaplayabilecek kadar bilgim yok.

1204
01:06:10,598 --> 01:06:14,147
Yönetici Fren Mishkin 31 Ağustos
itibariyle istifa ediyor.

1205
01:06:14,182 --> 01:06:17,158
Columbia İşletme Fakültesine
dönmeyi planlıyor.

1206
01:06:18,272 --> 01:06:21,594
Neden 2008 Ağustos'unda,
mali krizin tam ortasında...

1207
01:06:21,629 --> 01:06:23,763
...Merkez Bankası'ndan ayrıldınız?

1208
01:06:24,404 --> 01:06:26,861
Şey... Bir ders kitabı hazırlıyordum.

1209
01:06:28,700 --> 01:06:32,158
Onun ayrılması ile yedi koltuktan
ucu boşalmış oluyor...

1210
01:06:32,620 --> 01:06:34,921
...hem de tam ekonominin
en zorda olduğu dönemde.

1211
01:06:34,956 --> 01:06:38,813
Eminim kitabınız önemli ve çok
okunuyor ama 2008 Ağustos'unda...

1212
01:06:39,001 --> 01:06:42,357
...dünyada daha önemli
şeyler oluyordu, öyle değil mi?

1213
01:06:43,631 --> 01:06:45,349
12 Eylül Cuma günü...

1214
01:06:45,800 --> 01:06:48,059
...Lehman Brothers'in
nakit parası bitmişti...

1215
01:06:48,094 --> 01:06:51,450
...ve tüm yatırım bankacılığı sektörü
hızla çöküyordu.

1216
01:06:51,973 --> 01:06:55,090
Küresel finans sisteminin
istikrarı tehlikedeydi.

1217
01:06:56,811 --> 01:06:59,564
O hafta sonu, Henry Paulson
ve New York...

1218
01:06:59,814 --> 01:07:02,365
...Merkez Bankası başkanı
Timothy Geithner...

1219
01:07:02,400 --> 01:07:05,949
...büyük bankaların CEO'larıyla
Lehman'i kurtarmak için...

1220
01:07:06,028 --> 01:07:08,144
...acil bir toplantı yaptılar.

1221
01:07:08,364 --> 01:07:10,286
Ama Lehman yalnız değildi.

1222
01:07:10,658 --> 01:07:12,166
Merrill Lynch Merkezi

1223
01:07:12,201 --> 01:07:14,715
Merrill Lynch de batmanın eşiğindeydi.

1224
01:07:15,288 --> 01:07:18,746
Ve o Pazar günü Bank of America
tarafından satın alındı.

1225
01:07:19,250 --> 01:07:23,004
Lehman'i satın almayı düşünen
tek banka İngiliz Barclays oldu.

1226
01:07:24,505 --> 01:07:28,259
Ama İngiliz denetçiler
Amerika'dan finans garantisi istediler.

1227
01:07:28,885 --> 01:07:30,341
Paulson reddetti.

1228
01:07:31,179 --> 01:07:33,465
Ne Lehman, ne de federal hükümet...

1229
01:07:33,500 --> 01:07:35,440
...iflasa karşı bir önlem almıştı.

1230
01:07:35,475 --> 01:07:38,025
Bir taksiye binip
Merkez Bankası'na gittik.

1231
01:07:38,060 --> 01:07:41,279
Lehman’ın iflas Avukatı
Weil, Gotshal & Manges, LLP

1232
01:07:42,482 --> 01:07:45,531
İflas davasının 14 Eylül
gece yarısından önce...

1233
01:07:45,943 --> 01:07:47,956
...başlamasını istiyorlardı.

1234
01:07:48,112 --> 01:07:51,468
Bunun korkunç bir şey olacağı
konusunda ısrar ettik...

1235
01:07:54,535 --> 01:07:57,295
...hatta bir noktada
kıyamet sözcüğünü kullandım...

1236
01:07:57,330 --> 01:08:01,152
...ve önerdikleri şeyin sonuçlarını
iyi düşünmelerini söyledim.

1237
01:08:02,126 --> 01:08:05,482
Pazar üzerindeki etkisinin
korkunç olacağını söyledim.

1238
01:08:05,517 --> 01:08:07,386
- Bunu siz mi söylediniz?
- Evet

1239
01:08:07,421 --> 01:08:09,255
Bütün görüşlerimizi dinlediklerini...

1240
01:08:12,053 --> 01:08:14,408
...ve pazarı sakinleştirmek için...

1241
01:08:17,683 --> 01:08:20,800
...Lehman'ın iflas etmesi
gerektiğini söylediler.

1242
01:08:21,562 --> 01:08:23,321
- "Pazarı sakinleştirmek" mi?
- Evet.

1243
01:08:23,356 --> 01:08:27,474
Lehman’ın iflas etmek üzere olduğu
size ilk olarak ne zaman söylendi?

1244
01:08:28,736 --> 01:08:31,091
- Olaydan sonra.
- Olaydan sonra mı?

1245
01:08:33,407 --> 01:08:34,396
Pekala.

1246
01:08:36,160 --> 01:08:38,151
Öğrenince tepkiniz ne oldu?

1247
01:08:41,791 --> 01:08:43,144
"Vay canına. "

1248
01:08:43,584 --> 01:08:46,940
Paulson ve Bernanke
diğer ülkelerle görüşmemişlerdi...

1249
01:08:47,088 --> 01:08:50,732
...ve yabancı ülkelerin iflas hukukunun
sonuçlarını bilmiyorlardı.

1250
01:08:50,767 --> 01:08:54,376
...Lehman Brothers Londra merkezi
masaları boşaltmaya devam ediyor...

1251
01:08:52,176 --> 01:08:53,495
16 Eylül 2008

1252
01:08:53,386 --> 01:08:54,727
İngiliz yasalarına göre...

1253
01:08:54,762 --> 01:08:57,913
...Lehman’ın Londra merkezi
derhal kapatılmalıydı.

1254
01:08:58,266 --> 01:09:01,315
Bütün işlemler durdu,
oysa binlerce işlem vardı.

1255
01:09:02,645 --> 01:09:06,365
Londra'daki Lehman'da menkul
kıymetleri olan hedge fonları...

1256
01:09:06,400 --> 01:09:08,112
...dehşetle gördüler ki...

1257
01:09:09,151 --> 01:09:12,006
...menkul kıymetlerini
geri alamayacaklardı.

1258
01:09:12,041 --> 01:09:13,561
Zincirin bir halkası kopmuştu.

1259
01:09:14,365 --> 01:09:17,289
Ve bunun sisteme
çok olumsuz bir etkisi oldu.

1260
01:09:17,660 --> 01:09:19,708
ülkedeki en eski para fonu...

1261
01:09:19,912 --> 01:09:21,045
17 Eylül 2008

1262
01:09:21,080 --> 01:09:24,334
...iflas eden Lehman Brothers'dan
alacaklı olduğu...

1263
01:09:24,369 --> 01:09:26,259
...750 milyon doları zarar gösterdi.

1264
01:09:26,294 --> 01:09:29,843
Lehman’ın batısı tahvil pazarının da
çökmesine yol açtı...

1265
01:09:29,878 --> 01:09:30,562
TAHVİL

1266
01:09:30,798 --> 01:09:34,017
...birçok şirket
maaş gibi giderleri ödemek için...

1267
01:09:34,052 --> 01:09:35,017
...tahvil kullanır.

1268
01:09:35,052 --> 01:09:39,045
Bu işçi çıkartacakları, yedek parça
alamayacakları anlamına gelir.

1269
01:09:39,080 --> 01:09:39,533
Sektör duracak.

1270
01:09:40,141 --> 01:09:42,462
İnsanlar, "Biz neye inanabiliriz?

1271
01:09:43,185 --> 01:09:45,278
Artık hiçbir şeye güvenemiyoruz,"
dediler.

1272
01:09:45,313 --> 01:09:48,635
Aynı hafta AIG'nin kredi temerrüt swap
sahiplerine...

1273
01:09:49,066 --> 01:09:52,581
...13 milyar dolar ödemesi gerekiyordu
ama parası yoktu.

1274
01:09:53,112 --> 01:09:54,932
Bir diğer sorun AIG idi.

1275
01:09:55,239 --> 01:09:57,753
AIG iflas etse uçaklar uçamayabilirdi.

1276
01:09:59,493 --> 01:10:01,950
Hükümet 17 Eylül'de
AIG'yi devraldı.

1277
01:10:03,080 --> 01:10:04,255
18 Eylül 2008

1278
01:10:04,290 --> 01:10:07,133
Bir gün sonra, Paulson
ve Bernanke Kongre'den...

1279
01:10:07,168 --> 01:10:10,592
...bankaları kurtarmak için
700 milyar dolar istediler.

1280
01:10:10,627 --> 01:10:11,262
Bir araya geliyoruz...

1281
01:10:11,297 --> 01:10:14,949
Alternatifinin korkunç bir çöküş
olacağı uyarısını yaptılar.

1282
01:10:15,843 --> 01:10:18,459
Çok ürkütücüydü.
Bütün sistem dönmüştü.

1283
01:10:18,679 --> 01:10:21,500
Finans sisteminin,
kredi sisteminin tamamı.

1284
01:10:22,642 --> 01:10:24,394
kimse kredi alamıyordu.

1285
01:10:24,518 --> 01:10:27,737
Sanki küresel finans sistemi
kalp krizi geçirmişti.

1286
01:10:27,855 --> 01:10:29,709
Elimden geleni yapıyorum.

1287
01:10:29,744 --> 01:10:30,615
15 Eylül 2008

1288
01:10:30,650 --> 01:10:32,299
Yapmaya çalıştığım...

1289
01:10:32,568 --> 01:10:36,220
Yıllar önce yapılmış olan şeylerin
sonuçlarıyla uğraşıyorum.

1290
01:10:37,198 --> 01:10:39,165
Bakan Paulson
sonbahar boyunca konuştu.

1291
01:10:39,200 --> 01:10:42,658
kökündeki nedenlerin hepsine,
ki bunlar çok sayıdadır...

1292
01:10:42,693 --> 01:10:45,460
- ... değindi. Emin değilim...
- Ciddi olamazsınız.

1293
01:10:46,207 --> 01:10:48,220
Ciddiyim.
Ne bekliyordunuz?

1294
01:10:49,085 --> 01:10:51,201
Ne arıyordunuz da göremediniz?

1295
01:10:51,671 --> 01:10:55,148
O kredi temerrüt swaplarının
denetlenmesinin engellenmesini...

1296
01:10:55,183 --> 01:10:58,625
...ve yatırım bankalarının kaldıraç
sınırlarının kaldırılmasını...

1297
01:10:59,178 --> 01:11:01,169
...savunanların başındaydı.

1298
01:11:02,932 --> 01:11:04,106
Peki, yani...

1299
01:11:04,141 --> 01:11:07,258
Bunlardan söz etti mi?
Ben söz ettiğini duymadım.

1300
01:11:07,770 --> 01:11:10,091
Şunu bir saniye kapatabilir miyiz?

1301
01:11:10,648 --> 01:11:13,970
Henry Paulson bu film için
röportaj vermeyi reddetti.

1302
01:11:15,277 --> 01:11:18,895
AIG kurtarıldığında,
kredi temerrüt swapları sahiplerine...

1303
01:11:19,240 --> 01:11:21,788
...ertesi gün 61 milyar dolar ödendi...

1304
01:11:22,076 --> 01:11:25,000
...ki bunların en önemlisi
Goldman Sachs idi.

1305
01:11:25,788 --> 01:11:28,047
Paulson, Bernanke
ve Tim Geithner...

1306
01:11:28,082 --> 01:11:31,233
...daha düşük bir fiyat pazarlığı
yapmak yerine...

1307
01:11:31,460 --> 01:11:34,387
...AIG'yi dolar başına 100 sent
ödemeye zorladılar.

1308
01:11:34,422 --> 01:11:38,938
Sonuç olarak AIG'nin kurtarılması vergi
mükelleflerine 150 milyara mal oldu.

1309
01:11:40,761 --> 01:11:43,514
AIG üzerinden
160 milyar dolar aktarıldı.

1310
01:11:44,306 --> 01:11:46,854
14 milyar dolar
Goldman Sachs'e gitti.

1311
01:11:47,268 --> 01:11:50,611
Paulson ve Geithner AIG'yi
Goldman ile diğer bankaları...

1312
01:11:50,646 --> 01:11:54,764
...dolandırıcılıktan mahkemeye verme
hakkından vazgeçmeye zorladılar.

1313
01:11:54,775 --> 01:11:57,289
Bu krizi çözmek için atanan kişinin...

1314
01:11:59,989 --> 01:12:03,538
...Goldman Sachs'in eski CEO'su
olması bir sorun değil mi?

1315
01:12:03,573 --> 01:12:05,543
krizin başlamasında
önemli rol oynayan bir kişinin.

1316
01:12:06,078 --> 01:12:08,194
Günümüzde finans sektörünün...

1317
01:12:08,956 --> 01:12:11,168
...çok karmaşık olduğunu söyleyebiliriz.

1318
01:12:11,203 --> 01:12:13,381
...acilen gereken parayı sağlamak...

1319
01:12:13,416 --> 01:12:14,291
4 Ekim 2008'de...

1320
01:12:15,254 --> 01:12:18,974
...Başkan Bush 700 milyar dolarlık
kurtarma paketini imzalar.

1321
01:12:19,467 --> 01:12:21,934
Ama dünya borsaları
düşmeye devam eder...

1322
01:12:21,969 --> 01:12:25,985
...artık küresel bir durgunluğun
baş göstereceği korkusu yaygındır.

1323
01:12:30,144 --> 01:12:34,001
Kurtarma yasası işten çıkarmalar ile
icra satışları dalgasını...

1324
01:12:34,036 --> 01:12:35,531
...durdurmak için hiçbir şey yapmaz.

1325
01:12:35,566 --> 01:12:38,717
Amerika ve Avrupa'daki işsizlik
yüzde 10'a çıkar.

1326
01:12:40,821 --> 01:12:44,245
Ekonomik durgunluk hız kazanır
ve bütün dünyayı kaplar.

1327
01:12:47,995 --> 01:12:50,919
Çok korkmaya başladım
çünkü bütün dünyanın...

1328
01:12:52,416 --> 01:12:55,670
...aynı zamanda aynı hızla
çökeceğini öngörmemiştim.

1329
01:12:57,671 --> 01:12:59,320
2008 Aralık ayında...

1330
01:12:59,673 --> 01:13:02,995
...General Motors ve Chrysler
iflasın eşiğindeydiler.

1331
01:13:03,511 --> 01:13:06,398
Amerikalı tüketiciler
harcamalarını kestikçe...

1332
01:13:06,433 --> 01:13:09,285
...Çinli imalatçıların satışları
dibe vurdu.

1333
01:13:11,018 --> 01:13:14,067
Çin'de on milyonu aşkın
göçmen işçi işsiz kaldı.

1334
01:13:16,001 --> 01:13:21,500
Günün sonunda, en yoksullar her zamanki gibi
en fazla zarara uğrayanlar oldular.

1335
01:13:21,362 --> 01:13:24,115
Çin Ampul Fabrikası
Guangdong Eyaleti, Çin

1336
01:13:26,033 --> 01:13:28,285
Burada çok para kazanabilirsiniz.

1337
01:13:28,320 --> 01:13:30,056
Mesela, ayda 70-80 dolar.

1338
01:13:32,540 --> 01:13:34,087
Eski Fabrika işçisi

1339
01:13:35,376 --> 01:13:38,698
köyde çiftçilik yapmak
bu kadar çok para kazandırmaz.

1340
01:13:40,381 --> 01:13:42,497
İşçiler kazandıkları parayı...

1341
01:13:44,635 --> 01:13:47,354
...memleketlerindeki ailelerine yollarlar.

1342
01:13:47,763 --> 01:13:49,583
kriz Amerika'da başladı.

1343
01:13:50,808 --> 01:13:53,925
Hepimiz krizin Çin'i de etkileyeceğini
biliyoruz.

1344
01:13:58,983 --> 01:14:01,201
Bazı fabrikalar işçi çıkartıyor.

1345
01:14:03,571 --> 01:14:07,029
İşlerini kaybedecekleri için
bazı insanlar fakirleşecek.

1346
01:14:08,075 --> 01:14:09,531
Hayat zorlaşacak.

1347
01:14:14,415 --> 01:14:15,427
Singapur

1348
01:14:18,169 --> 01:14:20,182
Büyüme hızımız yüzde 20 idi.

1349
01:14:20,921 --> 01:14:23,378
Singapore Press Holdings
Baş Editörü

1350
01:14:24,091 --> 01:14:27,845
Muhteşem bir yıldı. Bu çeyrekte
birdenbire ekşi dokuza düştük.

1351
01:14:28,137 --> 01:14:30,389
İhracat yüzde 30 oranında azaldı.

1352
01:14:33,684 --> 01:14:36,608
Büyük bir darbe aldık.
Uçurumdan yuvarlandık.

1353
01:14:37,479 --> 01:14:40,630
kriz çıktıktan sonra bile
ne kadar yayılacağını...

1354
01:14:41,775 --> 01:14:44,596
...ne kadar şiddetli olacağını
bilmiyorduk.

1355
01:14:44,631 --> 01:14:45,768
Hala bir sığınak bulmayı...

1356
01:14:46,572 --> 01:14:49,325
...fırtınadan çok etkilenmemeyi
umuyorduk.

1357
01:14:51,744 --> 01:14:53,291
Ama mümkün değildi.

1358
01:14:53,412 --> 01:14:55,254
Çok global bir dünyada yaşıyoruz.

1359
01:14:55,289 --> 01:14:58,008
ülkelerin ekonomileri
birbirlerine bağlı.

1360
01:15:12,306 --> 01:15:13,921
Ahhh... Evimizdeyiz!

1361
01:15:25,069 --> 01:15:28,789
2010 başında Amerika'daki
icra satışları altı milyonu buldu.

1362
01:15:29,698 --> 01:15:32,019
Bir evin icra yoluyla satılması...

1363
01:15:32,326 --> 01:15:34,793
...o evin çevresinde yaşayan
herkesi etkiler.

1364
01:15:34,828 --> 01:15:38,271
Ev pazara çıktığında
daha düşük bir fiyatla satılacaktır.

1365
01:15:38,306 --> 01:15:41,813
Pazara çıkmadan önce
iyi bir şekilde korunamayabilecektir.

1366
01:15:41,848 --> 01:15:45,321
Dokuz milyon kışını daha evlerini
kaybedeceğini öngörüyoruz.

1367
01:15:51,595 --> 01:15:54,246
Hafta sonu satılık evleri görmeye gittik.

1368
01:15:56,350 --> 01:15:57,772
Birini beğendik.

1369
01:15:58,519 --> 01:16:00,510
Ödeme 3.200 dolar olacaktı.

1370
01:16:03,899 --> 01:16:06,914
Columba Ramos ile kocası
İngilizce bilmiyorlar.

1371
01:16:07,611 --> 01:16:10,432
krediyi açan yıkıcı krediciden
para alan...

1372
01:16:10,698 --> 01:16:13,212
...mortgage simsarı onları dolandırdı.

1373
01:16:13,367 --> 01:16:15,517
Her şey güzeldi,
ev harikaydı.

1374
01:16:16,203 --> 01:16:18,057
Ödeme düşüktü. Her şey...

1375
01:16:18,414 --> 01:16:20,256
Sanki piyango çıkmış gibiydi.

1376
01:16:20,291 --> 01:16:22,942
Ama ilk ödeme geldiğinde
gerçeği gördük.

1377
01:16:23,377 --> 01:16:25,925
aylık mortgage ödemesi:
5.938,33 dolar

1378
01:16:28,882 --> 01:16:30,531
kocama çok üzüldüm...

1379
01:16:33,929 --> 01:16:36,978
...çünkü çok çalışıyor.
Ayrıca üç çocuğumuz var.

1380
01:16:41,562 --> 01:16:44,281
"çadır Şehir"
Pinellas Bölgesi, Florida

1381
01:16:49,570 --> 01:16:52,027
İnsanların çoğu krizden etkilenenler.

1382
01:16:52,239 --> 01:16:54,123
Gönüllü, Katolik yardım Derneği

1383
01:16:54,158 --> 01:16:56,672
Günlük yaşıyorlardı,
maaştan maaşa...

1384
01:16:56,744 --> 01:16:58,127
...şimdi o da bitti.

1385
01:16:58,162 --> 01:17:01,484
İşsizlik aylığıyla mortgage
veya araba borcu ödenmez.

1386
01:17:02,082 --> 01:17:04,095
kamyonla kereste taşıyordum.

1387
01:17:04,130 --> 01:17:05,514
Eski İnşaat İşçisi

1388
01:17:05,961 --> 01:17:08,885
kereste şirketleri kapandı,
hızarlar kapandı.

1389
01:17:09,006 --> 01:17:11,657
Ben de buraya
inşaatta çalışmaya geldim.

1390
01:17:11,692 --> 01:17:13,783
Şimdi de inşaatlar kapanıyor...

1391
01:17:14,678 --> 01:17:17,529
Hayat çok zor.
Bu durumda birçok insan var.

1392
01:17:17,564 --> 01:17:20,381
Yakında bunun gibi
başka kamplar görürsünüz...

1393
01:17:20,416 --> 01:17:22,083
...çünkü bugünlerde hiç iş yok.

1394
01:17:23,729 --> 01:17:25,276
BÖLÜM 4: SORUMLULUK

1395
01:17:28,442 --> 01:17:31,161
Şirket başarılıyken,
biz de başarılıydık.

1396
01:17:33,197 --> 01:17:35,916
Şirket basarisizken,
biz de basarisizdik.

1397
01:17:37,409 --> 01:17:39,525
Kendi şirketlerini mahveden...

1398
01:17:39,620 --> 01:17:41,503
...ve dünyayı krize sokan insanlar...

1399
01:17:41,538 --> 01:17:44,962
...yıkıntıdan servetlerine
hiçbir şey olmadan çıktılar.

1400
01:17:45,042 --> 01:17:49,263
Lehman Brothers'in en tepedeki
beş yöneticisi 2000 ile 2007 arasında...

1401
01:17:49,298 --> 01:17:50,637
...bir milyar dolardan fazla kazandılar.

1402
01:17:50,672 --> 01:17:52,097
LEHMAN'LEHMAN’’IN EN TEPEDEKİ
BEŞ YÖNETİCİSİ

1403
01:17:52,132 --> 01:17:55,249
Şirket iflas edince de
paraları ceplerinde kaldı.

1404
01:17:55,677 --> 01:17:57,030
Sistem çalıştı.

1405
01:17:57,471 --> 01:18:01,089
Ödenemeyecek kredi anlamsızdır
çünkü kaybeden biz olacağız.

1406
01:18:01,124 --> 01:18:02,024
Countrywide'in CEO'su

1407
01:18:02,059 --> 01:18:04,914
kredi alan da, toplum da,
biz de kaybederiz.

1408
01:18:04,949 --> 01:18:07,112
Countrywide'in CEO'su,
Angelo Mozilo...

1409
01:18:07,147 --> 01:18:10,366
...2003 ile 2008 arasında
470 milyon dolar kazandı.

1410
01:18:11,860 --> 01:18:15,182
140 milyon dolar
Countrywide batmadan 12 ay önce...

1411
01:18:15,656 --> 01:18:18,272
...şirket hisselerinin satışından geldi.

1412
01:18:18,575 --> 01:18:22,090
Şirket başarısız olursa
yönetim kurulunu sorumlu tutarım.

1413
01:18:22,125 --> 01:18:24,131
çünkü CEO'yu alan
veya işine son veren...

1414
01:18:24,289 --> 01:18:26,541
...ve önemli stratejik kararları
denetleyen onlardır.

1415
01:18:26,576 --> 01:18:28,300
Amerika'da kurul bileşimindeki problem...

1416
01:18:28,301 --> 01:18:30,000
...kurulun seçim yöntemidir.

1417
01:18:29,795 --> 01:18:32,787
Malum çoğu durumda
yönetim kurulunu CEO seçer.

1418
01:18:33,507 --> 01:18:35,930
Yönetim kurulu ve prim komiteleri...

1419
01:18:36,176 --> 01:18:39,725
...yöneticilere yapılacak ödemeleri
saptayan iki organdır.

1420
01:18:41,432 --> 01:18:44,253
Son on yıl içinde
nasıl performans gösterdiler?

1421
01:18:44,288 --> 01:18:47,074
Eğer incelerseniz...
Ben "B" veririm çünkü...

1422
01:18:49,606 --> 01:18:50,781
- B mi?
- Evet, B.

1423
01:18:50,816 --> 01:18:53,112
- F vermez misiniz?
- Hayır, F vermem.

1424
01:18:53,147 --> 01:18:55,408
Merrill Lynch'in CEO’su
Stan O'Neal...

1425
01:18:55,696 --> 01:18:58,711
...sadece 2006 ve 2007'de
90 milyon dolar aldı.

1426
01:19:00,325 --> 01:19:02,441
Şirketini batırdıktan sonra...

1427
01:19:02,661 --> 01:19:05,545
...yönetim kurulu
istifa etmesine izin verdi...

1428
01:19:05,580 --> 01:19:08,429
...o da tazminat olarak
161 milyon dolar aldı.

1429
01:19:09,710 --> 01:19:13,635
Stan O'Neal'i kovmak yerine
onun istifa etmesine izin verdiler...

1430
01:19:13,922 --> 01:19:16,777
...ve o da
151 milyon dolar alarak ayrıldı.

1431
01:19:17,301 --> 01:19:20,020
Bu yönetim kurulunun verdiği
bir karardı.

1432
01:19:20,055 --> 01:19:21,895
Bu karara ne not verirsiniz?

1433
01:19:21,930 --> 01:19:24,444
Bu daha zor.
B vereceğimi sanmıyorum.

1434
01:19:25,350 --> 01:19:29,002
O'Neal'in halefi John Thain'e
2007 yılında 87 milyon ödendi.

1435
01:19:31,565 --> 01:19:33,214
2008 Aralık ayında...

1436
01:19:33,358 --> 01:19:37,425
...Merrill vergi mükellefleri
tarafından kurtarıldıktan iki ay sonra...

1437
01:19:37,460 --> 01:19:41,492
...Thain ve Merrill'in yönetim kurulu
ikramiye olarak milyarlar dağıttı.

1438
01:19:42,201 --> 01:19:45,455
2008 Mart ayında,
AIG'nin Finansal Ürünler bölümü...

1439
01:19:46,371 --> 01:19:48,419
...11 milyar dolar kaybetti.

1440
01:19:48,454 --> 01:19:49,207
AIG NET GELİR

1441
01:19:49,208 --> 01:19:52,723
AIGFP'nin başından olan
Joseph Cassano kovulmak yerine...

1442
01:19:53,504 --> 01:19:56,553
...ayda bir milyon dolara
danışman olarak kaldı.

1443
01:19:57,591 --> 01:20:00,446
AIGFP'deki ana oyuncuları,
ana elemanları...

1444
01:20:03,263 --> 01:20:05,914
...o entelektüel bilgiyi korumak isteriz.

1445
01:20:05,949 --> 01:20:07,691
Bir yıl kadar önce
Amerika’nın...

1446
01:20:07,726 --> 01:20:11,275
...en büyük bankalarının
birkaç yetkilisi ve CEO'su ile...

1447
01:20:11,563 --> 01:20:13,815
...Hank Paulson'in düzenlediği...

1448
01:20:14,358 --> 01:20:16,679
...çok ilginç bir yemeğe katıldım.

1449
01:20:16,777 --> 01:20:19,894
Ne şaşırtıcıdır ki, bu insanlar
şöyle diyorlardı:

1450
01:20:21,281 --> 01:20:24,796
"Çok açgözlüydük,
sorumluluğun bir kısmı bizde. " Güzel.

1451
01:20:25,452 --> 01:20:28,376
Sonra da Hazine Bakanına dönüp
şöyle dediler:

1452
01:20:29,414 --> 01:20:33,407
"Daha sıkı denetlemeliydiniz.
Çok açgözlüydük, engel olamıyorduk.

1453
01:20:33,442 --> 01:20:36,338
Bunu engellemenin tek yolu
denetimin artmasıdır. "

1454
01:20:36,373 --> 01:20:39,235
Bu konuyla ilgili olarak
birçok bankacıyla konuştum...

1455
01:20:39,270 --> 01:20:41,016
...aralarında çok üst düzey
olanlar da vardı.

1456
01:20:41,051 --> 01:20:44,305
İlk kez birisinden
ikramiyelerinin denetlenmesini...

1457
01:20:46,014 --> 01:20:48,005
...istediklerini duyuyorum.

1458
01:20:49,226 --> 01:20:51,683
Evet çünkü o sıralarda korkuyorlardı.

1459
01:20:52,604 --> 01:20:55,425
Daha sonra, krizin çözümü
ortaya çıkınca...

1460
01:20:57,067 --> 01:20:59,683
...muhtemelen fikirlerini değiştirdiler.

1461
01:21:01,738 --> 01:21:04,753
Artık Amerikan bankaları
daha büyük ve güçlü...

1462
01:21:05,742 --> 01:21:08,097
...ve eskisinden daha konsantreler.

1463
01:21:08,996 --> 01:21:10,714
Daha az rakipleri var.

1464
01:21:10,998 --> 01:21:13,717
küçük bankaların birçoğunu
büyükler aldı.

1465
01:21:15,168 --> 01:21:17,489
J.P. Morgan eskisinden daha büyük.

1466
01:21:17,754 --> 01:21:21,178
J.P. Morgan önce Bear Stearns'u,
sonra da WaMu'yu aldı.

1467
01:21:21,883 --> 01:21:25,239
Bank of America, Countrywide
ile Merrill Lynch'i aldı.

1468
01:21:25,887 --> 01:21:28,003
Wells Fargo, Wachovia'yi aldı.

1469
01:21:28,557 --> 01:21:30,707
Krizden sonra finans sektörü...

1470
01:21:31,001 --> 01:21:33,800
...Finansal Hizmetler
Masası da dahil olmak üzere...

1471
01:21:34,021 --> 01:21:36,478
...reformlarla daha fazla savaştılar.

1472
01:21:36,690 --> 01:21:39,443
Finans sektörü
3000 lobici çalıştırıyor...

1473
01:21:39,901 --> 01:21:42,825
...bu da Kongre üyesi başına
beş kişi ediyor.

1474
01:21:43,864 --> 01:21:45,998
Sizce mali hizmetler sektörünün...

1475
01:21:46,033 --> 01:21:49,548
...Amerika'da siyasetin üzerinde
çok fazla etkisi var mi?

1476
01:21:49,583 --> 01:21:51,019
Hayır. Bence ülkedeki herkes...

1477
01:21:53,457 --> 01:21:55,382
...burada, Washington'da
temsil ediliyor.

1478
01:21:55,417 --> 01:21:58,568
Yani sizce Amerikan toplumunun
tüm kesimlerinin...

1479
01:21:59,338 --> 01:22:02,262
...sisteme eşit
ve adil ulaşımı var, öyle mi?

1480
01:22:02,841 --> 01:22:06,663
İstediğiniz oturumun salonuna
girebilirsiniz. Evet, bence öyle.

1481
01:22:07,971 --> 01:22:11,623
İstenilen oturuma girilebilir.
Ama sizin sektörün yazdığı...

1482
01:22:11,658 --> 01:22:13,602
...lobicilik çekleri yazılamaz...

1483
01:22:14,353 --> 01:22:17,902
...veya sizin sektörün yaptığı
siyasal bağışlar yapılamaz.

1484
01:22:18,440 --> 01:22:20,158
1998-2008 arasında...

1485
01:22:21,485 --> 01:22:24,739
...mali sektör lobiciliğe
ve kampanya bağışlarına...

1486
01:22:24,774 --> 01:22:27,514
...beş milyar doların üzerinde
para harcadı.

1487
01:22:27,549 --> 01:22:30,255
Krizden bu yana,
daha da fazlasını harcıyorlar.

1488
01:22:31,870 --> 01:22:34,418
Mali sektör etkisini daha da sinsice...

1489
01:22:34,498 --> 01:22:38,013
...çoğu Amerikalının bilmediği
bir biçimde de kullanıyor.

1490
01:22:38,585 --> 01:22:40,010
Harvard üniversitesi

1491
01:22:40,045 --> 01:22:42,297
Ekonomi eğitimini yozlaştırdılar.

1492
01:22:42,756 --> 01:22:44,056
Columbia üniversitesi

1493
01:22:44,091 --> 01:22:47,845
Deregülasyonun müthiş bir mali
ve entelektüel desteği vardı...

1494
01:22:50,305 --> 01:22:53,661
...çünkü insanlar kendi çıkarları için
konuşuyorlardı.

1495
01:22:54,935 --> 01:22:57,950
Ekonomi mesleği bu yanılsamanın
ana kaynağıydı.

1496
01:22:59,940 --> 01:23:02,591
1980'lerden bu yana
ekonomi hocaları...

1497
01:23:03,151 --> 01:23:05,744
...deregülasyonun
baş savunucuları oldular...

1498
01:23:05,779 --> 01:23:10,034
...ve Amerikan devlet politikasını
biçimlendirmede önemli rol oynadılar.

1499
01:23:10,069 --> 01:23:13,563
Bu ekonomi uzmanlarının pek azı
kriz konusunda uyarıda bulundu.

1500
01:23:13,662 --> 01:23:17,018
Krizden sonra bile,
bunların çoğu reforma karşı çıktı.

1501
01:23:18,458 --> 01:23:21,450
Bunları öğreten hocalar
danışmanlık yaparak...

1502
01:23:22,504 --> 01:23:24,495
...çok para kazanıyorlardı.

1503
01:23:24,798 --> 01:23:28,620
İşletme fakültesi hocaları
fakülteden alınan maaşla yaşamazlar.

1504
01:23:30,470 --> 01:23:32,392
Mali durumları çok iyidir.

1505
01:23:33,598 --> 01:23:36,214
Son on yılda,
mali hizmetler sektörü...

1506
01:23:36,518 --> 01:23:38,440
Ekonomi Profesörü, Harvard

1507
01:23:38,895 --> 01:23:42,114
...Amerika'da beş milyar dolar
siyasi bağış yapmış.

1508
01:23:43,817 --> 01:23:45,535
Bu çok büyük bir para.

1509
01:23:46,653 --> 01:23:49,008
- Sizi rahatsız etmiyor mu?
- Hayır.

1510
01:23:49,489 --> 01:23:52,105
Martin Feldstein
Harvard'da profesör...

1511
01:23:52,159 --> 01:23:55,114
...ve dünyanın en önemli
ekonomistlerinden biri.

1512
01:23:55,149 --> 01:23:58,070
Başkan Reagan’ın
baş ekonomik danışmanı olarak...

1513
01:23:58,105 --> 01:24:00,667
...deregülasyonun
mimarlarından biri oldu.

1514
01:24:00,702 --> 01:24:02,513
1988'den 2009'a kadar da...

1515
01:24:03,837 --> 01:24:06,886
...kendisine milyonlarca dolar
ödeyen AIG'nin...

1516
01:24:07,132 --> 01:24:09,453
...ve AIG Financial Products'in...

1517
01:24:09,501 --> 01:24:11,762
yönetim kurulundaydı.

1518
01:24:11,762 --> 01:24:14,771
AIG'nin kurulunda
görev aldığınıza pişman mısınız?

1519
01:24:14,806 --> 01:24:18,799
Yorum yok. Hayır, AIG’nin kurulunda
görev aldığıma pişman değilim.

1520
01:24:18,834 --> 01:24:21,692
- Hiç mi?
- Bunu söyleyebilirim. Kesinlikle hayır.

1521
01:24:22,230 --> 01:24:23,094
Peki.

1522
01:24:26,109 --> 01:24:28,566
AIG'nin kararlarından pişman mısınız?

1523
01:24:30,989 --> 01:24:33,537
AIG hakkında
başka bir şey söyleyemem.

1524
01:24:33,909 --> 01:24:37,731
Chicago'da Northwestern'da,
Harvard ve Columbia'da ders verdim.

1525
01:24:38,163 --> 01:24:41,214
Glenn Hubbard Columbia
İşletme Fakültesinin dekanı...

1526
01:24:41,249 --> 01:24:45,174
...George W. Bush döneminde de
Ekonomik Danışmanlar Konseyinin...

1527
01:24:45,209 --> 01:24:45,446
...başkanıydı.

1528
01:24:46,296 --> 01:24:48,555
Sizce mali hizmetler sektörünün...

1529
01:24:48,590 --> 01:24:51,605
...Amerika'da çok fazla bir
siyasi gücü var mı?

1530
01:24:52,469 --> 01:24:55,290
Sanmıyorum. Hayır.
Washington'da sürekli...

1531
01:24:55,291 --> 01:24:56,291
...kötek yediklerine bakılırsa
bu izlenimi almazsınız.

1532
01:25:00,727 --> 01:25:04,253
Akademisyenlerin çoğu, mali sektörün
kamusal tartışmaları ve hükümet...

1533
01:25:04,288 --> 01:25:07,780
...politikalarını yönlendirmesine
yardımcı olarak servet kazandılar.

1534
01:25:08,735 --> 01:25:11,750
The Analysis Group,
Charles River Associates...

1535
01:25:12,155 --> 01:25:13,622
...Compass Lexecon...

1536
01:25:13,657 --> 01:25:16,041
...ve Law and Economics
Danışmanlık Grubu...

1537
01:25:16,076 --> 01:25:19,398
...akademik uzmanlar sağlayan
milyarlarca dolarlık...

1538
01:25:19,433 --> 01:25:20,307
...bir sektörü yönetiyor.

1539
01:25:21,915 --> 01:25:24,049
Bu hizmetlerden yaralanan iki
bankacı da Bear Stearns...

1540
01:25:24,084 --> 01:25:28,202
...hedge fonunun yöneticileri olan
ve menkul değer sahteciliğinden...

1541
01:25:28,237 --> 01:25:30,412
...yargılanan Ralph Cioffi ile
Matthew Tannin'di.

1542
01:25:31,424 --> 01:25:34,893
Analysis Group'tan danışmanlık alınca,
ikisi de beraat etti.

1543
01:25:34,928 --> 01:25:38,978
Glenn Hubbard'a savunmanın tanığı
olması için 100.000 dolar ödendi.

1544
01:25:40,851 --> 01:25:44,400
Sizce ekonomi bilim dalında
çıkar çatışması sorunu var mı?

1545
01:25:47,732 --> 01:25:49,449
Sorunuzu anladığımdan emin değilim.

1546
01:25:49,484 --> 01:25:53,238
Sizce ekonomi bilim dalında
çok sayıda kişinin, ekonomistin...

1547
01:25:53,947 --> 01:25:57,667
...mali çıkar çatışmaları yüzünden
söylediklerine kuşkuyla...

1548
01:25:59,286 --> 01:26:01,419
Demek istediğinizi anladım. Sanmam.

1549
01:26:01,454 --> 01:26:04,776
Ekonomi hocalarının çoğu
zengin iş adamları değildir.

1550
01:26:06,793 --> 01:26:11,253
Hubbard Metlife yönetim kurulu üyesi
olarak yılda 250.000 dolar kazanıyor...

1551
01:26:11,288 --> 01:26:14,646
...daha önce de balon sırasında
mortgage kredisi veren...

1552
01:26:14,681 --> 01:26:15,708
...ve 2009'da iflas eden...

1553
01:26:16,928 --> 01:26:18,919
...Capmark'in kurulundaydı.

1554
01:26:19,139 --> 01:26:21,187
Ayrıca Nomura Securities'e...

1555
01:26:21,683 --> 01:26:25,733
...KKR Financial Corporation'a
ve başka firmalara danışmanlık yaptı.

1556
01:26:27,397 --> 01:26:30,719
Bu film için röportaj vermeyi
reddeden Laura Tyson...

1557
01:26:30,754 --> 01:26:33,741
...California Üniversitesi
Berkeley'de profesör.

1558
01:26:34,654 --> 01:26:38,511
Clinton'in başkanlığında Ekonomik
Danışmanlar Konseyi başkanı...

1559
01:26:38,546 --> 01:26:41,389
...sonra da Ulusal Ekonomi
Konseyinin yöneticisi oldu.

1560
01:26:41,661 --> 01:26:45,518
Devletten ayrılınca Morgan Stanley'nin
yönetim kuruluna girdi...

1561
01:26:45,553 --> 01:26:47,921
...ve yılda 350.000 dolar kazanıyor.

1562
01:26:49,210 --> 01:26:51,845
Brown Üniversitesinin rektörü
Ruth Simmons...

1563
01:26:51,880 --> 01:26:55,873
...Goldman Sachs'in kurulunda yılda
300.000 dolardan fazla alıyor.

1564
01:26:57,177 --> 01:27:00,353
Hazine bakanı olarak
türev ürünlerin deregülasyonunsa...

1565
01:27:00,388 --> 01:27:04,540
...önemli rol oynayan Harry Summers,
2001 'de Harvard'ın rektörü oldu.

1566
01:27:06,061 --> 01:27:09,820
Harvard'dayken hedge fonlara
danışmanlıkla milyonlar kazandı...

1567
01:27:09,855 --> 01:27:13,580
...ayrıca konuşmalardan da yatırım
bankalarından milyonlar kazandı.

1568
01:27:16,696 --> 01:27:19,847
Mal beyannamesine göre
Summers'in yıllık geliri...

1569
01:27:20,241 --> 01:27:22,960
...16.5 milyon ile
39.5 milyon arasında.

1570
01:27:26,039 --> 01:27:29,007
Columbia İşletme Fakültesine dönen
Frederic Mishkin...

1571
01:27:29,042 --> 01:27:32,796
...Merkez Bankası'ndan ayrıldıktan
sonra mal beyannamesinde...

1572
01:27:33,338 --> 01:27:37,763
...net gelirinin altı milyon ile 17 milyon
arasında olduğunu belirtmiştir.

1573
01:27:38,176 --> 01:27:42,397
2006'da İzlanda’nın mali sistemini
ilişkin ortak bir inceleme yaptınız.

1574
01:27:42,806 --> 01:27:46,264
"İzlanda mükemmel kurumları olan,
rüşvet oranı düşük...

1575
01:27:46,299 --> 01:27:47,883
...hukukun üstünlüğünü tanıyan
gelişmiş bir ülke.

1576
01:27:48,144 --> 01:27:51,538
Ekonomisi finansal liberalizasyona
uyum sağlamıştır...

1577
01:27:51,573 --> 01:27:54,932
...ve tedbirli bir düzenleme
ve güçlü bir denetim vardır. "

1578
01:27:55,735 --> 01:27:57,885
Bu bir hataydı, anlaşıldı ki...

1579
01:27:58,613 --> 01:28:02,765
...İzlanda’da o dönemde tedbirli bir
düzenleme ve güçlü bir denetim...

1580
01:28:02,800 --> 01:28:05,097
- ... yokmuş...
- Neden olduğunu düşünmüştünüz?

1581
01:28:05,286 --> 01:28:07,743
Elinizdeki bilgilerle sinirlisiniz...

1582
01:28:07,747 --> 01:28:11,740
...genel olarak İzlanda'nın kurumlarının
iyi olduğu düşünülüyordu.

1583
01:28:13,420 --> 01:28:16,054
- Gelişmiş bir ülkeydi...
- Size bunu kim söyledi?

1584
01:28:16,089 --> 01:28:19,139
- Hangi araştırmayı yaptınız?
- insanlarla konuşuyorsunuz.

1585
01:28:19,174 --> 01:28:22,190
Merkez Bankası'na güveniyorsunuz
ama o da başarısız oldu.

1586
01:28:23,430 --> 01:28:24,886
Açıkçası... Bu...

1587
01:28:26,057 --> 01:28:29,379
- Merkez Bankası'na niye güvenilir?
- Şey... O güven...

1588
01:28:29,769 --> 01:28:32,070
çünkü elinizdeki
bilgilere bakıyorsunuz.

1589
01:28:32,105 --> 01:28:35,359
- Bunu yazmak için kaç para aldınız?
- Aldığım para...

1590
01:28:35,394 --> 01:28:36,947
Miktar...
Bu açık bir bilgi.

1591
01:28:37,444 --> 01:28:40,265
İZLANDA Ticaret Odası
Frederic Mishkin'e...

1592
01:28:40,321 --> 01:28:43,540
...bu incelemeyi yazması için
124.000 dolar ödedi.

1593
01:28:44,868 --> 01:28:48,087
Özgeçmişinizde bu çalışmanın
başlığı değiştirilmiş.

1594
01:28:48,121 --> 01:28:52,478
"İzlanda’da Mali İstikrar' iken
"İzlanda’da Mali İstikrarsızlık" olmuş.

1595
01:28:52,513 --> 01:28:55,781
Bilmiyorum. Her neyse...
Yazım yanlısı varsa, vardır.

1596
01:28:57,172 --> 01:28:59,180
kamuya açık olması gereken şey...

1597
01:28:59,215 --> 01:29:03,367
...bir kimse herhangi bir konuda
bir araştırma yapıp yayımladığında...

1598
01:29:03,402 --> 01:29:05,157
...o araştırmadan maddi çıkar sağlayıp
sağlamadığıdır.

1599
01:29:06,681 --> 01:29:09,502
Ama bildiğim kadarıyla
böyle bir kural yok.

1600
01:29:11,227 --> 01:29:14,151
Bunu yapmayacak birini
düşünemiyorum. yani...

1601
01:29:16,858 --> 01:29:19,713
Bunu yapmamanın
mesleki yaptırımları vardır.

1602
01:29:20,653 --> 01:29:24,168
Çalışmanızın hiçbir yerinde
İZLANDA Ticaret Odası'ndan...

1603
01:29:25,450 --> 01:29:28,704
...bu çalışma için
para aldığınızı belirtmemişsiniz.

1604
01:29:28,912 --> 01:29:30,925
- Hayır, ben... Yani.
- Peki.

1605
01:29:32,082 --> 01:29:34,437
İngiltere'deki en ünlü iktisatçı...

1606
01:29:35,251 --> 01:29:39,176
...ve Londra işletme Fakültesi
profesörü Richard Portes'ten de...

1607
01:29:39,211 --> 01:29:40,059
...İZLANDA Ticaret Odası tarafından...

1608
01:29:41,800 --> 01:29:45,418
...İZLANDA finans sektörünü öven
bir rapor yazması istendi.

1609
01:29:46,387 --> 01:29:48,396
Bankaların likiditesi çok yüksek.

1610
01:29:48,431 --> 01:29:51,787
İZLANDA kuronunun değer
kaybetmesiyle para kazandılar.

1611
01:29:51,822 --> 01:29:52,942
Bunlar güçlü bankalar.

1612
01:29:52,977 --> 01:29:55,730
Gelecek yıl için
piyasa fonları garantili.

1613
01:29:56,397 --> 01:29:58,490
- Bunlar iyi yönetilen bankalar.
- Teşekkür ederim.

1614
01:29:58,525 --> 01:30:02,347
Mishkin gibi, Portes da raporunda
İzlanda Ticaret Odası'ndan...

1615
01:30:02,382 --> 01:30:04,041
...para aldığını açıklamadı.

1616
01:30:04,697 --> 01:30:08,713
Harvard elde edilen maddi çıkarın
açıklanmasını zorunlu kılıyor mu?

1617
01:30:08,748 --> 01:30:10,108
Başkan
Harvard iktisat Bölümü

1618
01:30:11,037 --> 01:30:12,212
Bildiğim kadarıyla, hayır.

1619
01:30:12,247 --> 01:30:16,263
kişilerin başka işler yaparak
kazandıklarını size bildirmelerini...

1620
01:30:16,298 --> 01:30:17,506
- ... istiyor musunuz?
- Hayır.

1621
01:30:18,169 --> 01:30:20,182
Sizce bu bir sorun değil mi?

1622
01:30:20,217 --> 01:30:21,399
Neden olsun ki?

1623
01:30:21,464 --> 01:30:23,580
Martin Feldstein'in AIG'nın...

1624
01:30:24,300 --> 01:30:28,157
...Laura Tyson'in Morgan Stanley’nin
yönetim kurulunda olması...

1625
01:30:28,192 --> 01:30:29,901
...Harry Summers'in danışmanlıktan
on milyon kazanması...

1626
01:30:31,391 --> 01:30:32,938
konuyla ilgisiz mi?

1627
01:30:32,973 --> 01:30:33,756
Evet.

1628
01:30:34,060 --> 01:30:35,379
Evet. ilgisiz.

1629
01:30:35,895 --> 01:30:39,615
Direktör, AIG & AIGFP (1988-2009)
iktisat Profesörü, Harvard

1630
01:30:39,650 --> 01:30:41,322
Çok geniş bir yelpazede
birçok makaleniz var.

1631
01:30:41,401 --> 01:30:44,723
Denetlenmeyen kredi temerrüt
swaplarını risklerini...

1632
01:30:44,758 --> 01:30:46,675
...araştırmaya gerek görmediniz mi?

1633
01:30:47,907 --> 01:30:49,158
Hiç görmedim.

1634
01:30:49,742 --> 01:30:53,758
Aynı soruyu yöneticilerin aldıkları
ikramiyelerle ilgili soruyorum.

1635
01:30:53,793 --> 01:30:55,813
Şirket idaresinin denetlenmesi?

1636
01:30:55,832 --> 01:30:58,255
Siyasal partilere bağışların etkisi?

1637
01:30:58,334 --> 01:31:00,985
Bu tartışmalara ekleyecek
bir şeyim yok.

1638
01:31:02,463 --> 01:31:04,283
Özgeçmişinize bakıyorum.

1639
01:31:04,716 --> 01:31:07,935
Anlaşılan üniversite dışı
faaliyetlerinizin çoğu...

1640
01:31:09,679 --> 01:31:12,034
...finans sektöründe danışmanlık...

1641
01:31:12,682 --> 01:31:14,832
...ve idarecilik düzenlemeleri.

1642
01:31:14,934 --> 01:31:17,152
Bu tanımlamaya katılmaz mısınız?

1643
01:31:17,270 --> 01:31:20,489
Danışmanlık yaptığım müşterilerim
özgeçmişimde yok.

1644
01:31:20,732 --> 01:31:24,088
- Bu yüzden bilemem.
- kimlere danışmanlık yapıyorsunuz?

1645
01:31:24,123 --> 01:31:26,131
Bunu size söylemek zorunda değilim.

1646
01:31:26,166 --> 01:31:27,044
Tamam.

1647
01:31:27,906 --> 01:31:30,522
Birkaç dakika sonra
bu görüşme bitiyor.

1648
01:31:31,993 --> 01:31:35,042
Finans şirketlerine
danışmanlık yapıyor musunuz?

1649
01:31:35,077 --> 01:31:36,402
- Cevabım evet.
- Ve?

1650
01:31:37,498 --> 01:31:40,319
Ve... Bunun ayrıntısına
girmek istemiyorum.

1651
01:31:40,835 --> 01:31:43,156
Başka finans şirketleri de var mı?

1652
01:31:43,796 --> 01:31:44,842
Olabilir.

1653
01:31:45,131 --> 01:31:46,780
Hatırlamıyor musunuz?

1654
01:31:46,966 --> 01:31:50,618
Bu bir sorgulama değil, bayım.
Size nezaketen vakit ayırdım.

1655
01:31:50,653 --> 01:31:53,503
Şimdi anlıyorum, aptallıkmış.
üç dakikanız kaldı.

1656
01:31:54,265 --> 01:31:55,516
İyi kullanın.

1657
01:31:56,267 --> 01:31:59,020
2004'te balonun en büyük olduğu
dönemde...

1658
01:31:59,062 --> 01:32:02,316
...Glenn Hubbard, Goldman Sachs'in
baş ekonomisti...

1659
01:32:03,066 --> 01:32:07,116
...William C. Dudley ile birlikte
çok okunan bir makale kaleme aldı.

1660
01:32:07,151 --> 01:32:08,745
Makalede
Hubbard kredi türev ürünlerini...

1661
01:32:08,780 --> 01:32:11,267
...ve menkul kıymetleştirme
zincirini övüyor...

1662
01:32:11,302 --> 01:32:13,825
...bunların sermaye tahsisini
geliştirdiğini...

1663
01:32:13,860 --> 01:32:16,127
...ve mali istikrarı artırdığını
söylüyordu.

1664
01:32:16,162 --> 01:32:18,796
Ekonomideki istikrarsızlığın azaldığını
örnek gösteriyor...

1665
01:32:18,831 --> 01:32:22,824
...ve durgunluğun daha seyrek ve daha
yumuşak olduğunu söylüyordu.

1666
01:32:23,670 --> 01:32:27,026
Kredi türev ürünleri
bankaları zarara karşı koruyor...

1667
01:32:27,061 --> 01:32:28,806
...ve riskin dağıtılmasına
yardımcı oluyordu.

1668
01:32:28,841 --> 01:32:31,700
riskin daha geniş bir alana yayılmasına
yardımcı oluyor

1669
01:32:31,735 --> 01:32:34,559
Tıp alanında bir araştırmacı
bir makale yazıp şöyle diyor:

1670
01:32:34,594 --> 01:32:37,494
"Bu hastalığın tedavisi için
su ilacı yazmalısınız. "

1671
01:32:38,977 --> 01:32:42,153
Ortaya çıkıyor ki, bu doktorun
gelirinin yüzde 80'i...

1672
01:32:42,188 --> 01:32:45,840
...bu ilâcın imalatından geliyor.
Bu sizi rahatsız etmez mi?

1673
01:32:45,875 --> 01:32:47,345
Bunu açıklamak önemli...

1674
01:32:55,576 --> 01:32:57,853
Bu burada konuştuğumuz konulardan...

1675
01:32:57,888 --> 01:33:00,130
...biraz farklı bir şey çünkü...

1676
01:33:05,795 --> 01:33:09,014
Harvard ve Columbia
üniversitelerinin rektörleri...

1677
01:33:09,549 --> 01:33:13,371
...maddi çıkar sağlama konusunda
yorumda bulunmayı reddettiler.

1678
01:33:13,406 --> 01:33:16,120
Her ikisi de bu filmde
röportaja çıkmayı reddetti.

1679
01:33:17,223 --> 01:33:20,442
Bu durum ekonomik disiplin
hakkında sizce ne diyor?

1680
01:33:21,602 --> 01:33:23,422
Doğrusu hiç alakası yok.

1681
01:33:25,732 --> 01:33:28,280
Ve gerçekten de bence bu,
problemin...

1682
01:33:29,819 --> 01:33:31,867
Sorunun çok önemli bir kısmı.

1683
01:33:34,240 --> 01:33:36,390
BÖLÜM 5:
SU ANDA NE DURUMDAYIZ

1684
01:33:47,795 --> 01:33:49,137
YİYECEK KUPONU
KABUL EDİLİR

1685
01:33:49,172 --> 01:33:51,806
A.B.D. finans sektörünün
güç kazanması...

1686
01:33:51,841 --> 01:33:54,934
...Amerika'daki daha büyük
bir değişimin bir parçasıydı.

1687
01:33:54,969 --> 01:33:59,224
1980'lerden bu yana Amerika çok daha
eşitsiz bir toplum haline geldi...

1688
01:34:00,141 --> 01:34:02,757
...ve ekonomik egemenliği
düşüşe geçti.

1689
01:34:03,853 --> 01:34:06,845
General Motors,
Chrysler ve U.S. Steel gibi...

1690
01:34:08,483 --> 01:34:11,719
...eskiden Amerikan ekonomisinin
temelini oluşturan şirketler...

1691
01:34:11,754 --> 01:34:14,955
...kötü yönetildi ve yabancı rakipleri
karşısında geri kaldı.

1692
01:34:16,616 --> 01:34:19,437
Çin gibi ülkeler
açık ekonomiye geçtikçe...

1693
01:34:19,901 --> 01:34:25,000
...Amerikalı şirketler tasarruf etmek için
işleri denizaşırı ülkelere gönderdi.

1694
01:34:26,000 --> 01:34:28,514
Çok uzun yıllar
gelişmiş dünyadaki...

1695
01:34:29,504 --> 01:34:32,120
...660 milyon kişi gezegende var olan...

1696
01:34:32,155 --> 01:34:34,182
...bu işgücü karşısında korundu.

1697
01:34:36,010 --> 01:34:39,025
Birdenbire Bambu Perde
ve Demir Perde kalktı...

1698
01:34:39,055 --> 01:34:41,410
...ve 2.5 milyar kişi daha eklendi.

1699
01:34:42,934 --> 01:34:46,552
Amerikan fabrikalarındaki
on binlerce işçi işten çıkarıldı.

1700
01:34:47,105 --> 01:34:49,562
Birkaç yıl içinde imalat sanayimiz...

1701
01:34:49,899 --> 01:34:50,945
...çöktü.

1702
01:34:51,359 --> 01:34:54,476
imalat azalırken
diğer sektörler yükselişe geçti.

1703
01:34:55,822 --> 01:34:59,371
Amerika enformasyon teknolojisinde
dünyada başı çekiyor...

1704
01:34:59,406 --> 01:35:02,234
...bu alanda yüksek maaşlı
işler bulmak kolay.

1705
01:35:02,001 --> 01:35:04,700
Fakat bu işler eğitim gerektiriyor.

1706
01:35:04,956 --> 01:35:08,813
Ortalama Amerikalı için üniversite
eğitimi hayal olmaya başladı.

1707
01:35:10,002 --> 01:35:11,302
HARVARD'A YAPILAN BAGIŞLARIN
ARTISI

1708
01:35:11,337 --> 01:35:15,262
Harvard gibi üniversitelere
milyarlarca dolar bağış yapılırken...

1709
01:35:15,466 --> 01:35:19,391
...kamu üniversitelerinin geliri
azalıyor, eğitim ücreti artıyor.

1710
01:35:20,721 --> 01:35:23,314
California'daki kamu üniversitelerinin
eğitim ücreti...

1711
01:35:23,349 --> 01:35:27,365
...1970'lerde 650 dolarken,
2010'da 10.000 doların üstüne çıktı.

1712
01:35:28,855 --> 01:35:30,696
CALIFORNIA ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİM ÜCRETİ

1713
01:35:30,731 --> 01:35:34,451
Amerikalıların üniversiteye gidip
gitmeyeceğini belirleyen...

1714
01:35:35,194 --> 01:35:38,698
...en önemli faktör eğitim ücreti
ödeyip ödeyemeyecekleridir.

1715
01:35:38,733 --> 01:35:42,202
Bu arada Amerika'nın vergi politikası
zenginden yana olmuştur.

1716
01:35:43,578 --> 01:35:44,829
1 Ekim 2006

1717
01:35:44,954 --> 01:35:49,072
Başkan olduğumda vergilerin yüksek
olduğunu düşünüyordum, öyleydiler.

1718
01:35:49,107 --> 01:35:51,609
En dramatik değişiklik
Başkan Bush'un...

1719
01:35:51,919 --> 01:35:54,679
...baş ekonomi danışmanı olan
Glenn Hubbard...

1720
01:35:54,714 --> 01:35:57,968
...tarafından tasarlanan
bir dizi vergi indirimidir.

1721
01:35:58,759 --> 01:36:02,716
Bush yönetimi yatırımdan elde edilen
kazançlar ve hisse senedi...

1722
01:36:02,751 --> 01:36:06,673
...gelirleri üstündeki vergiyi indirdi
ve veraset vergisini kaldırdı.

1723
01:36:06,708 --> 01:36:08,649
kapsamlı bir planımız vardı
ve uygulanınca...

1724
01:36:09,061 --> 01:36:12,383
...Amerikan işçilerinin, ailelerin,
yatırımcıların...

1725
01:36:12,982 --> 01:36:15,700
...ve küçük işletme sahiplerinin
cebinde 1.1 trilyon dolar kaldı.

1726
01:36:15,735 --> 01:36:20,388
Be indirimlerden sağlanan gelirin çoğu
yüzde 1 'lif en zengin Amerikalıya gitti.

1727
01:36:20,448 --> 01:36:23,463
BUSH VERGİ İNDİRİMLERİNDEN
SAĞLANAN TASARRUFLAR

1728
01:36:23,498 --> 01:36:24,224
Bu bizim ekonomik toparlanma...

1729
01:36:24,535 --> 01:36:27,151
...politikamızın temelini oluşturuyordu.

1730
01:36:27,371 --> 01:36:29,919
Bugün Amerika'daki gelir eşitsizliği...

1731
01:36:30,082 --> 01:36:33,131
...bütün gelişmiş ülkelerdekinden
daha fazladır.

1732
01:36:34,086 --> 01:36:37,840
Amerikan aileleri bu değişikliğe
iki şekilde tepki veriyorlar:

1733
01:36:37,875 --> 01:36:38,222
YILDA ÇALIŞILAN SAAT

1734
01:36:38,257 --> 01:36:40,805
Daha fazla çalışarak
ve borca girerek.

1735
01:36:43,012 --> 01:36:45,367
Orta sınıf giderek fakirleştikçe...

1736
01:36:46,766 --> 01:36:49,223
...kredi almalarını kolaylaştırmak...

1737
01:36:50,811 --> 01:36:53,427
...siyasi bir gereklilik olmaya başladı.

1738
01:36:54,315 --> 01:36:56,772
Berbat bir evde oturmanız gerekmiyor.

1739
01:36:56,807 --> 01:36:57,359
15 Ekim 2002

1740
01:36:57,401 --> 01:37:01,861
Ev satın almak isteyen düşük gelirliler
de herkes gibi güzel evler alabilir.

1741
01:37:02,782 --> 01:37:04,248
AMERİKAN AİLELERİNDE
KİŞİ BAŞINA DÜŞEN BORÇ

1742
01:37:04,283 --> 01:37:07,668
Amerikan aileleri evlerinin,
arabalarının, sağlıklarının...

1743
01:37:07,703 --> 01:37:11,560
...ve çocuklarının eğitiminin
finansmanını borçlanarak yaptılar.

1744
01:37:11,832 --> 01:37:14,346
Yüzde 90'lik alt kesimdeki insanlar...

1745
01:37:14,961 --> 01:37:17,282
...1980-2007 arasında fakirleşti.

1746
01:37:19,715 --> 01:37:22,070
Hepsi en tepedeki yüzde 1 'e gitti.

1747
01:37:24,387 --> 01:37:26,637
EN TEPEDEKİ YÜZDE 1 'iN
GELİRDEKİ PAYI

1748
01:37:26,672 --> 01:37:28,887
Tarihte ilk kez ortalama Amerikalı...

1749
01:37:29,475 --> 01:37:32,626
...ebeveynlerinden daha az eğitimli
ve daha fakir.

1750
01:37:36,440 --> 01:37:40,661
Wall Street'teki ve Washington'daki
açgözlülük ve sorumsuzluk dönemi...

1751
01:37:41,988 --> 01:37:43,239
29 Eylül 2008

1752
01:37:43,322 --> 01:37:46,041
...büyük Buhran'dan
bu yana gördüğümüz...

1753
01:37:46,076 --> 01:37:47,956
...en ciddi finansal krize yol açtı.

1754
01:37:49,412 --> 01:37:53,564
Barack Obama 2008 seçimlerinden
önce finans krizi patlak verdiğinde...

1755
01:37:53,599 --> 01:37:57,049
...Amerika'daki değişim ihtiyacına
örnek olarak 5all Street'in...

1756
01:37:57,084 --> 01:37:59,092
...açgözlülüğüne ve denetimdeki
başarısızlığa işaret etti.

1757
01:38:00,006 --> 01:38:03,521
Bizim başımıza bu belayı
Washington ile Wall Street'in...

1758
01:38:03,556 --> 01:38:04,874
...başarısızlığı sarmıştır.

1759
01:38:06,512 --> 01:38:10,562
Obama başkan olduktan sonra
sektörde reform ihtiyacını dile getirdi.

1760
01:38:11,001 --> 01:38:14,500
Sistematik-risk düzenlemesi istiyoruz,
sermaye gereklilikleri arttırdık.

1761
01:38:13,769 --> 01:38:14,902
14 Eylül 2009

1762
01:38:14,937 --> 01:38:17,196
Bize tüketiciyi koruma kurumu lazım.

1763
01:38:17,231 --> 01:38:19,657
Wall Street kültürünü
değiştirmemiz lazım.

1764
01:38:19,692 --> 01:38:22,917
Sonunda 2010'un ortalarında
yasa yürürlüğe girdiğinde...

1765
01:38:22,952 --> 01:38:26,142
...hükümetin mali reformlarının
zayıf olduğu görüldü.

1766
01:38:26,177 --> 01:38:28,789
Derecelendirme, lobicilik
ve ikramiyeler gibi...

1767
01:38:29,368 --> 01:38:31,484
...çok önemli konularda ise...

1768
01:38:31,787 --> 01:38:34,608
...önemli bir gelişme
teklif bile edilmedi.

1769
01:38:34,915 --> 01:38:38,271
Obama'ya ve "düzenleyici reform"
konusuna cevabım...

1770
01:38:38,586 --> 01:38:40,702
...tek kelimeyle "hah" olur.

1771
01:38:43,591 --> 01:38:45,513
Çok az reform yapılmıştır.

1772
01:38:46,218 --> 01:38:47,150
Neden?

1773
01:38:48,888 --> 01:38:51,209
çünkü bu bir Wall Street hükümeti.

1774
01:38:53,517 --> 01:38:56,771
Obama Hazine Bakanı olarak
Timothy Geithner'i atadı.

1775
01:38:57,229 --> 01:38:59,220
Geithner, kriz sırasında...

1776
01:39:00,149 --> 01:39:03,607
...New York Merkez Bankası başkanı
ve Goldman Sachs'e...

1777
01:39:03,642 --> 01:39:05,515
...dolar başına 100 sent ödeme...

1778
01:39:05,946 --> 01:39:07,994
...kararının kilit aktörüydü.

1779
01:39:08,032 --> 01:39:11,251
Tim Geithner Hazine bakanı olarak
atandığı zaman...

1780
01:39:11,286 --> 01:39:13,124
...yaptığı konuşmasında...

1781
01:39:13,579 --> 01:39:16,696
...'Ben hiçbir zaman denetleyici
olmadım," dedi.

1782
01:39:16,832 --> 01:39:20,188
Bu bana onun New York
Merkez Bankası başkanı olarak...

1783
01:39:20,223 --> 01:39:21,594
...görevini anlamadığını gösteriyor.

1784
01:39:21,629 --> 01:39:24,985
Timothy Geithner bu filmde
röportaja çıkmayı reddetti.

1785
01:39:25,633 --> 01:39:28,454
New York Merkez Bankası'nın
yeni başkanı...

1786
01:39:29,011 --> 01:39:33,061
...Glenn Hubbard'la birlikte yazdığı
makalede türev ürünleri öven...

1787
01:39:33,096 --> 01:39:35,476
...Goldman Sachs'in eski baş
ekonomisti William C. Dudley'dir.

1788
01:39:35,511 --> 01:39:38,278
Geithner'in baş yardımcısı
eski Goldman lobicisi...

1789
01:39:38,313 --> 01:39:39,321
...Mark Patterson'dir.

1790
01:39:39,855 --> 01:39:42,073
Önemli danışmanlardan biri de...

1791
01:39:42,566 --> 01:39:46,081
...sattığı mortgage kağıtlarının
kaybedeceğine oynayan...

1792
01:39:46,116 --> 01:39:48,614
...Tricadia'yi denetleyen
Lewis Sachs'tır.

1793
01:39:49,824 --> 01:39:52,625
Obama, Badeli Emtia
Ticaret Komisyonu başkanlığına...

1794
01:39:52,660 --> 01:39:57,017
...eski bir Goldman Sachs yöneticisi
olan ve türevlerin denetlenmesinin...

1795
01:39:57,052 --> 01:40:00,092
...yasaklanmasına yardım eden
Gary Gensler'i getirdi.

1796
01:40:00,127 --> 01:40:03,133
Menkul Kıymetler ve Borsalar
Komisyonunun başına ise...

1797
01:40:03,168 --> 01:40:05,093
...yatırım bankacılığı
öz denetleme organı...

1798
01:40:06,298 --> 01:40:09,222
...FINRA'nın CEO’su
Mary Schapiro'yu getirdi.

1799
01:40:10,136 --> 01:40:12,603
Obama'nın genel sekreteri
Rahm Emanuel...

1800
01:40:12,638 --> 01:40:16,859
...Freddie Maç'in yönetim kurulunda
görev alarak 320.000 dolar kazandı.

1801
01:40:17,476 --> 01:40:19,831
Martin Feldstein ile Laura Tyson...

1802
01:40:20,229 --> 01:40:23,585
...Obama'nın Ekonomik Toparlanma
Danışma kurulundaydı.

1803
01:40:24,150 --> 01:40:27,574
Obama'nın baş ekonomik
danışmanı ise Harry Summers'dır.

1804
01:40:29,363 --> 01:40:31,473
En kıdemli ekonomik danışmanlar...

1805
01:40:31,508 --> 01:40:33,583
...o yapıyı oluşturan kişilerdi.

1806
01:40:34,201 --> 01:40:36,954
Summers ile Geithner'in
danışman olarak...

1807
01:40:36,989 --> 01:40:39,707
...önemli rol oynayacakları
anlaşılınca...

1808
01:40:41,542 --> 01:40:43,999
...bunun statüko olduğunu anlamıştım.

1809
01:40:44,670 --> 01:40:47,992
Yabancı ülkeler öyle yaptığı halde,
Obama hükümeti...

1810
01:40:48,507 --> 01:40:52,022
...bankalardaki ikramiyelerin
denetlenmesine karşı çıktı.

1811
01:40:52,057 --> 01:40:53,595
Finans sektörü hizmet sektörüdür.

1812
01:40:53,888 --> 01:40:56,709
kendine değil
başkalarına hizmet etmelidir.

1813
01:40:57,725 --> 01:41:00,341
Eylül 2009'da,
Christine Lagarde ile...

1814
01:41:00,895 --> 01:41:03,147
...İsveç, Hollanda, Lüksemburg...

1815
01:41:03,856 --> 01:41:06,973
...İtalya, ispanya
ve Almanya maliye bakanları...

1816
01:41:07,359 --> 01:41:09,611
...A.B.D. dahil G20 ülkelerine...

1817
01:41:10,863 --> 01:41:15,118
...banka ikramiyelerine sıkı kurallar
getirilmesi çağrısında bulundular.

1818
01:41:15,153 --> 01:41:16,190
2010 Temmuz'unda...

1819
01:41:16,702 --> 01:41:19,956
...Avrupa Parlamentosu
bu kuralları yürürlüğe koydu.

1820
01:41:20,998 --> 01:41:23,512
Obama hükümetinden
bir tepki gelmedi.

1821
01:41:24,376 --> 01:41:28,597
Bunun geçici bir sorun olduğunu,
işlerin normale döneceğini sanıyorlar.

1822
01:41:28,923 --> 01:41:30,097
25 Ağustos 2009

1823
01:41:30,132 --> 01:41:32,180
İşte bu yüzden onu yeniden...

1824
01:41:32,218 --> 01:41:35,767
...Merkez Bankası başkanlığına
atıyorum. Teşekkürler, Ben.

1825
01:41:35,802 --> 01:41:38,641
2009'da, Barack Obama
Ben Bernanke'yi yeniden atadı.

1826
01:41:39,391 --> 01:41:41,507
Teşekkür ederim, Sayın Başkan.

1827
01:41:41,542 --> 01:41:41,984
ADALET BAKANLIĞI

1828
01:41:42,019 --> 01:41:45,671
2010 ortalarından bu yana,
tek bir kıdemli mali yönetici...

1829
01:41:46,065 --> 01:41:48,784
...yargılanmadı,
hatta tutuklanmadı bile.

1830
01:41:49,235 --> 01:41:51,226
Hiçbir özel savcı atanmadı.

1831
01:41:51,987 --> 01:41:54,410
Tek bir şirket bile menkul kıymet...

1832
01:41:54,949 --> 01:41:57,873
...veya mevduat sahteciliğinden
yargılanmadı.

1833
01:41:58,118 --> 01:42:00,370
Obama hükümeti balon sırasında...

1834
01:42:00,830 --> 01:42:03,845
...finans yöneticilerine
ödenen tazminatları...

1835
01:42:03,880 --> 01:42:05,304
...geri almak için hiçbir adım atmadı.

1836
01:42:07,002 --> 01:42:10,551
Ben olsam Mozilo gibi
Countrywide'in üst yöneticilerine...

1837
01:42:10,586 --> 01:42:12,497
...kesinlikle dava açardım.

1838
01:42:14,343 --> 01:42:16,459
Bear Stearns, Goldman Sachs...

1839
01:42:17,847 --> 01:42:21,169
...ile Lehman Brothers
ve Merrill Lynch'i incelerdim.

1840
01:42:21,204 --> 01:42:22,188
- Suçlamak için mi?
- Evet.

1841
01:42:22,935 --> 01:42:26,154
- Şey konusunda...
- Evet. kazanmak çok zor olurdu...

1842
01:42:26,814 --> 01:42:30,068
...ama bence altta çalışanlar
konuşsa kazanılabilir.

1843
01:42:32,653 --> 01:42:34,701
Uyuşturucunun, fahişeliğin...

1844
01:42:35,656 --> 01:42:39,012
...ve fahişelerin
iş masrafı olarak gösterilmesinin...

1845
01:42:39,047 --> 01:42:40,751
...yaygın olduğu bir sektörde...

1846
01:42:40,786 --> 01:42:44,244
...gerçekten isterseniz
insanları konuşturmak zor olmaz.

1847
01:42:45,165 --> 01:42:47,986
Bana anlaşma önerdiler,
ben de kabul ettim.

1848
01:42:48,627 --> 01:42:50,640
kayıtlarımla ilgilenmediler.

1849
01:42:50,880 --> 01:42:52,680
Hiçbir şeyle ilgilenmediler.

1850
01:42:52,715 --> 01:42:55,933
- kayıtlarınızla ilgilenmediler mi?
- Evet öyle. ilgilenmediler.

1851
01:42:55,968 --> 01:43:00,325
Wall Street davalarında insanlara
baskı yapmak için kişisel kusurlarını...

1852
01:43:02,308 --> 01:43:05,300
...kullanmama konusunda
bir duyarlılık vardır.

1853
01:43:06,395 --> 01:43:10,616
Belki yaşadığımız felaketten sonra
insanlar bunu yeniden değerlendirir.

1854
01:43:11,942 --> 01:43:14,160
O konuda yargılamak bana düşmez.

1855
01:43:17,239 --> 01:43:19,623
Federal savcılar
2008 yılında Eliot Spitzer'i...

1856
01:43:19,658 --> 01:43:22,602
...istifaya zorlamak için kusurlarından
yararlanmaktan çekinmediler.

1857
01:43:22,602 --> 01:43:27,851
Fakat konu Wall Street olunca,
aynı gayreti göstermediler.

1858
01:43:29,209 --> 01:43:32,463
Bize geliyorsunuz ve
"Özür dileriz, istemeden oldu.

1859
01:43:34,757 --> 01:43:37,874
Bir daha yapmayacağız.
Bize inanın," diyorsunuz.

1860
01:43:37,909 --> 01:43:38,392
TEMSİLCİ MICHAEL CAPUANO

1861
01:43:38,427 --> 01:43:41,476
Seçim bölgemde
gerçekten bankalarınızı soymuş...

1862
01:43:41,511 --> 01:43:42,643
...insanlar var.

1863
01:43:44,099 --> 01:43:46,112
Onlar da aynı şeyi söylüyor.

1864
01:43:46,185 --> 01:43:50,235
Onlar da üzgün. Onlar da istemeden
yaptılar. Bir daha yapmayacaklar.

1865
01:43:50,270 --> 01:43:53,473
2009'da işsizlik 17 yıldır
en yüksek düzeyine çıktığında...

1866
01:43:54,902 --> 01:43:58,121
...Morgan Stanley çalışanlarına
14 milyar dolar...

1867
01:43:58,364 --> 01:44:01,219
...Goldman Sachs ise
16 milyar dolar ödedi.

1868
01:44:01,700 --> 01:44:04,123
2010 yılında primler daha yüksekti.

1869
01:44:05,621 --> 01:44:08,977
Neden bir finans mühendisine
gerçek bir mühendisten...

1870
01:44:09,249 --> 01:44:12,503
...dört ile 100 kat arası
daha fazla para ödenmeli?

1871
01:44:15,589 --> 01:44:17,890
Gerçek bir mühendis köprü inşa eder.

1872
01:44:17,925 --> 01:44:20,576
Bir finans mühendisi ise
rüya inşa eder.

1873
01:44:21,428 --> 01:44:23,942
Ama bu rüyalar
kabusa dönüştüğünde...

1874
01:44:25,224 --> 01:44:27,215
...bedelini başkaları öder.

1875
01:44:29,436 --> 01:44:30,694
Onlarca yıl boyunca...

1876
01:44:30,729 --> 01:44:33,880
...Amerikan mali sistemi istikrarlı
ve güvenliydi.

1877
01:44:34,775 --> 01:44:36,823
Ama sonra bir şeyler değişti.

1878
01:44:36,902 --> 01:44:39,450
Finans sektörü topluma sırtını döndü...

1879
01:44:40,406 --> 01:44:42,658
...siyasal sistemi yozlaştırdı...

1880
01:44:43,283 --> 01:44:45,934
...ve dünya ekonomisinde
krize yol açtı.

1881
01:44:47,955 --> 01:44:50,879
Büyük bir bedel ödeyerek
felaketten döndük...

1882
01:44:51,208 --> 01:44:53,221
...ve hala toparlanmaktayız.

1883
01:44:53,544 --> 01:44:57,093
Ama krize neden olan kişiler
ve kurumlar hala iktidarda...

1884
01:44:57,548 --> 01:44:59,766
...ve bunun değişmesi gerekiyor.

1885
01:45:00,718 --> 01:45:02,977
Bize onlara ihtiyacımız olduğunu...

1886
01:45:03,012 --> 01:45:07,437
...ve yaptıklarının anlayamayacağımız
kadar karmaşık olduğunu anlatacaklar.

1887
01:45:07,975 --> 01:45:10,125
Bir daha olmayacak, diyecekler.

1888
01:45:10,644 --> 01:45:13,863
Reformları engellemek için
milyarlar harcayacaklar.

1889
01:45:14,314 --> 01:45:15,736
Kolay olmayacak.

1890
01:45:17,693 --> 01:45:20,344
Ama bazı şeyler
uğrunda savaşmaya değer.